Atacama Large Millimeter Array

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
Gotowa sieć ALMA, w marcu 2013
Gotowa sieć ALMA, w marcu 2013
Państwo  Chile
Lokalizacja płaskowyż Chajnantor
Wysokość n.p.m. 5058,7 m
Zakres widma fale milimetrowe i submilimetrowe
Rozpoczęcie budowy 2003
Ukończenie budowy 2013
Typ sieć radioteleskopów
Położenie na mapie Chile
Mapa lokalizacyjna Chile
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
Atacama Large Millimeter/submillimeter Array
Ziemia 23°01′09,42″S 67°45′11,44″W/-23,019283 -67,753178Na mapach: 23°01′09,42″S 67°45′11,44″W/-23,019283 -67,753178
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) – największy na świecie interferometr radiowy znajdujący się na płaskowyżu Chajnantor w Chilijskich Andach na wysokości ok. 5000 m n.p.m. W jego skład wchodzi 66 precyzyjnie wykonanych radioteleskopów o średnicach czasz 12 i 7 metrów. Prowadzą one obserwacje w zakresie fal milimetrowych i submilimetrowych. Interferometr powstał we współpracy międzynarodowej krajów Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej, przy współudziale Chile.

ALMA jest teleskopem o rewolucyjnej konstrukcji, pracującym w zakresie od 31,3 GHz do 950 GHz. Charakteryzuje się dużo wyższą czułością i zdolnością rozdzielczą od istniejących teleskopów pracujących w zakresie fal submilimetrowych, takich jak Teleskop Jamesa Clerka Maxwella czy sieci radioteleskopów takich jak Submillimeter Array (SMA) oraz IRAM Plateau de Bure.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze dwie anteny tworzące radiointerferometr, listopad 2009
Widok obserwatorium w roku 2012

W latach 80. XX wieku w Europie, USA i Japonii powstały trzy osobne projekty budowy dużego radiointerferometru. W latach 90. połączono je w jeden wspólny projekt.

Budowę obserwatorium ALMA rozpoczęto w 2003. Pierwszy radioteleskop na teren obserwatorium dostarczono w 2007 r. Teleskopy zbudowane zostały przez partnerów projektu z Europy, Ameryki Północnej i Azji Wschodniej. W Europie i Ameryce powstało w sumie pięćdziesiąt anten o średnicy 12 m, które tworzą podstawową część sieci. W Azji Wschodniej zbudowano szesnaście anten (cztery o średnicy 12 m i dwanaście o średnicy 7 m), które tworzą tzw. Atacama Compact Array (ACA), uzupełniającą podstawową sieć.

Pierwsze obserwacje naukowe z wykorzystaniem kilkunastu radioteleskopów rozpoczęły się w 2011 r., mimo że konstrukcja kompleksu jeszcze trwała. Uroczyste otwarcie odbyło się 13 marca 2013, a całkowity koszt budowy wyniósł ok. 1,4 miliarda dolarów[1][2].

Centra Regionalne ALMA[edytuj | edytuj kod]

Centra Regionalne ALMA (ARC) powstały w Europie, Ameryce Północnej i Azji. Ich podstawowym zadaniem jest:

  • niesienie pomocy w przygotowaniu wniosku obserwacyjnego;
  • dostarczanie danych użytkownikowi teleskopu;
  • pomoc przy kalibracji danych;
  • utrzymywanie archiwum danych z teleskopu ALMA.

Europejska siedziba ARC mieści się w Garching (ESO/Niemcy). Dodatkowo powołano siedem Centrów Lokalnych (ang. ARC Nodes) w Bolonii, Bonn, Grenoble, Lejdzie, Manchesterze, Ondrejovie i Onsali.

Szczegóły projektu[edytuj | edytuj kod]

  • Podstawową sieć radioteleskopów tworzy 50 anten o średnicy czaszy 12 m. Dodatkowo powstała mniejsza sieć tzw. Atacama Compact Array (ACA), która składa się z czterech anten o średnicy 12 m i dwunastu anten o średnicy 7 m. Całość ustawiona jest na wysokości 5000 m na płaskowyżu Chajnantor w Chilijskich Andach.
  • Teleskop ALMA prowadzi obserwacje w zakresie od 31,3 GHz do 950 GHz.
  • W zależności od rodzaju prowadzonych obserwacji można zmieniać konfigurację sieci radioteleskopów. Najmniejsza odległość pomiędzy radioteleskopami w sieci wynosi 150 m, a największa 16 km.
  • Rozdzielczość kątowa teleskopu ALMA wynosi będzie: 0,2" λ [mm] / długość bazy [km].
  • Sygnały z anten są łączone razem i przetwarzane za pomocą wyspecjalizowanego superkomputera: korelatora ALMA – jednego z najpotężniejszych komputerów na świecie, zbudowanego z ponad 134 milionów procesorów[3].
  • Do redukcji danych zebranych przez teleskop ALMA jest wykorzystywane specjalnie w tym celu napisane oprogramowanie tzw. pakiet CASA (Common Astronomy Software Applications).

Przypisy

  1. ALMA Inauguration Heralds New Era of Discovery (ang.). ALMA, 2013-03-13. [dostęp 2013-03-28].
  2. Inauguracja ALMA zwiastuje nową erę odkryć (pol.). ESO, 2013-03-13. [dostęp 2013-03-28].
  3. Najwyżej położony na świecie superkomputer został w pełni skonfigurowany (pol.). ESO, 2012-12-21. [dostęp 2013-03-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]