August Zaleski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
August Zaleski
Bundesarchiv Bild 102-11032, August Zaleski.jpg
Data i miejsce urodzenia 13 września 1883
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 kwietnia 1972
Londyn
Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej
Okres urzędowania od 9 czerwca 1947
do 7 kwietnia 1972
(od 1954 równolegle z Radą Trzech)
(Prezydent RP na uchodźstwie)
Poprzednik Władysław Raczkiewicz
Następca Stanisław Ostrowski
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania od 15 maja 1926
do 2 listopada 1932
Poprzednik Kajetan Dzierżykraj-Morawski
Następca Józef Beck
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania od 30 września 1939
do 25 lipca 1941
Poprzednik Józef Beck
Następca Edward Raczyński
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża z Orłem I Klasy (Estonia) Krzyż Wielki Królewskiego Orderu Rycerzy Pana Naszego Jezusa Chrystusa Kawaler/Dama Wielkiego Krzyża Honoru i Dewocji
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

August Zaleski (ur. 13 września 1883 w Warszawie, zm. 7 kwietnia 1972 w Londynie) – polski polityk i dyplomata, dwukrotny minister spraw zagranicznych, Prezydent RP na Uchodźstwie, wolnomularz[1].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Absolwent Gimnazjum Praskiego w Warszawie z 1901. Przed I wojną światową ukończył studia na London School of Economics. Pracował przez pewien czas jako bibliotekarz ordynacji Krasińskich. W 1917 podjął w Londynie stałe wykłady z literatury i języka polskiego, związał się z ruchem wolnomularskim[2]. W czasie wojny jego misją było przekonanie Brytyjczyków, że akcja Piłsudskiego nie jest wymierzona w zachodnie mocarstwa Ententy, tylko w Rosję.

Po odzyskaniu niepodległości był dyplomatą akredytowanym w Szwajcarii, Grecji, Włoszech. Brał udział w pracach Ligi Narodów. Po przewrocie majowym był we wszystkich rządach do 1932 ministrem spraw zagranicznych. W latach 1928–1935 zasiadał w Senacie II i III kadencji. Pełnił także funkcję szefa Rady Nadzorczej Banku Handlowego w Warszawie oraz prezesa Polsko-Amerykańskiej Izby Handlowej.

We wrześniu 1939 roku, po zajęciu terytorium Polski przez Wehrmacht i Armię Czerwoną w konsekwencji agresji Niemiec i ZSRR ewakuował się do Francji, gdzie został ministrem spraw zagranicznych w Rządzie RP na uchodźstwie (drugi rząd Władysława Sikorskiego).

Po podaniu się do dymisji w lipcu 1941 roku w proteście przeciw układowi Sikorski-Majski, sposobowi jego negocjacji i pominięciu ministra spraw zagranicznych przy formułowaniu i zawarciu układu, został szefem Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP Władysława Raczkiewicza.

W roku 1947, po śmierci Raczkiewicza, objął urząd prezydenta RP na Uchodźstwie. Ponieważ uprzednio wyznaczonym następcą prezydenta RP był Tomasz Arciszewski, zmiana ta wywołała spory w środowisku polskiej emigracji politycznej. (PPS) nie przeciwstawiła się objęciu urzędu przez Augusta Zaleskiego, choć pociągnęło to za sobą dymisję rządu Arciszewskiego. W roku 1954, po zakończeniu siedmioletniej kadencji, większość polityków emigracyjnych (w tym generałowie Władysław Anders i Tadeusz Bór-Komorowski) wypowiedziała posłuszeństwo Zaleskiemu.

Uznając, że przedłużając pozakonstytucyjnie swoją kadencję złamał akt zjednoczenia narodowego, utworzyła w roku 1954, z poparciem emigracyjnej Rady Jedności Narodowej, Radę Trzechsubstytucyjną kolegialną głowę państwa, urzędującą aż do śmierci Augusta Zaleskiego w 1972 roku. W skład Rady Trzech wchodzili początkowo: Władysław Anders, Tomasz Arciszewski i Edward hr. Raczyński. Po śmierci Tomasza Arciszewskiego jego miejsce w Radzie Trzech zajął Tadeusz Bór-Komorowski. Zwolennikiem Zaleskiego pozostał (do swego powrotu do kraju w roku 1956) Stanisław Cat-Mackiewicz.

Zaleski wyznaczył swym następcą Stanisława Ostrowskiego. Po śmierci Zaleskiego w 1972 roku Rada Trzech rozwiązała się, uznając legalność jego następcy wywodzącego się z PPS na emigracji. August Zaleski został pochowany na Cmentarzu Lotników Polskich w Newark w Wielkiej Brytanii.

Odznaczony m.in. estońskim Orderem Krzyża z Orłem (1931)[3], Krzyżem Wielkim portugalskiego Orderu Chrystusa (1931)[4]. W 1930 roku został kawalerem Wielkiego Krzyża Magistralnego kawalerów maltańskich[5].

11 listopada 1935 roku, „za wybitne zasługi dla Państwa”, został odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski[6]. Z tytułu objęcia urzędu Prezydenta RP August Zaleski z dniem 9 czerwca 1947 r. został kawalerem Orderu Orła Białego[7].

Przypisy

  1. Andrzej Garlicki: Przewrót majowy. Warszawa: Czytelnik, 1979, s. 340. ISBN 83-07-00069-6.
  2. Przemysław Waingertner: Mason ofiarny (pol.). [dostęp 24 maja 2008].
  3. Lista odznaczonych Orderem Krzyża z Orłem I klasy.
  4. CIDADÃOS ESTRANGEIROS AGRACIADOS COM ORDENS PORTUGUESAS (port.). presidencia.pt. [dostęp 2 maja 2011].
  5. Paweł Czerwiński, Zakon Maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, s. 175.
  6. M.P. z 1935 r. Nr 258, poz. 308
  7. Krzysztof Filipow: Order Orła Białego. Wyd. Białystok 1995. s. 55.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dariusz Matelski, Losy insygniów władzy Drugiej Rzeczypospolitej (11 grudnia 1922 – 22 grudnia 1990), [w:] Wojskowość – bezpieczeństwo wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin, t. II, Red. Małgorzata Wiśniewska, Siedlce 2012, s. 59-78, il.