Australijska odmiana języka angielskiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Australijski angielski (ang. Australian English) – odmiana języka angielskiego używana w Australii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym australijskim słowem, które zostało zapisane, było "kangaroo" (kangur). Słowo to zostało zapisane przez kapitana Jamesa Cooka w 1770 w czasie jego pierwszej podróży do Australii. Cook napotkał wówczas szereg plemion zamieszkujących obszary leżące w pobliżu rzeki Endeavour. Ku zdziwieniu Cooka, a w późniejszym czasie także innych białych kolonistów Australii, jak np. gubernatora Australii Arthura Phillipa, którzy założyli, że wszyscy australijscy Aborygeni mówią podobnym językiem, słowo to nie zostało rozpoznane przez inne plemiona australijskie. Co ciekawe, słowo to w późniejszym okresie nie zostało także rozpoznane przez Aborygenów należących do plemion, od których ono rzekomo pochodziło. Niepewne pochodzenie tego słowa miało odbicie w miejskiej legendzie, że Cook zapisał słowa "nie rozumiem cię" zamiast nazwy zwierzęcia, ale ostatecznie w 1976 lingwista John B. Havviland dowiódł, że słowo "kangaroo" wywodzi się od nazwy rzadkiego gatunku kangura nazywanego w lokalnych narzeczu "gangurru"[1].

W miarę napływu osadników i zesłańców z całej Anglii, w Australii rozpoczął się proces powstawania nowego akcentu, mieszanka dialektów i akcentów "zlała" się w nowy, oryginalny akcent. James Dixon, który odwiedził Australię w 1820 opisał zasłyszaną u dzieci mowę: "Dzieci urodzone w kolonii mówią ładniejszym, czystszym i bardziej harmonijnym językiem niż słyszy się zazwyczaj w Anglii. Fuzja wielu różnorodnych dialektów poprawiła sposób wypowiadania poszczególnych słów"[2]. Podobnie pisał 10 lat później George Bennett, który opisał australijski akcent jako "bardzo czysty" i zauważył brak regionalnego czy klasowego zróżnicowania akcentów[3].

W kolonii ewoluował nie tylko akcent ale i słownictwo, słowa zapożyczane z różnych dialektów nabierały zupełnie nowych znaczeń, powstawały też nowe słowa potrzebne do opisania rzeczywistości nowego kraju. Przykładem słów, których znaczenie zostało zmienione, mogą być np. creek i paddock. W ówczesnym brytyjskim angielskim słowo creek oznaczało ujście rzeki do morza czy małą zatoczkę, w Australii używano go, i używa się nadal, na określenie małego strumienia. Słowo paddock oryginalnie oznaczało "wybieg dla koni", w Australii używane jest na określenie dowolnego obszaru ogrodzonego płotem.

Typowym narodzonym w Australii słowem jest nieznanego pochodzenia słowo pom lub pommy – pejoratywne określenie na Anglika, zazwyczaj używane w wyrażeniu whinging pom[4] – "narzekający, stękający Angol".

Współczesny język australijski[edytuj | edytuj kod]

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Australijski opiera się w głównej mierze na "standardowym" (brytyjskim) języku angielskim, ze znacznymi naleciałościami amerykańskiej odmiany tego języka, pewnymi elementami zapożyczonymi z języków europejskich oraz nielicznymi słowami zapożyczonymi z języków aborygeńskich.

Oprócz znanego na całym świecie słowa "kangaroo" innymi popularnymi zapożyczeniami z języków aborygeńskich są słowa takie jak: "boomerang" (bumerang), "billabong" (mały staw), "jumbuk" (owca) – te dwa ostatnie można usłyszeć w klasycznej piosence australijskiej "Waltzing Matilda". Słownictwo aborygeńskie używane jest zazwyczaj do nazewnictwa lokalnej flory i fauny oraz australijskich miejscowości - pisał o tym XIX-wieczny australijski poeta i pisarz John Lang:

I like the native names, as Parramatta,
And Illawarra, and Wolloomooloo,
Nandowra, Woogarora, Bulkomatta,
Tomah, Toonggabbie, Mitagong, Meroo;
Buckobble, Cumleroy, and Coolangatta,
The Warragumby, Bargo, Burradoo;
Cookbundoon, Carrabaiga, Wingecarribee.
The Wollondilly, Yurumbon, Bugarribbee.

Napływ amerykańskiego słownictwa do australijskiego angielskiego rozpoczął się w połowie XIX wieku w czasie australijskiej gorączki złota, kiedy to do Australii przyjechało wielu Amerykanów. Współcześnie australijski angielski "pożycza" słowa z obu języków, np. ciastko to zazwyczaj "biscuit" (brytyjski), a nie "cookie" (amerykański), choć oba słowa są w użyciu, ale już np. kran to "tap" (brytyjski) – amerykański "faucet" nie jest używany w języku codziennym, podobnie jak benzyna to "petrol" (brytyjski), a nie "gas" (amerykański), ale z drugiej strony ciężarówka – "truck" (amerykański) zamiast "lorry" (brytyjski).

Charakterystyczną cechą australijskiego jest używanie zdrobnień ("diminutive") czy skróconych wersji słów, najbardziej znane i najczęściej używane to np.:

  • Aussie - Australian - Australijczyk
  • cozzie - swimming costume - strój kąpielowy
  • prezzie - present - prezent
  • garbo - garbage collector - śmieciarz
  • smoko - smoking break - przerwa na papierosa, krótka przerwa w pracy
  • beaut arvo - beautiful afternoon - ładny wieczór
    i wiele innych

Akcent[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyczną cechą australijskiego jest brak geograficznego zróżnicowania akcentów. W przypadku amerykańskiego czy brytyjskiego w różnych regionach kraju powstały oryginalne akcenty po których łatwo zidentyfikować mówiącego, w przypadku australijskiego powstały trzy ogólne akcenty ale żaden z nich nie jest połączony z jednym regionem kraju, te akcenty to:

  • Broad Australian English - najbardziej "australijski", "przesadzony" akcent, zazwyczaj bez problemu kojarzony z Australią, osoby mówiące z tym akcentem używają zazwyczaj charakterystycznego słownictwa tzw. strine z dużą ilością australijskich elementów slangowych. Strine posługiwał się Steve Irwin czy, szczególnie w filmach w których występował jako "typowy" Australijczyk Paul Hogan.
  • Cultivated Australian English - "elegancka" wersja australijskiego, podobna do Received Pronunciation, akcent używany przez mniej niż 10% społeczeństwa, używają go np. Judy Davis i Geoffrey Rush.
  • General Australian English - najbardziej powszechna i najczęściej używana wersja australijskiego, przykładowo używana przez takich aktorów jak Nicole Kidman, Cate Blanchett czy Russell Crowe.

Różnice regionalne[edytuj | edytuj kod]

Praktycznie jedyne różnice regionalne w australijskim angielskim łączą się z różnym słownictwem używanym w poszczególnych stanach, np. w Australii Południowej pojemnik truskawek to punnet, a w Sydney to chip, w Australii Południowej wózek dziecięcy to zazwyczaj pusher, a w Nowej Południowej Walii to stroller.

Bardzo zróżnicowane jest nazewnictwo miar pojemności piwa (szklanek, kufli i dzbanków):

Nazwy różnej wielkości piwa w różnych miastach w Australii
pojemność Sydney Darwin Brisbane Adelaide Hobart Melbourne Perth Canberra
115 ml
(4 fl oz)
small beer shetland (pony)
140 ml
(5 fl oz)
pony small beer pony pony pony
170 ml
(6 fl oz)
six small (glass) bobbie
200 ml
(7 fl oz)
seven seven beer butcher glass glass seven
225 ml
(8 fl oz)
glass eight
285 ml
(10 fl oz)
middy handle pot schooner ten (ounce)/pot pot middy/half pint middy
425 ml
(15 fl oz)
schooner schooner schooner pint fifteen/schooner schooner schooner schooner
570 ml
(20 fl oz)
pint pint pint imperial pint pint pint pint pint
1140 ml
(40 fl oz)
jug jug jug jug jug jug jug jug
Notes:
  1. Pogrubione nazwy i pojemności są popularne.
  2. Kursywa oznacza nazwy rzadko używane.
  3. fl oz to uncja objętości = 1/160 imperialnego galona = 28,41 cm3
Źródła

a.  The Aussie Beer Baron
b.  What is not an Australian standard drink?
c.  Buying Beer in Australia
d.  Guidelines at a glance
e.  Ordering Beer
f.  Liquor Merchants Association of Australia

Ortografia[edytuj | edytuj kod]

Większość słów australijskiej odmiany angielskiego używa brytyjskiej ortografii, a za oficjalny słownik australijskiego uważany jest publikowany od 1981 "Macquarie Dictionary". Jedynym znaczącym wyjątkiem jest słowo "program" które pisane jest jak w amerykańskim, a nie brytyjskim angielskim "programme". Ze względów historycznych używa się nazwy miasta "Victor Harbor" (zamiast brytyjskiego "Harbour" - pisownia "Harbor" wynikła najprawdopodobniej z prostej pomyłki[5]) oraz Australian Labor Party (zamiast brytyjskiego "Labour").

Przypisy

  1. A Last Looks at Cook's Guugu Yimidhirr Word List
  2. "The children born here in those colonies, and now grown up, speak a better language, purer, more harmonious than is generally the case in most parts of England. The amalgamention of such various dialects, seems to improve the mode of articulating the words" - cytowane w "Speaking Our Language".
  3. Among native-born Australians [...] the English spoken is very pure; and it is very easy to recognise a person from home or one born in the colony, no matter what class of society, from this circumstance"- cytowane w "Speaking Our Language".
  4. Urban Dictionary
  5. "Why is Victor Harbor spelt without the 'u'?"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]