Austriacka teoria cyklu koniunkturalnego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Austriacka teoria cyklu koniunkturalnegoteoria sformułowana przez ekonomistów szkoły austriackiej mająca na celu wyjaśnienie przyczyn powstawania, dynamikę oraz skutki cykli koniunkturalnych.

Podstawy tej teorii wypracowane zostały przez Ludwiga von Misesa i Friedricha von Hayeka w pierwszych dekadach XX wieku. Mises opublikował w 1912 r. Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel (polskie wydanie: Teoria pieniądza i kredytu, 2013), natomiast Hayek opisał podstawy tej teorii w eseju opublikowanym w 1929 r. Geldtheorie und Konjunturtheorie (Teoria pieniądza i cyklu koniunkturalnego) oraz Prices and Production w 1931 r. (Produkcja i ceny, brak polskich wydań). Teoria „kredytu obrotowego” Misesa jest swego rodzaju kombinacją teorii naturalnej stopy procentowej rozwiniętej przez szwedzkiego ekonomistę Knuta Wicksella oraz austriackiej teorii kapitału naszkicowanej przez Carla Mengera i rozszerzonej później przez Eugena von Böhm-Bawerka. Nie bez znaczenia na poglądy Misesa pozostaje także wpływ British Currency School, która podobnie jak on przyczyn fluktuacji gospodarczych upatrywała w ekspansji monetarnej. Podążając za rozumowaniem Misesa, w Prices and Production Hayek stwierdza, że nietrwały boom spowodowany jest udzielaniem przez banki zbyt dużego kredytu według stopy procentowej niższej od jej poziomu naturalnego. Ten nadmierny kredyt jest podstawową przyczyną pojawienia się cyklu koniunkturalnego.

Według ekonomistów szkoły austriackiej, banki powodują sztuczny ruch na rynku dóbr kapitałowych oraz nadmierne inwestycje w fazie ekspansji kredytowej i inflacyjnej emisji pieniądza. Ruch ten powoduję złą alokację ograniczonych środków i po pewnym czasie okazuje się pozbawiony zdrowych podstaw ekonomicznych (np. wiele projektów zostaje przeinwestowanych, kapitał lokowany jest w bardzo ryzykowne przedsięwzięcia czy wręcz spekulację), co powoduje kontrakcję na rynku i recesję w gospodarce – drugą fazę cyklu koniunkturalnego. "Kryzys" pojawia się, kiedy konsumenci dążą do przywrócenia pożądanego poziomu oszczędności i konsumpcji przy bieżącym poziomie stóp procentowych.

Zwolennicy tej teorii zwracają uwagę na różne tempo, z którym świeżo wykreowany kredyt trafia na różne rynki w gospodarce i, w konsekwencji, powoduje zmiany zarówno podczas ekspansji, jak i kontrakcji gospodarki w pewnej kolejności.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Podwaliny pod austriacką teorię cyklu koniunkturalnego położył Ludwig von Mises w Theorie des Geldes und der Umlaufsmittel (1912) i Friedricha Augusta von Hayeka w Prices and Production (1931). Dalszy wkład teoretyczny do tej teorii wnieśli m.in. Murray N. Rothbard, Roger W. Garrison oraz Jesus H. de Soto.

Nadmierna ekspansja kredytowa jako przyczyna recesji[edytuj | edytuj kod]

Austriacka teoria cyklu koniunkturalnego wychodzi z porównania ekonomicznej ekspansji spowodowanej wzrostem oszczędności (savings-induced boom), która jest, zdaniem Austriaków, zjawiskiem pozytywnym i do utrzymania (sustainable) z ekspansją spowodowaną nadmiernym kredytem (credit-induced boom), która z kolei, zdaniem Austriaków, jest zjawiskiem negatywnym i nie do utrzymania (nonsustainable). Za "nadmierny kredyt" uważają oni generalnie taki kredyt, który przewyższa oszczędności. Stąd też Austriacy postulują pieniądz oparty na kruszcu (konkretnie na złocie) i likwidację banków centralnych, które winią oni za kreację nadmiernego kredytu. Austriacy widzą więc główną (i praktycznie jedyną) przyczynę kryzysów gospodarczych w nadmiernych kredytach "orkiestrowanych" przez wspomniane wyżej banki centralne, i tym różnią się od praktycznie wszystkich pozostałych ekonomistów, którzy przyczyn kryzysów szukają albo głębiej (Karol Marks, John Kenneth Galbraith) albo też, podobnie jak Austriacy, na rynku finansowym, ale jako wynik znacznie bardziej złożonych procesów (John Maynard Keynes)[1][2].

Stagflacja[edytuj | edytuj kod]

Tezy zawarte w teorii Austriaków pozwalają, zdaniem jej zwolenników, na alternatywną interpretację zjawiska stagflacji, którego wystąpienia nie analizował w swojej Ogólnej teorii John Maynard Keynes, jak również przedstawić alternatywną interpretację przyczyn i skutków Wielkiego Kryzysu. Obecnie przyczyny stagflacji lat 70. ubiegłego wieku wyjaśnia się raczej nałożeniem na siebie dwóch czynników: inflacyjnego finansowania przez USA wojny w Wietnamie, cyklu programów socjalnych (War on Poverty) i kryzysu (szoku) energetycznego[3].

Rola bankach centralnych[edytuj | edytuj kod]

Austriacy uznają, że główną przyczyną większości cykli koniunkturalnych jest obecny system bankowy z dominująca rolą banku centralnego, którego polityka sprzyja ustalaniu stóp procentowych na zbyt niskim poziomie przez zbyt długi czas oraz sprzyja nadmiernej ekspansji kredytu bankowego poprzez sprzyjanie cząstkowej rezerwy bankowej. Taka nadmierna kreacja kredytu powoduje powstawanie "baniek spekulacyjnych" i sztucznie niskich oszczędności. W dobie pieniądza fiducjarnego, bank centralny tworzy nowe pieniądze i przekazuje je do banków komercyjnych, które kreują depozyty dzięki przyzwoleniu na istnienie niskich rezerw. Ten utworzony w nadmiarze nowy pieniądz wchodzi na rynek kredytowy i zapewnia niższe oprocentowanie niż to, jakie istniałoby, jeśli podaż pieniądza byłaby stabilna.

Ocena austriackiej teorii cyklu koniunkturalnego[edytuj | edytuj kod]

Według Nicholasa Kaldora prace Hayeka nad austriacką teorią cyklu koniunkturalnego początkowo "zafascynowały świat naukowy ekonomistów". Hayek starając się wypełnić luki w teorii, doprowadził do pojawienia się nowych jeszcze większych luk, aż w końcu uznano, że podstawowa hipoteza teorii, że niedobór kapitału powoduje kryzysy musi być niepoprawna[4].

Lionel Robbins był na początku lat 30. zwolennikiem austriackiej teorii cyklu koniunkturalnego, co zawarł w opublikowanej w 1934 książce The Great Depression. W latach późniejszych żałował, że napisał tę książkę i stał się zwolennikiem kontrargumentów prezentowanych przez zwolenników teorii Johna Maynarda Keynesa.

Francuski ekonomista, laureat nagrody im. Alfreda Nobla z ekonomii, Maurice Allais był zwolennikiem austriackiej teorii cyklu koniunkturalnego i w swoich pracach często cytował czołowych ekonomistów szkoły austriackiej - Ludwiga von Misesa i Murraya N. Rothbarda.

To, że austriacka teoria jest uważana za jedną z uznawanych współcześnie teorii cyklu kredytowego, podkreślone jest m.in. przez ekonomistów ze szkoły post-keynesowskiej pracujących w Banku Rozrachunków Międzynarodowych[5].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. D. Glasner (red.) "Business Cycles and Depressions" New York: Garland Publishing, 1997
  2. L. von Mises et al. "The Austrian Theory of the Trade Cycle and Other Essays" Auburn: The Ludwig von Mises Institute, 1983
  3. Charles W.L. Hill "International Business" McGraw-Hill, Boston 2007
  4. Zob. Nicholas Kaldor, Professor Hayek and the Concertina-Effect, 1942. Economica 9 (36): 359–382
  5. Zob. np. Eichengreen B, Mitchener K. (2003). The Great Depression as a Credit Boom Gone Wrong. BIS Working Paper No. 137)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwig von Mises, Gottfried Haberler, Murray N. Rothbard, Friedrich A. Hayek: The Austrian Theory of the Trade Cycle and Other Essays. Auburn: Ludwig von Mises Institute, 1996. ISBN 0945466218.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]