Asyryjczycy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ten artykuł dotyczy narodu asyryjskiego. Zobacz też: starożytne państwo asyryjskie, które jest opisane tutaj.
Asyryjczycy (Atūrāyē, Sūryāyē) (ܥܡܐ ܐܬܘܪܝܐ/ܣܘܪܝܝܐ)
Aszurnasirpal II · Abgar V Ukkama · Efrem Syryjczyk · Papież Konstantyn · Naum Faiq · Agha Putrus · Freydun Atturaya · Alphonse Mingana · Ammo Baba · Rosie Malek Yonan · Andre Agassi · Kennedy Bakircioglü
Liczebność ogółem
ok. 4 mln
Regiony zamieszkania
kraje ojczyste: Irak,  Iran,  Turcja,  Syria,  Liban, kraje emigracyjne:  Jordania,  Szwecja,  Stany Zjednoczone,  Kanada,  Arabia Saudyjska,  Australia,  Bahrajn,  Niemcy,  Francja,  Holandia,  Brazylia,  Rosja,  Armenia,  Włochy,  Kuwejt i w mniejszym stopniu inne kraje.
Języki
Język aramejski[1] (dialekty nowoaramejskie)
Główne religie
Kościół chaldejski, Asyryjski Kościół Wschodu, Syryjski Kościół Ortodoksyjny, Kościół katolicki obrządku syryjskiego, Kościół Ewangelicki, Kościół rzymskokatolicki
Pokrewne grupy etniczne
Ludy semickie

Asyryjczycy, Asyro-chaldejczycy, (arm. ܥܡܐ ܐܬܘܪܝܐ/ܣܘܪܝܝܐ) − naród semicki zamieszkujący północny Irak, Iran, południową Turcję i Syrię. Asyryjczycy są uważani za jeden z rdzennych narodów na Bliskim Wschodzie. Za ich ojczyznę uważa się tereny położone wokół Tygrysu i Eufratu.

Flaga Narodowa

Zamieszkanie[edytuj | edytuj kod]

Obecny obszar zamieszkiwany przez Asyryjczyków

Nawiązują do tradycji starożytnej Asyrii oraz Chaldei i uważają się za spadkobierców tych państw. Posługują się językiem aramejskim i jego dialektami, używanymi na terenie Międzyrzecza przed podbojem arabskim. Są też jednym z najstarszych narodów, które przyjęły chrześcijaństwo, nastąpiło to w II wieku n.e. Obecnie zamieszkują przede wszystkim równinę Niniwy, położoną wzdłuż rzek Tygrys, Khabur a Wielki Zab i stanowią tam ponad 80% ludności. Istnieje nieskonkretyzowany plan aby utworzyć tam jednostkę administracyjną w postaci guberni lub autonomii.

Asyryjczycy zamieszkują także w rozproszeniu południowe obszary Turcji, część Syrii, Libanu, Iranu, pozostałej części Iraku i Jordanii. W Iranie są oficjalnie uznaną mniejszością narodową. Diaspora asyryjska istnieje na całym świecie, największa w Szwecji, Francji, Niemczech, USA, Kanadzie, Australii, Brazylii i Rosji. W Polsce istnieje mała diaspora. Światowa diaspora powstała w wyniku emigracji i ucieczek ludności od prześladowań większości islamskiej, głównie tureckiej i kurdyjskiej. Obecnie Kurdowie są bardziej przyjaźnie nastawieni do Asyryjczyków, choć zdarzają się sytuacje, gdy asyryjskie domy są zajmowane przez Kurdów, Arabów lub Turków, a ludność wypędzana.

Etniczne i religijne społeczności w Iraku:

     Arabowie szyiccy: ok.60%

     Arabowie sunniccy: ok.19 %

     Kurdowie: ok. 14%

     Asyryjczycy: ok. 3%

     Turkmeni Iraccy: ok. 2.5%

     Jazydzi: ok. 1.5%

Rdzenne rejony zamieszkania:

Irak – 800 000 - 1 500 000, na początku XX wieku – ok. 2 500 000,
Syria – 877 000,
Liban – 100 000,
Iran – 80 000,
Turcja – 15 000[2], jeszcze na początku XX wieku przed ludobójstwem, stanowili 1 500 000.

Język[edytuj | edytuj kod]

Większość Asyryjczyków posługuje się dialektami nowoaramejskimi języka aramejskiego, współcześnie także zwanym językiem asyryjskim, zapisywanym pismem syriackim. Język aramejski jest dialektem wywodzącym się od języka akadyjskiego, używanego na terenach Mezopotamii, już 3000 lat p.n.e. Część Asyryjczyków używa także języka arabskiego, tureckiego i perskiego.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Asyryjczycy są chrześcijanami, należą przede wszystkim do wschodnich kościołów (Kościół chaldejski, Asyryjski Kościół Wschodu zwany również błędnie „nestoriańskim”, Syryjski Kościół Ortodoksyjny zwany również błędnie „jakobickim”, Kościół katolicki obrządku syryjskiego). Niewielka cześć wyznaje także rzymski katolicyzm i protestantyzm.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Asyryjska odzież jest różna. Odzież jest zazwyczaj niebieska, z elementami czerwonymi, zielonymi, żółtymi i fioletowymi, te kolory są również używane jako haft na białym ubraniu. Dekoracja jest rozrzutna w strojach asyryjskich, a czasem wymaga biżuterii. Powszechne w użyciu są stożkowe kapelusze, tradycyjny strój asyryjski zmienił się niewiele, od tych, które noszono w starożytnej Mezopotamii. Asyryjska kuchnia jest podobna do innych kuchni Bliskiego Wschodu. Jest bogata w zboża, mięsa, ziemniaki i pomidory. Zazwyczaj ryż jest serwowany do każdego posiłku, z polewanym gulaszem. Herbata jest popularnym napojem, i istnieje kilka regionalnych potraw: desery, przekąski i napoje. Alkoholowe napoje takie jak wino i piwo pszeniczne są produkowane i używane w przeciwieństwie do muzułmańskiej ludności Iraku czy Iranu.

Festiwale są bardzo ciekawe. Asyryjskie festiwale wydają się być ściśle związane z ich wiarą chrześcijańską, z których Wielkanoc jest najważniejsza. Podczas Wielkiego Postu, Asyryjczycy przestrzegają 50-dniowego postu, polegającym na powstrzymaniu się od jedzenia mięsa i innych pokarmów pochodzenia zwierzęcego.

Asyryjczycy świętują wiele festiwali. Są one unikatowe dla ich kultury i tradycji, jak również i religijne: Asyryjczycy również praktykują unikatowe ceremonie weselne. Rytuały wykonywane w trakcie wesela pochodzą z wielu różnych elementów z przeszłości aż 3.000 lat. Ślub asyryjski tradycyjnie trwał tydzień. Dzisiaj, wesela w asyryjskiej ojczyźnie trwają zwykle 2-3 dni, w asyryjskiej diasporze, ok. 2 dni.

Historia współczesna[edytuj | edytuj kod]

Podobnie jak Ormianie, Asyryjczycy byli poddani ludobójstwu ze strony Turków w czasie I wojny światowej. W 1933 roku popierana przez rząd iracki masakra w Simele pozbawiła życia 3 tys. Asyryjczyków.

Za swoich rządów Saddam Husajn szukał współpracy z Asyryjczykami w celu poróżnienia ich z Kurdami, co miało udaremnić umacnianie się opozycji antyrządowej w Iraku, którą Asyryjczycy na przełomie lat 60. i 70. XX wieku wspierali, walcząc razem z kurdyjskimi peszmergami przeciwko partii Baas. Kiedy Saddamowi nie udało się pozyskać poparcia Asyryjczyków, próbował on poprzez wspieranie Chaldejskiego Kościoła Katolickiego pomniejszyć wagę identyfikacji etnicznej Asyryjczyków na rzecz ich tożsamości religijnej poprzez fundacje budynków sakralnych i wspieranie finansowe chaldejskiej diaspory. Chrześcijanie pod rządami Baas nie byli prześladowani z powodu swej wiary (Boże Narodzenie było świętem państwowym w Iraku), a gospodarczo zajmowali się głównie tym sektorem gospodarki, od którego stronili pobożni muzułmanie, a więc prowadzili sklepy monopolowe, sklepy z muzyką, salony fryzjerskie i piękności oraz organizowaniem publicznej rozrywki.

Od czasów II wojny w Zatoce Perskiej w 2003 roku, w okresie tzw. stabilizacji, Asyryjczycy w Iraku są ofiarami prześladowań ze strony islamskiej większości[3]. W parlamencie Kurdystanu posiadają 5 miejsc. Wszystkie frakcje asyryjskie opowiadają się za powstaniem asyryjskiej prowincji bądź autonomii. Za autonomią asyryjską opowiada się również obecny prezydent Iraku Dżalal Talabani, a także Jazydzi którzy w dzisiejszym Iraku też są ofiarami prześladowań. Wielu Asyryjczyków, w wyniku ataków - głównie arabskich muzułmanów, w takich miastach jak Bagdad, Nasirijja i Basra, przeniosło się na północ do swoich terenów ojczystych i obecnie w większości są tam skupieni. Powiązani etnicznie i językowo Mandaici postępują tak samo.

Media asyryjskie[edytuj | edytuj kod]

Telewizje[edytuj | edytuj kod]

Internet[edytuj | edytuj kod]

Istnieje także wikipedia w języku aramejskim.

  • Aina.org

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • M. Abdalla, Losy Asyryjczyków Sprawy Narodowościowe - seria nowa, t. 2, 1993, zesz. 1, s. 67-82, ISSN 1230-1698.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]