Australia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Commonwealth of Australia
Związek Australijski
Flaga Australii
Herb Australii
Flaga Australii Herb Australii
Dewiza: brak (dawniej Advance Australia)
Hymn: Advance Australia Fair - hymn państwowy
God Save the Queen - hymn królewski

(Naprzód, piękna Australio
Boże, chroń Królową
)
Położenie Australii
Język urzędowy de facto angielski[1]
Stolica Canberra
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Typ państwa federacja
Głowa państwa królowa Elżbieta II
W jej imieniu gubernator generalny Peter Cosgrove
Szef rządu premier Tony Abbott[2]
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
6. na świecie
7 686 850 km²
1%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
52. na świecie
22 871 525
2,8 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

1505,3 mld[3] USD
64 863[3] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

999,6 mld[3] USD
43 073[3] USD
Jednostka monetarna dolar australijski (AUD)
Związek Australijski 1 stycznia 1901
Niepodległość od Wielkiej Brytanii 1942
Strefa czasowa UTC od +8 do +11 – zima
UTC od +8 do +12 – lato
Kod ISO 3166 AU
Domena internetowa .au
Kod samochodowy AUS
Kod samolotowy VH
Kod telefoniczny +61
Mapa Australii
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Australia w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Wikicytaty Związek Australijski w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Australia w Wikisłowniku

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem.

Jest szóstym pod względem powierzchni państwem świata.

Australia jest krajem wysoko rozwiniętym, ze społeczeństwem wielokulturowym. W porównaniu z innymi państwami wskaźnik rozwoju społecznego (uwzględniający jakość życia, opiekę zdrowotną, przeciętną długość życia, poziom wykształcenia, swobodę działalności ekonomicznej, wolność osobistą i prawa polityczne) Australii jest bardzo wysoki i obecnie znajduje się na 2 miejscu po Norwegii. Miasta australijskie są w światowej czołówce w dziedzinie życia kulturalnego.

Australia jest członkiem ONZ, Wspólnoty Narodów, G20, OECD, ANZUS, APEC, Pacific Islands Forum oraz WTO.

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Australia odnosząca się do kontynentu pochodzi od określenia Terra Australis, czyli Ziemia Południowa po łacinie. W dawnej Europie wierzono, że na półkuli południowej znajduje się naprawdę duży kontynent. Ostatecznie, nazwa przypadła o wiele mniejszemu niż zakładano.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ustrój polityczny Australii.

Australia jest członkiem Wspólnoty Narodów, zachowującym w aktach prawnych nazwę dominium. Ustrojem politycznym jest formalnie federacyjna monarchia konstytucyjna z dwuizbowym parlamentem. Konstytucja Australii pochodzi z roku 1900 (z późniejszymi zmianami); głową państwa jest królowa Australii (obecnie Elżbieta II), reprezentowana przez gubernatora generalnego. Tytuł królowej Australii został nadany panującemu monarsze brytyjskiemu w 1971 przez parlament australijski.

Praktycznie głową państwa jest gubernator generalny Australii (obecnie Peter Cosgrove), reprezentujący królową Australii Elżbietę II. Premierem Australii jest Tony Abbott. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, wyłaniany w wyborach powszechnych: Senat o kadencji sześcioletniej, liczący 76 senatorów: po 12 przedstawicieli każdego stanu i po 2 przedstawicieli Terytorium Północnego i Australijskiego Terytorium Stołecznego (co 3 lata połowa składu jest odnawiana) oraz Izba Reprezentantów o kadencji trzyletniej, licząca 150 deputowanych, wybieranych proporcjonalnie do liczby ludności; system wyborczy do Senatu jest mieszany.

Władzę wykonawczą sprawuje rząd, formalnie pod przewodnictwem gubernatora generalnego, a faktycznie z premierem na czele, powołany przez gubernatora generalnego w imieniu królowej i odpowiedzialny przed Izbą Reprezentantów; do wyłącznej kompetencji władz federalnych należą sprawy obrony, polityki zagranicznej, handlu zagranicznego i imigracji.

Prawa wyborcze (ograniczone cenzusami osiadłości) przysługują obywatelom, którzy ukończyli 18 lat. Wybory w Australii są obowiązkowe dla wszystkich obywateli, kara za nieoddanie ważnego głosu wynosi 20 dolarów australijskich[4]. Według przepisów wyborczych obywatel zobowiązany jest oddać ważny głos. Głosowanie jest tajne.

Wymiar sprawiedliwości sprawują: Federalny Sąd Najwyższy, Sąd Federalny (sprawy gospodarcze i bankructwa), Australijski Sąd Rodzinny oraz stanowe sądy najwyższe i sądy jednostek terytorialnych.

Każdy stan ma własną konstytucję, dwuizbowy organ ustawodawczy (z wyjątkiem Queenslandu, gdzie istnieje parlament jednoizbowy) i rząd stanowy; na czele stanów stoją gubernatorzy mianowani przez monarchę bryt. na wniosek rządu Australii; stany dzielą się na hrabstwa, okręgi i miasta (z organami samorządowymi i radami municypalnymi).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Australii.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Australia – zdjęcie z kosmosu
Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Australii.

Australia to szósty pod względem wielkości kraj świata, położony na kontynencie australijskim będącym najmniejszym spośród wszystkich kontynentów. Najgęściej zaludnione jest wschodnie i południowo-wschodnie wybrzeże. Australia leży na półkuli południowej i wschodniej. Jest to jeden z najbardziej płaskich kontynentów ze średnią wysokością 330 m. Obszar pustynny zajmuje powierzchnię większą niż na jakimkolwiek innym kontynencie; 2/3 powierzchni leży w klimacie suchym lub półsuchym. Linia brzegowa Australii jest mało rozwinięta, wzdłuż całego wybrzeża o długości 19 tys. km napotkać można jedynie dwie duże zatoki: Zatokę Karpentaria i Wielką Zatokę Australijską. Najwyższy szczyt Góra Kościuszki[5] odkryty i nazwany przez Pawła Edmunda Strzeleckiego wznosi się na wysokość 2228 m n.p.m.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Osadnictwo w Australii.

Ludność kraju 1 października 2009 roku osiągnęła 22 000 000, co czwarty mieszkaniec urodził się za granicą[6].

Miasta Australii[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Miasta Australii.

Stolicą Australii jest Canberra. Największym miastem w Australii jest Sydney. Do największych miast Australii należą:

Miasto Ludność Stan
1 Sydney 4 293 100 Nowa Południowa Walia
2 Melbourne 4 000 000 Wiktoria
3 Brisbane 1 810 900 Queensland
4 Perth 1 650 000 Australia Zachodnia
5 Adelaide 1 138 833 Australia Południowa
6 Gold Coast 554 628 Queensland
7 Newcastle 512 000 Nowa Południowa Walia
8 Canberra 323 000 Australijskie Terytorium Stołeczne
9 Wollongong 274 000 Nowa Południowa Walia
10 Sunshine Coast 212 900 Queensland
11 Geelong 205 000 Wiktoria
12 Hobart 202 000 Tasmania
13 Townsville 165 059 Queensland
14 Cairns 130 000 Queensland
15 Toowoomba 119 133 Queensland
16 Darwin 111 300 Terytorium Północne
17 Launceston 98 000 Tasmania
18 Coffs Harbour 97 425 Nowa Południowa Walia
19 Mackay 78 000 Queensland
20 Bundaberg 74 000 Queensland
21 Alice Springs 28 000 Terytorium Północne

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

Dane można znaleźć w CIA Factbook [1] lub tu http://www.census.gov/main/www/popclock.html

Podział ludności według narodowości[7]
Narodowość  % populacji Liczba populacji
Anglo-Australijczycy 70,8% 16 231 000
Brytyjczycy 6,4% 1 463 000
Aborygeni 2,18% 501 000
Anglo-Nowozelandczycy 2,08% 476 000
Chińczycy Han 1,88% 431 000
Włosi 1,78% 407 000
Indo-Pakistańczycy 1,65% 378 000
Grecy 1,33% 304 000
Arabowie 1,06% 242 000
Wietnamczycy 0,88% 201 000
Niemcy 0,59% 135 000
Filipińczycy 0,58% 133 000
Irlandczycy 0,48% 110 000
Żydzi 0,48% 109 000
Turcy 0,46% 105 000
Holendrzy 0,46% 104 000
pozostali 6,91% 1 485 000
Wykres demografii Australii
Australia-demography.png
Populacja historyczna
Rok Populacja Zmiana proc. Rok Populacja Zmiana proc.
1900 3 765 400 1960 10 392 000 25,1%
1910 4 525 100 20,2% 1970 12 663 000 21,9%
1920 5 411 000 19,6% 1980 14 726 000 16,3%
1930 6 501 000 20,1% 1990 17 169 000 16,6%
1940 7 078 000 8,9% 2000 19 169 000 11,6%
1950 8 307 000 17,4% 2007 20 434 000 10,6%
(2012)
Liczba ludności 22 015 576
Ludność według wieku
0 – 14 lat 18,3%
15 – 64 lat 67,7%
ponad 64 lata 14%
Wiek (mediana)
W całej populacji 37,9 lat
Mężczyzn 37,1 lat
Kobiet 38,6 lat
Przyrost naturalny 1,126%
Współczynnik urodzeń 12,28 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 6,94 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 5,93 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,06 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,05 mężczyzn/kobiet
15 – 64 lat 1,03 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,85 mężczyzn/kobiet
W całej populacji 1 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 4,55 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 4,87 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 4,21 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 81,9 lat
Mężczyzn 79,48 lat
Kobiet 84,45 lat
Rozrodczość 1,77 urodzin/kobietę


Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Religia w Australii.
Podział ludności według religii (w 2006 r., większe wyznania)[8]
Wyznanie  % populacji Liczba wyznawców
Katolicy 25,8% 5 126 884
Anglikanie 18,7% 3 718 240
Kościół Zjednoczony 5,7% 1 135 419
Prezbiterianie i reformowani 3,0% 596 665
Prawosławni 2,7% 544 158
Buddyści 2,1% 418 749
Muzułmanie 1,7% 340 395
Baptyści 1,6% 316 746
Luteranie 1,3% 251 113
Zielonoświątkowcy 1,1% 219 685
Hinduiści 0,7% 148 124
Żydzi 0,4% 88 834
Świadkowie Jehowy 0,4% 80 922
Armia Zbawienia 0,3% 64 197
Adwentyści Dnia Siódmego 0,3% 55 254
Kościoły Chrystusowe 0,3% 54 814
Mormoni 0,3% 53 195
Brak wyznania 18,7% 3 706 550
Brak danych 11,3% 2 431 280

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Gospodarka Australii.

Australia należy do krajów rozwiniętych, gospodarkę Australii cechuje daleko posunięta koncentracja produkcji oraz centralizacja kapitału. Największe organizacje produkcyjno-usługowe to: Broken Hill Proprietary (BHP), Colonial Sugar Refining, Imperial Chemical Industries, Telstra.

Dzięki ogromnym bogactwom naturalnym Australia jest jednym z największych producentów boksytu, a także należy do najpoważniejszych dostawców węgla, rudy żelaza i złota. Gdy w 1979 roku w rejonie Kimberley odkryte zostały złoża diamentów – Australia w produkcji tych kamieni doścignęła nawet Republikę Południowej Afryki.

Grunty orne stanowią jedynie 4% terytorium Australii, z czego uprawia się 80%. Pas ziemi uprawnej ciągnie się wzdłuż zachodnich zboczy Wielkich Gór Wododziałowych. Pastwiska zajmują 60% kraju. 25% powierzchni Australii zajmują gospodarstwa hodowlane, których jest ok. 16 tysięcy, o powierzchni średnio 30 tysięcy hektarów.

Liczba owiec w Australii stanowi 12% światowego pogłowia tych zwierząt.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Australia w składzie swoich sił zbrojnych posiada siły lądowe, marynarkę wojenną (Royal Australian Navy) oraz siły powietrzne (Royal Australian Air Force). Wojska australijskie liczą 58 tys. żołnierzy zawodowych oraz 44,2 tys. rezerwistów. Według rankingu Global Firepower (2014) australijskie siły zbrojne stanowią 20. siłę militarną na świecie, z rocznym budżetem na cele obronne w wysokości 26,1 mld dolarów (USD)[9].

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Wojsko australijskie.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przecinający nizinę Nullarbor trakt kolejowy jest najdłuższym zbudowanym w linii prostej traktem kolejowym na świecie. Kolej kursuje między południową a zachodnią Australią.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Pierwsze amatorskie przedstawienia teatralne odbywały się w teatrach więziennych. Pierwszy teatr w kraju powstał w Sydney (1830) i nazywał się Theatre Royal.

W kuchni australijskiej nie należy zapominać o tradycyjnej kuchni rdzennej ludności tzn. o kuchni Aborygenów, której można spróbować w głębi lądu w rezerwatach. Kuchnia ta nawet otrzymała własną nazwę: Bush tucker food. Do składników tej kuchni zaliczyć można[10]:

  • Zioła, korzenie, nasiona, serca palmowe czy też owoce jak np. quandong
  • Kangury (np. w formie steku z sosem z owoców quandong), węże, jaszczurki, żółwie i strusie w formie np. filetów
  • Insekty i wszelkiej maści larwy owadów bogate w białko

Media[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą australijską gazetą była "Sydney Gazette and the News South Wales Advertiser" (wydawany w latach 1803-1842). Główne dzienniki i czasopisma są w rękach korporacji prasowych takich jak: "Sydney News Ltd." i "The Herald Sun". W Australii ukazuje się 3000 gazet. Największe dzienniki to: "The Herald Sun" (założony w 1840, nakład 558 800 egzemplarzy) i "The Daily Telegraph" (założony w 1879, nakład 442 000 egzemplarzy). Wśród czasopism kobiecych prowadzi "Australian Women's Weekly" (założony w 1933, nakład 1 230 000 egzemplarzy). Agencje prasowe: "Australian Agency Press" (AAP, założona w 1935 w Melbourne, obecna centrala w Sydney) i "Australian United Press Ltd." (AUP).

Radio Australijskie rozpoczęło nadawanie 13 listopada 1923, a telewizja 1 listopada 1956. Działa telewizja i radio państwowe oraz stacje komercyjne, etniczne i środowiskowe. Media publiczne nadzoruje Australian Broadcasting Corporation (ABC), jest finansowana przez państwo (abonament zniesiono w 1974 r.). Istnieje jedna państwowa stacja telewizyjna i 4 stacje radiowe. W Australii nadaje około 50 komercyjnych stacji telewizyjnych i około 140 radiowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. australijskie prawodawstwo nie określa de iure języka urzędowego
  2. Abbott government sworn in (ang.). news.com.au, 18 września 2013. [dostęp 18 września 2013].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  4. http://www.aec.gov.au/faqs/voting_australia.htm
  5. Naprawdę Strzelecki tak nazwał sąsiadującą górę, gdyż myślał, że góra, którą nazwał, jest najwyższa w Australii.
  6. Dziennik Polska-Europa-Świat, 28.08.2007 r., s. 14
  7. Joshua Project (ang.). [dostęp 2012-10-01].
  8. 20680-Religious Affiliation (narrow groups) by Sex - Australia (ang.). Australian Bureau of Statistics. [dostęp 2013-05-26].
  9. Australia (ang.). Global Firepower. [dostęp 2014-08-17].
  10. Kuchnia Australii - eksplozja smaków (pol.). 2013. [dostęp 2013-20-05].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg
Wikiatlas Wikimedia Atlas: Australia – wikiatlas z mapami w Commons