Atacama Large Millimeter Array
| Atacama Large Millimeter/submillimeter Array | |
| Lokalizacja | Chile |
| Wysokość n.p.m. | 5058,7 m |
| Zakres widma | radiowy |
| Rozpoczęcie budowy | 2003 |
| Ukończenie budowy | 2013 |
|
Położenie na mapie Ameryki Południowej
  Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
|
|
 23°01′9.42″S 67°45′11.44″W / -23.019283333333, -67.753177777778Na mapach: 23°01′9.42″S 67°45′11.44″W / -23.019283333333, -67.753177777778 |
|
| Strona internetowa | |
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) – największy na świecie interferometr radiowy znajdujący się na płaskowyżu Chajnantor w Chilijskich Andach na wysokości ok. 5000 m n.p.m. W jego skład wchodzi 66 precyzyjnie wykonanych radioteleskopów o średnicach czasz 12 i 7 metrów. Prowadzą one obserwacje w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych. Interferometr powstał we współpracy międzynarodowej krajów Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej, przy współudziale Chile.
ALMA jest teleskopem o rewolucyjnej konstrukcji, pracującym w zakresie od 31,3 GHz do 950 GHz. Charakteryzuje się dużo wyższą czułością i zdolnością rozdzielczą od istniejących teleskopów pracujących w zakresie fal submilimetrowych, takich jak Teleskop Jamesa Clerka Maxwella czy sieci radioteleskopów takich jak Submillimeter Array (SMA) oraz IRAM Plateau de Bure.
Spis treści |
Budowa [edytuj]
W latach 80. XX wieku w Europie, USA i Japonii powstały trzy osobne projekty budowy dużego radiointerferometru. W latach 90. połączono je w jeden wspólny projekt.
Budowę obserwatorium ALMA rozpoczęto w 2003. Pierwszy radioteleskop na teren obserwatorium dostarczono w 2007 r. Teleskopy zbudowane zostały przez partnerów projektu z Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej. W Europie i Ameryce powstało w sumie pięćdziesiąt anten o średnicy 12 m, które tworzą podstawową część sieci. W Azji Wschodniej zbudowano szesnaście anten (cztery o średnicy 12 m i dwanaście o średnicy 7 m), które tworzą tzw. Atacama Compact Array (ACA), uzupełniającą podstawową sieć.
Pierwsze obserwacje naukowe z wykorzystaniem kilkunastu radioteleskopów rozpoczęły się w 2011 r., mimo że konstrukcja kompleksu jeszcze trwała. Uroczyste otwarcie odbyło się 13 marca 2013, a całkowity koszt budowy wyniósł ok. 1,4 miliarda dolarów[1][2].
Centra Regionalne ALMA [edytuj]
Centra Regionalne ALMA (ARC) powstały w Europie, Ameryce Północnej i Azji. Ich podstawowym zadaniem jest:
- niesienie pomocy w przygotowaniu wniosku obserwacyjnego;
- dostarczanie danych użytkownikowi teleskopu;
- pomoc przy kalibracji danych;
- utrzymywanie archiwum danych z teleskopu ALMA.
Europejska siedziba ARC mieści się w Garching (ESO/Niemcy). Dodatkowo powołano siedem Centrów Lokalnych (ang. ARC Nodes) w Bolonii, Bonn, Grenoble, Lejdzie, Manchesterze, Ondrejovie i Onsali.
Szczegóły projektu [edytuj]
- Podstawową sieć radioteleskopów tworzy 50 anten o średnicy czaszy 12 m. Dodatkowo powstała mniejsza sieć tzw. Atacama Compact Array (ACA), która składa się z czterech anten o średnicy 12 m i dwunastu anten o średnicy 7 m. Całość ustawiona jest na wysokości 5000 m na płaskowyżu Chajnantor w Chilijskich Andach.
- Teleskop ALMA prowadzi obserwacje w zakresie od 31,3 GHz do 950 GHz.
- W zależności od rodzaju prowadzonych obserwacji można zmieniać konfigurację sieci radioteleskopów. Najmniejsza odległość pomiędzy radioteleskopami w sieci wynosi 150 m, a największa 16 km.
- Rozdzielczość kątowa teleskopu ALMA wynosi będzie: 0,2" λ [mm] / długość bazy [km].
- Sygnały z anten są łączone razem i przetwarzane za pomocą wyspecjalizowanego superkomputera: korelatora ALMA – jednego z najpotężniejszych komputerów na świecie, zbudowanego z ponad 134 milionów procesorów[3].
- Do redukcji danych zebranych przez teleskop ALMA jest wykorzystywane specjalnie w tym celu napisane oprogramowanie tzw. pakiet CASA (Common Astronomy Software Applications).
Przypisy
- ↑ ALMA Inauguration Heralds New Era of Discovery (ang.). ALMA, 2013-03-13. [dostęp 2013-03-28].
- ↑ Inauguracja ALMA zwiastuje nową erę odkryć (pol.). ESO, 2013-03-13. [dostęp 2013-03-28].
- ↑ Najwyżej położony na świecie superkomputer został w pełni skonfigurowany (pol.). ESO, 2012-12-21. [dostęp 2013-03-28].
Bibliografia [edytuj]
- World's most powerful millimeter/submillimeter-wavelength telescope opens for business and reveals its first image
- Oficjalna strona projektu
- Opis projektu na polskojęzycznej stronie ESO
- ALMA otwiera oczy – pierwsze zdjęcie kosmosu za pomocą ALMA
