Astyanax

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Astyanax[1]
Baird & Girard, 1854
Przedstawiciel rodzaju Astyanax mexicanus
Przedstawiciel rodzaju Astyanax mexicanus
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada promieniopłetwe
Rząd kąsaczokształtne
Rodzina kąsaczowate
Rodzaj Astyanax
Synonimy
  • Anoptichthys Hubbs & Innes, 1936
  • Bertoniolus Fowler, 1918
  • Carlastyanax Géry, 1972
  • Evenichthys Whitley, 1935
  • Poecilurichthys Gill,1858
  • Psalidodon Eigenmann,1911
  • Zygogaster Eigenmann,1913
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Astyanaxrodzaj ryb z rodziny kąsaczowatych (Characidae) obejmujący ponad 100 słodkowodnych gatunków opisanych naukowo. Jest to, obok Hyphessobrycon, najliczniejszy w gatunki rodzaj z rzędu kąsaczokształtnych. Ryby te są szeroko rozprzestrzenione w wodach słodkich obu Ameryk – od południowych Stanów Zjednoczonych po północną Argentynę[2]. Oprócz form rzecznych, żyjących w wodach powierzchniowych, są wśród nich zasiedlające podwodne jaskinie ślepe ryby – stanowiące obiekt badań naukowych. Niektóre gatunki są wykorzystywane jako ryby akwariowe.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj został opisany przez S. F. Bairda i C. F. Girarda w 1854[3]. Gatunkiem typowym rodzaju jest Astyanax argentatus (synonim A. mexicanus). Nazwa rodzaju nawiązuje do Astyanaksa – postaci z mitologii greckiej. Klasyfikacja poszczególnych gatunków ulegała licznym zmianom na przestrzeni ostatnich lat i w wielu przypadkach nadal nie jest jasna. Zwłaszcza ślepe formy z podwodnych jaskiń przysporzyły taksonomom wielu problemów. Początkowo były traktowane jako odrębne gatunki. Dokładniejsze badania wykazały jednak, że są to formy napowierzchniowych gatunków, które stopniowo przystosowały się do zajęcia nowych siedlisk. Do najbardziej znanych należą Astyanax fasciatus, Astyanax mexicanus i Astyanax jordani, traktowane przez naukowców jako organizmy modelowe w badaniach procesów adaptacji ewolucyjnej i ewolucji regresywnej. Monofiletyzm tej grupy ryb nie został potwierdzony.

Formy niewidome[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze ślady niewidomych form z rodzaju Astyanax pochodzą z plejstocenu. Do 1998 stwierdzono istnienie 29 populacji z wielu zalanych wodą jaskiń na obszarze Meksyku. Żyją tam w całkowitych ciemnościach. Charakteryzują się utratą pigmentacji, redukcją oczu oraz zmianami behawioralnymi. Ich skóra jest blada, z różowym odcieniem. Zmysł wzroku zastępuje im dobrze rozwinięty narząd linii bocznej, węch i słuch. W odróżnieniu od pływających stadnie osobników populacji wyjściowej, formy ślepe pływają pojedynczo. Pomimo tych zmian są tożsame z gatunkiem wyjściowym, mogą się swobodnie krzyżować z widzącymi osobnikami wód otwartych, dając płodne potomstwo. Ich młode wylęgają się z dobrze widocznymi oczami, które stopniowo zanikają, zarastając warstwą tkanki tłuszczowej. Pomimo braku oczu ryby te wybierają w akwariach najciemniejsze miejsca[4]. Wykazano, że reakcje ryby na światło nie zanikają całkowicie[5]. Zmiany morfologiczne i behawioralne u różnych populacji jaskiniowych rozwinęły się niezależnie osiągając różny stopień zaawansowania.

W wyniku wielu zmian w taksonomii rodzaju, w polskiej literaturze ichtiologicznej i akwarystycznej nagromadziły się liczne sprzeczności w nazewnictwie form jaskiniowych. Żyjący w wodach powierzchniowych lustrzeń meksykański, opisany po raz pierwszy jako Tetragonopterus mexicanus[6], obecnie klasyfikowany pod naukową nazwą Astyanax mexicanus, był dawniej opisywany pod nazwą Astyanax fasciatus mexicanus[7] lub Astyanax mexicanus fasciatus[8], a jego ślepa forma określana nazwą ślepczyk[4], ślepiec jaskiniowy[7] lub ślepczyk jaskiniowy[9][7]. Inny gatunek – Anoptichthys jordani, odkryty w podziemnych strumieniach północnego Meksyku (San Luis Potosí) w 1936 – nazwany śleporybem Jordana[10] lub też ślepcem jaskiniowym[11], został przeniesiony do rodzaju Astyanax jako podgatunek lustrzenia meksykańskiego Astyanax mexicanus jordani. W kolejnych latach obydwie nazwy (A. mexicanus i A. jordani) uznawano za synonimy lustrzenia meksykańskiego[4][12], lub wraz z A. fasciatus traktowano jako grupę blisko spokrewnionych gatunków (Astyanax fasciatus complex) o niejasnej filogenezie, aż w końcu wykazano, że są to odrębne gatunki jednego rodzaju[12][13]. A. fasciatus opisany został z Brazylii. W miarę odkrywania kolejnych populacji uznawano, że jest szeroko rozprzestrzenionym gatunkiem o zasięgu występowania obejmującym obszary na północ, aż po Meksyk. Badania genetyczne wykazały jednak, że populacje meksykańskie należą do A. aeneus[12].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Liczba znanych nauce gatunków zaliczanych do tego rodzaju przekracza 100 i ciągle opisywane są nowe. Niektóre z nich są tak blisko spokrewnione, że różnice można wykazać dopiero poprzez badania genetyczne. Są to tzw. kompleksy gatunków (gatunki kryptyczne). W obrębie rodzaju stwierdzono już co najmniej 3 takie kompleksy (A. fasciatus complex, A. altiparanae (bimaculatus) complex i A. scabripinnis complex)[2].

Gatunki [13]:

Przypisy

  1. Astyanax w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 Kavalco et al. Astyanax hastatus Myers, 1928 (Teleostei, Characidae): A new species complex within the genus Astyanax?. „Genetics and Molecular Biology”. 32 (3), s. 477–483, 2009. doi:10.1590/S1415-47572009005000055 (ang.). 
  3. Baird & Girard. Descriptions of new species of fishes collected in Texas, New Mexico and Sonora, by Mr. John H. Clark, on the U. S. and Mexican Boundary Survey, and in Texas by Capt. Stewart Van Vliet, U. S. A.. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 7, s. 24-29, 1854 (ang.). 
  4. 4,0 4,1 4,2 Załachowski, 1997
  5. Masato Yoshizawa, William R. Jeffery. Shadow response in the blind cavefish Astyanax reveals conservation of a functional pineal eye. „Journal of Experimental Biology”. 211, s. 292-299, 2008. doi:10.1242/jeb.012864 (ang.). 
  6. F. De Filippi. Nouvelles espèces de poissons. „Revue et Magasin de Zoologie (Ser. 2)”. 5, s. 164-171, 1853. 
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Kahl Wally, Kahl Burkard, Vogt Dieter: Atlas ryb akwariowych. Warszawa: Delta W-Z, 2000. ISBN 83-7175-260-1.
  8. Prawdopodobnie błędny zapis w: Załachowski, 1997
  9. Jerzy Gronau: Słownik nazw ryb. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1994. ISBN 83-901154-9-2.
  10. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  11. Grabda, E. i T. Heese: Polskie nazewnictwo popularne krągłouste i ryby. Cyclostomata et Pisces. Koszalin: Wyższa Szkoła Inżynierska w Koszalinie, 1991.
  12. 12,0 12,1 12,2 Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
  13. 13,0 13,1 Eschmeyer, W. N. & Fricke, R.: Catalog of Fishes electronic version (6 December 2012) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 9 grudnia 2012].
  14. pozycja wątpliwa według FishBase jest gatunkiem w rodzaju Astyanax, według Catalog of Fishes jest synonimem Moenkhausia heikoii
  15. Nazewnictwo ryb egzotycznych. „Akwarium”. 9-10 (1-2/70), 1970 (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]