Australia
Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – państwo położone na półkuli południowej, obejmujące najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Jedyny kraj, który obejmuje cały kontynent. Siłą rzeczy nie posiada granic lądowych z żadnym państwem, ale ma sąsiadów poprzez wody terytorialne. Od północy z: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia.
Jest szóstym pod względem powierzchni państwem świata.
Australia jest krajem wysoko rozwiniętym, ze społeczeństwem wielokulturowym. W porównaniu z innymi państwami wskaźnik rozwoju społecznego (uwzględniający jakość życia, opiekę zdrowotną, przeciętną długość życia, poziom wykształcenia, swobodę działalności ekonomicznej, wolność osobistą i prawa polityczne) Australii jest bardzo wysoki i obecnie znajduje się na 2 miejscu po Norwegii. Miasta australijskie są w światowej czołówce w dziedzinie życia kulturalnego.
Australia jest członkiem ONZ, Wspólnoty Narodów, G20, OECD, ANZUS, APEC, Pacific Islands Forum oraz WTO.
Spis treści |
Pochodzenie nazwy [edytuj]
Nazwa Australia odnosząca się do kontynentu pochodzi od określenia Terra Australis, czyli Ziemia Południowa po łacinie. W dawnej Europie wierzono, że półkuli południowej znajduje się naprawdę duży kontynent. Ostatecznie, nazwa przypadła o wiele mniejszemu niż zakładano.
Ustrój polityczny [edytuj]
Australia jest członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów, zachowującym w aktach prawnych nazwę dominium. Ustrojem politycznym jest formalnie federacyjna monarchia konstytucyjna z dwuizbowym parlamentem. Konstytucja Australii pochodzi z roku 1900 (z późniejszymi zmianami); głową państwa jest królowa Australii (obecnie Elżbieta II), reprezentowana przez gubernatora generalnego. Tytuł królowej Australii został nadany panującemu monarsze brytyjskiemu w 1971 przez parlament australijski.
Praktycznie głową państwa jest gubernator generalny Australii (obecnie Quentin Bryce), reprezentujący królową Australii Elżbietę II. Premierem Australii jest Julia Gillard. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, wyłaniany w wyborach powszechnych: Senat o kadencji sześcioletniej, liczący 76 senatorów: po 12 przedstawicieli każdego stanu i po 2 przedstawicieli Terytorium Północnego i Australijskiego Terytorium Stołecznego (co 3 lata połowa składu jest odnawiana) oraz Izba Reprezentantów o kadencji trzyletniej, licząca 150 deputowanych, wybieranych proporcjonalnie do liczby ludności; system wyborczy do Senatu jest mieszany.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd, formalnie pod przewodnictwem gubernatora generalnego, a faktycznie z premierem na czele, powołany przez gubernatora generalnego w imieniu królowej i odpowiedzialny przed Izbą Reprezentantów; do wyłącznej kompetencji władz federalnych należą sprawy obrony, polityki zagranicznej, handlu zagranicznego i imigracji.
Prawa wyborcze (ograniczone cenzusami osiadłości) przysługują obywatelom, którzy ukończyli 18 lat. Wybory w Australii są obowiązkowe dla wszystkich obywateli, kara za nieoddanie ważnego głosu wynosi 50 dolarów australijskich. Według przepisów wyborczych obywatel zobowiązany jest oddać ważny głos. Głosowanie jest tajne.
Wymiar sprawiedliwości sprawują: Federalny Sąd Najwyższy, Sąd Federalny (sprawy gospodarcze i bankructwa), Australijski Sąd Rodzinny oraz stanowe sądy najwyższe i sądy jednostek terytorialnych.
Każdy stan ma własną konstytucję, dwuizbowy organ ustawodawczy (z wyjątkiem Queenslandu, gdzie istnieje parlament jednoizbowy) i rząd stanowy; na czele stanów stoją gubernatorzy mianowani przez monarchę bryt. na wniosek rządu Australii; stany dzielą się na hrabstwa, okręgi i miasta (z organami samorządowymi i radami municypalnymi).
Historia [edytuj]
Geografia [edytuj]
Australia to szósty pod względem wielkości kraj świata, położony na kontynencie australijskim będącym najmniejszym spośród wszystkich kontynentów. Najgęściej zaludnione jest wschodnie i południowo-wschodnie wybrzeże. Australia leży na półkuli południowej i wschodniej. Jest to jeden z najbardziej płaskich kontynentów ze średnią wysokością 330 m. Obszar pustynny zajmuje powierzchnię większą niż na jakimkolwiek innym kontynencie; dwie trzecie powierzchni leży w klimacie suchym lub półsuchym. Linia brzegowa Australii jest mało rozwinięta, wzdłuż całego wybrzeża o długości 19 tys. km napotkać można jedynie dwie duże zatoki: Zatokę Karpentaria i Wielką Zatokę Australijską. Najwyższy szczyt Góra Kościuszki odkryty i nazwany przez Pawła Edmunda Strzeleckiego wznosi się na wysokość 2228 m n.p.m.
Demografia [edytuj]
Ludność kraju 1 października 2009 roku osiągnęła 22 000 000, co czwarty mieszkaniec urodził się za granicą[3].
Miasta Australii [edytuj]
Stolicą Australii jest Canberra. Największym miastem w Australii jest Sydney. Do największych miast Australii należą:
| Miasto | Ludność | Stan | |
|---|---|---|---|
| 1 | Sydney | 4 293 100 | Nowa Południowa Walia |
| 2 | Melbourne | 4 000 000 | Wiktoria |
| 3 | Brisbane | 1 810 900 | Queensland |
| 4 | Perth | 1 650 000 | Australia Zachodnia |
| 5 | Adelaide | 1 138 833 | Australia Południowa |
| 6 | Gold Coast | 554 628 | Queensland |
| 7 | Newcastle | 512 000 | Nowa Południowa Walia |
| 8 | Canberra | 323 000 | Australijskie Terytorium Stołeczne |
| 9 | Wollongong | 274 000 | Nowa Południowa Walia |
| 10 | Sunshine Coast | 212 900 | Queensland |
| 11 | Geelong | 205 000 | Wiktoria |
| 12 | Hobart | 202 000 | Tasmania |
| 13 | Townsville | 165 059 | Queensland |
| 14 | Cairns | 130 000 | Queensland |
| 15 | Toowoomba | 119 133 | Queensland |
| 16 | Darwin | 111 300 | Terytorium Północne |
| 17 | Launceston | 98 000 | Tasmania |
| 18 | Coffs Harbour | 97 425 | Nowa Południowa Walia |
| 19 | Mackay | 78 000 | Queensland |
| 20 | Bundaberg | 74 000 | Queensland |
| 21 | Alice Springs | 28 000 | Terytorium Północne |
Statystyki demograficzne [edytuj]
Dane można znaleźć w CIA Factbook [1] lub tu http://www.census.gov/main/www/popclock.html
| Narodowość | % populacji | Liczba populacji |
|---|---|---|
| Anglo-Australijczycy | 70,8% | 16 231 000 |
| Brytyjczycy | 6,4% | 1 463 000 |
| Aborygeni | 2,18% | 501 000 |
| Anglo-Nowozelandczycy | 2,08% | 476 000 |
| Chińczycy Han | 1,88% | 431 000 |
| Włosi | 1,78% | 407 000 |
| Indo-Pakistańczycy | 1,65% | 378 000 |
| Grecy | 1,33% | 304 000 |
| Arabowie | 1,06% | 242 000 |
| Wietnamczycy | 0,88% | 201 000 |
| Niemcy | 0,59% | 135 000 |
| Filipińczycy | 0,58% | 133 000 |
| Irlandczycy | 0,48% | 110 000 |
| Żydzi | 0,48% | 109 000 |
| Turcy | 0,46% | 105 000 |
| Holendrzy | 0,46% | 104 000 |
| pozostali | 6,48% | 1 485 000 |
| Wykres demografii Australii | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||
| Populacja historyczna | |||||
| Rok | Populacja | Zmiana proc. | Rok | Populacja | Zmiana proc. |
| 1900 | 3 765 400 | — | 1960 | 10 392 000 | 25,1% |
| 1910 | 4 525 100 | 20,2% | 1970 | 12 663 000 | 21,9% |
| 1920 | 5 411 000 | 19,6% | 1980 | 14 726 000 | 16,3% |
| 1930 | 6 501 000 | 20,1% | 1990 | 17 169 000 | 16,6% |
| 1940 | 7 078 000 | 8,9% | 2000 | 19 169 000 | 11,6% |
| 1950 | 8 307 000 | 17,4% | 2007 | 20 434 000 | 10,6% |
| (2012) | |
|---|---|
| Liczba ludności | 22 015 576 |
| Ludność według wieku | |
| 0 – 14 lat | 18,3% |
| 15 – 64 lat | 67,7% |
| ponad 64 lata | 14% |
| Wiek (mediana) | |
| W całej populacji | 37,9 lat |
| Mężczyzn | 37,1 lat |
| Kobiet | 38,6 lat |
| Przyrost naturalny | 1,126% |
| Współczynnik urodzeń | 12,28 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów | 6,94 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji | 5,93 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność według płci | |
| przy narodzeniu | 1,06 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat | 1,05 mężczyzn/kobiet |
| 15 – 64 lat | 1,03 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat | 0,85 mężczyzn/kobiet |
| W całej populacji | 1 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków | |
| W całej populacji | 4,55 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej | 4,87 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej | 4,21 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia | |
| W całej populacji | 81,9 lat |
| Mężczyzn | 79,48 lat |
| Kobiet | 84,45 lat |
| Rozrodczość | 1,77 urodzin/kobietę |
Religia [edytuj]
| Wyznanie | % populacji | Liczba wyznawców |
|---|---|---|
| Katolicy | 25,8% | 5 551 064 |
| Anglikanie | 18,7% | 4 023 445 |
| Kościół Zjednoczony | 5,7% | 1 226 397 |
| Prezbiterianie i reformatorzy | 3% | 645 472 |
| Prawosławni | 2,7% | 580 925 |
| inni chrześcijanie | 7,9% | 1 699 744 |
| Buddyści | 2,1% | 451 830 |
| Muzułmanie | 1,7% | 365 767 |
| inni | 2,4% | 516 378 |
| Brak danych | 11,3% | 2 431 280 |
| Brak wyznania | 18,7% | 4 023 445 |
Gospodarka [edytuj]
Australia należy do krajów rozwiniętych, gospodarkę Australii cechuje daleko posunięta koncentracja produkcji oraz centralizacja kapitału. Największe organizacje produkcyjno-usługowe to: Broken Hill Proprietary (BHP), Colonial Sugar Refining, Imperial Chemical Industries, Telstra.
Dzięki ogromnym bogactwom naturalnym Australia jest jednym z największych producentów boksytu, a także należy do najpoważniejszych dostawców węgla, rudy żelaza i złota. Gdy w 1979 roku w rejonie Kimberley odkryte zostały złoża diamentów – Australia w produkcji tych kamieni doścignęła nawet Republikę Południowej Afryki.
Grunty orne stanowią jedynie 4% terytorium Australii, z czego uprawia się 80%. Pas ziemi uprawnej ciągnie się wzdłuż zachodnich zboczy Wielkich Gór Wododziałowych. Pastwiska zajmują 60% kraju. 25% powierzchni Australii zajmują gospodarstwa hodowlane, których jest ok. 16 tysięcy, o powierzchni średnio 30 tysięcy hektarów.
Liczba owiec w Australii stanowi 12% światowego pogłowia tych zwierząt.
Transport [edytuj]
Przecinający nizinę Nullarbor trakt kolejowy jest najdłuższym zbudowanym w linii prostej traktem kolejowym na świecie. Kolej kursuje między południową a zachodnią Australią.
Kultura [edytuj]
Pierwsze amatorskie przedstawienia teatralne odbywały się w teatrach więziennych. Pierwszy teatr w kraju powstał w Sydney (1830) i nazywał się Theatre Royal.
Media [edytuj]
Pierwszą australijską gazetą była "Sydney Gazette and the News South Wales Advertiser" (wydawany w latach 1803-1842). Główne dzienniki i czasopisma są w rękach korporacji prasowych takich jak: "Sydney News Ltd." i "The Herald Sun". W Australii ukazuje się 3000 gazet. Największe dzienniki to: "The Herald Sun" (założony w 1840, nakład 558 800 egzemplarzy) i "The Daily Telegraph" (założony w 1879, nakład 442 000 egzemplarzy). Wśród czasopism kobiecych prowadzi "Australian Women's Weekly" (założony w 1933, nakład 1 230 000 egzemplarzy). Agencje prasowe: "Australian Agency Press" (AAP, założona w 1935 w Melbourne, obecna centrala w Sydney) i "Australian United Press Ltd." (AUP).
Radio Australijskie rozpoczęło nadawanie 13 listopada 1923, a telewizja 1 listopada 1956. Działa telewizja i radio państwowe oraz stacje komercyjne, etniczne i środowiskowe. Media publiczne nadzoruje Australian Broadcasting Corporation (ABC), jest finansowana przez państwo (abonament zniesiono w 1974 r.). Istnieje jedna państwowa stacja telewizyjna i 4 stacje radiowe. W Australii nadaje około 50 komercyjnych stacji telewizyjnych i około 140 radiowych.
Zobacz też [edytuj]
- Australia (kontynent)
- Podział administracyjny Australii
- Oświata w Australii
- Fauna Australii
- Egzonimy Australii
- Państwa Australii i Oceanii
Przypisy
- ↑ australijskie prawodawstwo nie określa de iure języka urzędowego
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2012: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2013 (ang.). [dostęp 24-04-2013].
- ↑ Dziennik Polska-Europa-Świat, 28.08.2007 r., s. 14
- ↑ Joshua Project (ang.). [dostęp 2012-10-01].
- ↑ CIA – The World Factbook (ang.). Central Intelligence Agency. [dostęp 2010-07-29].
Linki zewnętrzne [edytuj]
Wikimedia Atlas: Australia – wikiatlas z mapami w Commons
|
|||||||||||||
|
|||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
