August Zaleski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
August Zaleski
Bundesarchiv Bild 102-11032, August Zaleski.jpg
Data i miejsce urodzenia 13 września 1883
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1972
Londyn
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Okres urzędowania od 9 czerwca 1947
do 7 kwietnia 1972
(od 1954 równolegle z Radą Trzech)
(Prezydent RP na uchodźstwie)
Poprzednik Władysław Raczkiewicz
Następca Stanisław Ostrowski
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania od 15 maja 1926
do 2 listopada 1932
Poprzednik Kajetan Dzierżykraj-Morawski
Następca Józef Beck
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania od 30 września 1939
do 25 lipca 1941
Poprzednik Józef Beck
Następca Edward Raczyński
Poseł RP we Włoszech
Okres urzędowania od 5 kwietnia 1922
do 3 lutego 1926
Poprzednik Maciej Loret (chargé d'affaires ad interim)[1]
Następca Stanisław Kozicki
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża z Orłem I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

August Zaleski (ur. 13 września 1883 w Warszawie, zm. 7 kwietnia 1972 w Londynie) – polski polityk i dyplomata, dwukrotny minister spraw zagranicznych, Prezydent RP na Uchodźstwie, wolnomularz[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Absolwent Gimnazjum Praskiego w Warszawie z 1901. Przed I wojną światową ukończył studia na London School of Economics. Pracował przez pewien czas jako bibliotekarz ordynacji Krasińskich. W 1917 podjął w Londynie stałe wykłady z literatury i języka polskiego, związał się z ruchem wolnomularskim[3]. W czasie wojny jego misją było przekonanie Brytyjczyków, że akcja Piłsudskiego nie jest wymierzona w zachodnie mocarstwa Ententy, tylko w Rosję.

Po odzyskaniu niepodległości był dyplomatą akredytowanym w Szwajcarii, Grecji, Włoszech. Brał udział w pracach Ligi Narodów. Po przewrocie majowym był we wszystkich rządach do 1932 ministrem spraw zagranicznych. W latach 1928–1935 zasiadał w Senacie II i III kadencji. Pełnił także funkcję szefa Rady Nadzorczej Banku Handlowego w Warszawie oraz prezesa Polsko-Amerykańskiej Izby Handlowej.

We wrześniu 1939 roku, po zajęciu terytorium Polski przez Wehrmacht i Armię Czerwoną w konsekwencji agresji Niemiec i ZSRR ewakuował się do Francji, gdzie został ministrem spraw zagranicznych w Rządzie RP na uchodźstwie (drugi rząd Władysława Sikorskiego).

Po podaniu się do dymisji w lipcu 1941 roku w proteście przeciw układowi Sikorski-Majski, sposobowi jego negocjacji i pominięciu ministra spraw zagranicznych przy formułowaniu i zawarciu układu, został szefem Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza.

W roku 1947, po śmierci Raczkiewicza, objął urząd prezydenta RP na Uchodźstwie. Ponieważ uprzednio wyznaczonym następcą prezydenta RP był Tomasz Arciszewski, zmiana ta wywołała spory w środowisku polskiej emigracji politycznej. (PPS) nie przeciwstawiła się objęciu urzędu przez Augusta Zaleskiego, choć pociągnęło to za sobą dymisję rządu Arciszewskiego. W roku 1954, po zakończeniu siedmioletniej kadencji, większość polityków emigracyjnych (w tym generałowie Władysław Anders i Tadeusz Bór-Komorowski) wypowiedziała posłuszeństwo Zaleskiemu.

Uznając, że przedłużając pozakonstytucyjnie swoją kadencję złamał akt zjednoczenia narodowego, utworzyła w roku 1954, z poparciem emigracyjnej Rady Jedności Narodowej, Radę Trzechsubstytucyjną kolegialną głowę państwa, urzędującą aż do śmierci Augusta Zaleskiego w 1972 roku. W skład Rady Trzech wchodzili początkowo: Władysław Anders, Tomasz Arciszewski i Edward hr. Raczyński. Po śmierci Tomasza Arciszewskiego jego miejsce w Radzie Trzech zajął Tadeusz Bór-Komorowski. Zwolennikiem Zaleskiego pozostał (do swego powrotu do kraju w roku 1956) Stanisław Cat-Mackiewicz.

Zaleski wyznaczył swym następcą Stanisława Ostrowskiego. Po śmierci Zaleskiego w 1972 roku Rada Trzech rozwiązała się, uznając legalność jego następcy wywodzącego się z PPS na emigracji. August Zaleski został pochowany na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii.

Odznaczony m.in. estońskim Orderem Krzyża z Orłem (1931)[4], Krzyżem Wielkim portugalskiego Orderu Chrystusa (1931)[5]. W 1930 roku został kawalerem Wielkiego Krzyża Magistralnego kawalerów maltańskich[6].

11 listopada 1935 roku, „za wybitne zasługi dla Państwa”, został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[7]. Z tytułu objęcia urzędu Prezydenta RP August Zaleski z dniem 9 czerwca 1947 r. został kawalerem Orderu Orła Białego[8].

Przypisy

  1. Po zakończeniu 11 czerwca 1921 misji Konstantego Skirmunta w związku z objęciem stanowiska ministra spraw zagranicznych.
  2. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1979, s. 340. ISBN 83-07-00069-6.
  3. Przemysław Waingertner: Mason ofiarny (pol.). [dostęp 24 maja 2008].
  4. Lista odznaczonych Orderem Krzyża z Orłem I klasy.
  5. CIDADÃOS ESTRANGEIROS AGRACIADOS COM ORDENS PORTUGUESAS (port.). presidencia.pt. [dostęp 2 maja 2011].
  6. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 175.
  7. M.P. z 1935 r. Nr 258, poz. 308
  8. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. s. 55.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Matelski, Losy insygniów władzy Drugiej Rzeczypospolitej (11 grudnia 1922 – 22 grudnia 1990), [w:] Wojskowość – bezpieczeństwo wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin, t. II, Red. Małgorzata Wiśniewska, Siedlce 2012, s. 59-78, il.