Republika Autonomiczna Krymu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Autonomiczna Republika Krymu)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Krymu jako ukraińskiej jednostki administracyjnej. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Republika Autonomiczna Krymu
Автономна Республіка Крим
Автономная Республика Крым
Къырым Мухтар Джумхуриети
Herb Flaga
Herb Krymu Flaga Krymu
Dewiza: Процветание в единстве
Procwietanije w jedinstwie
Państwo  Ukraina
Siedziba Symferopol
Zarządzający Siergiej Aksionow (de facto)
Anatolij Mohylow (de iure)[1]
Powierzchnia 26 081 km²
Populacja (2013)
• liczba ludności

1 967 218
• gęstość 75,4 os./km²
Języki urzędowe ukraiński, rosyjski
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Portal Ukraina

Republika Autonomiczna Krymu (ukr. Автономна Республіка Крим, trb. Awtonomna Respublika Krym; ros. Автономная Республика Крым, trb. Awtonomnaja Riespublika Krym; kr-tat. Къырым Мухтар Джумхуриети, trb. Kyrym Muchtar Dżumchurieti) – autonomiczna republika znajdująca się na terenie Ukrainy. Obejmuje półwysep Krym, leżący na północnym wybrzeżu Morza Czarnego. Stolicą republiki jest Symferopol. W grudniu 2013 r. miała 1,97 mln mieszkańców.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Republika Autonomiczna Krymu ma powierzchnię 26 081 km². Teren ten obejmuje niemal cały obszar Półwyspu Krymskiego (oprócz obszaru Sewastopola i północnych fragmentów Mierzei Arabackiej).

W części wschodniej, obok cieśniny Kerez, wznoszą się góry Jaiłu, otaczające cały brzeg południowy i ku północy rozdzielające na kilka równoległych łańcuchów gór, pokrytych gęstym lasem. Na północy przechodzą w step, zajmujący większą część półwyspu. Najwyższym szczytem Gór Krymskich jest Roman-Kosz o wysokości 1545 m n.p.m., drugim szczytem – Czatyrdah (starożytne Mons Trapezus, 1527 m n.p.m.).

Na południu Krymu znajduje się dużo malowniczych miejscowości, warowni, ruin starożytnych gmachów, klasztorów, meczetów tatarskich, pięknych ogrodów i gajów oliwnych, natomiast w części północnej Krymu się ich prawie nie spotyka. Klimat łagodny umożliwia rozwój roślinności o charakterze podzwrotnikowym. Doliny, poprzecinane strumieniami i zatokami, są żyzne i urodzajne.

Krym dzieli się na trzy rejony:

  • Górny Krym – obejmujący południową część półwyspu
  • Krym Stepowy – obejmujący równinną część północną
  • Półwysep Kerczeński – we wschodniej części

Najdłuższą rzeką na półwyspie jest Sałhyr, a w dalszej kolejności Alma, Kacza, Belbek, Bułhanak i Czorna. Większość rzek na Krymie liczy jednak do 10 km i zazwyczaj kończą swój bieg na równinie, gdzie wysychają lub uchodząc do Morza Czarnego lub Azowskiego.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Jedną z podstawowych dziedzin gospodarczych jest turystyka, skoncentrowana wzdłuż bardzo długiego wybrzeża Morza Czarnego oraz Azowskiego, ale także w Górach Krymskich. Oprócz typowej turystyki wypoczynkowej, ważną[styl do poprawy] rolę odgrywa także sieć uzdrowisk i sanatoriów.

Przemysł. Rozwinięty jest przemysł górniczy, zwłaszcza wydobycie wapieni, które są podstawowym materiałem budowlanym na Krymie. Najważniejsze kamieniołomy znajdują się w rejonie Starego Krymu (żółte wapienie neogeńskich muszlowców) oraz Sewastopola (białe wapienie kredy górnej). W Bakczysaraju działa duża cementownia w oparciu o miejscowe złoża wapieni. W Symferopolu i jego okolicach znajdują się kamieniołomy pozyskujące ozdobne wapienie o dobrym polerze nazywane potocznie marmurami (choć nie jest to marmur w sensie definicji geologicznej). Niektóre słone jeziora (zwłaszcza jezioro Sasyk), powstałe z odcięcia zatok morskich są podstawą eksploatacji soli kamiennej. Do lat 90. XX wieku podstawą ciężkiego przemysłu były złoża rud żelaza na Półwyspie Kerczeńskim, na bazie których działała wielka huta żelaza, obecnie jednak zamknięta. W przeszłości duże znaczenie miały także kamieniołomy skał wulkanicznych, zwłaszcza diorytu.

Istotne znaczenie ma także przemysł spożywczy, skierowany na zaspokojenie potrzeb ludności miejscowej, ale także bardzo licznych turystów. Krym jest największym na Ukrainie producentem wina.

Rolnictwo. Głównymi uprawami są zboże, w tym proso, tytoń, winorośl, owoce i warzywa. Specyficzna dla Krymu jest dość znaczna produkcja ziół leczniczych i kosmetycznych, częściowo uprawianych na farmach, częściowo zbieranych z dzikich łąk i stepów. Ważne źródło utrzymania miejscowej ludności stanowi hodowla jedwabników, pszczół, bydła, koni i owiec. Zarówno hodowla jak i uprawy skoncentrowane są w północnym i środkowym Krymie. Część północnego Krymu stanowi step będący przedłużeniem stepów nogajskich, ubogi w drewno i wodę, w większości nieurodzajny i niezdatny do uprawy, nawadniany wodami o wysokim stężeniu soli mineralnych. Szczególnie zauważalne jest to w pobliżu tzw. Morza Zgniłego (Sywasz), będącego częścią morza Azowskiego. Oba morza, a także liczne zatoki stanowią podstawę rybołówstwa, choć ze względu na niezbyt liczne zasoby ryb w Morzu Czarnym, nie stanowi ono istotnej dziedziny gospodarki.

Transport jest bardzo dobrze rozwinięty na Krymie i zatrudnia znaczną liczba osób w związku z przewozami turystycznymi. Są dwie główne linie kolejowe Sewastopol – Symferopol – Dżankoj, skąd odchodzą dwie linie w kierunku na Lwów i Zaporoże oraz Kercz – Dżankoj z odgałęzieniem na Teodozję. Istnieje też odgałęzienie Symferopol – Eupatoria. Rozbudowana jest także sieć dróg, w tym trasa Symferopol – Jałta, po której kursuje linia trolejbusowa, najdłuższa na świecie. Porty w Teodozji, Eupatorii, a zwłaszcza Sewastopolu obsługują statki oceaniczne, a także żeglugę przybrzeżną. W pomniejszych portach rozwinięta jest żegluga turystyczna.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Republika Autonomiczna Krymu składa się z 14 rejonów oraz 16 miast. W skład rejonów wchodzi 56 osiedli typu miejskiego i 957 wsi.

Krym-administracja.png
  1. Rejon bakczysarajski
  2. rejon biłohirski
  3. rejon dżankojski
  4. rejon kirowski
  5. rejon krasnogwardijski
  6. rejon krasnoperekopski
  7. rejon leniński
  8. rejon niżniohirski
  9. rejon perwomajski
  10. Rejon rozdolnieński
  11. Rejon sacki
  12. rejon symferopolski
  13. rejon sowiecki
  14. rejon czornomorski
  15. Ałuszta
  16. Armianśk
  17. Dżankoj
  18. Eupatoria
  19. Kercz
  20. Krasnoperekopsk
  21. Saki
  22. Symferopol
  23. Sudak
  24. Teodozja
  25. Jałta
  26. Sewastopol (nie należy do Republiki Autonomicznej Krymu)

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 1 grudnia 2013 r. Republikę Autonomiczną Krymu zamieszkiwało 1 967 218 osób, spośród których 1 233 420 osób (62,7%) zamieszkiwało w miastach, a 733 798 osób (37,3%) – na wsiach[2].

Narodowości[edytuj | edytuj kod]

Według spisu powszechnego z 2001 r. większość ludności (58,32%) stanowią Rosjanie. Oprócz nich żyją tu Ukraińcy (24,32%) i Tatarzy krymscy (12,10%)[3]. Ci ostatni stanowili większość ludności półwyspu ostatnio w 1864 r. (50,3%). Przed końcem II wojny światowej stanowili ok. 20%, tj. do czasu gdy w ramach stalinowskich represji za domniemaną kolaborację z Niemcami zostali deportowani w większości do Uzbekistanu. Po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę liczba Tatarów krymskich na Krymie stale się zwiększa dzięki powrotom dawnych wygnańców lub ich potomków.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

Głównymi miastami republiki są: Symferopol, Bakczysaraj (dawna rezydencja chanów tatarskich), Eupatoria, Bałakława, Jałta, Sudak, Kaffa (Teodozja) i Kercz z twierdzą Jenikale.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Krym.

W obliczu rozpadu ZSRR Rosjanie zaczęli zgłaszać postulaty powrotu do Rosji. Autonomia była ceną, jaką rząd ukraiński zgodził się zapłacić za pozostanie Krymu w składzie państwa ukraińskiego i w 1991 r. zamieszkująca półwysep większość rosyjska uzyskała od komunistycznych władz zgodę na utworzenie Krymskiej ASRR, obejmującej obszar obwodu krymskiego, z wyjątkiem miasta Sewastopola, które pozostało bezpośrednio w granicach Ukrainy. Po rozpadzie ZSRR, 5 maja 1992 Rosjanie zamieszkujący półwysep proklamowali powstanie Republiki Krymu.

Ostatecznie osiągnięto kompromis – Krym zrezygnował z niepodległości, a władze niepodległej Ukrainy zgodziły się na status republiki autonomicznej. Sewastopol, niegdyś stanowiący część obwodu krymskiego został dodatkowym miastem wydzielonym jako siedziba rosyjskiej Floty Czarnomorskiej.

Status polityczny[edytuj | edytuj kod]

Status polityczny Republiki Autonomicznej Krymu reguluje konstytucja Ukrainy oraz konstytucja Republiki Autonomicznej Krymu.

Organem ustawodawczym autonomii jest jednoizbowy parlament – Rada Najwyższa Republiki Autonomicznej Krymu, złożony ze 100 posłów.

Władzę wykonawczą sprawuje Rada Ministrów. Premiera autonomii powołuje (i odwołuje) parlament, po uzgodnieniu kandydatury z prezydentem Ukrainy.

W autonomii prezydent Ukrainy posiada swego specjalnego przedstawiciela.

Akty prawne władz republiki nie mogą być sprzeczne z konstytucją RAK oraz prawem Ukrainy.

Kompetencje władz autonomii obejmują m.in. kwestie rolnictwa, turystyki, planowania przestrzennego, transportu publicznego i instytucji kulturalnych itd. W razie uznania, iż zachodzi sprzeczność pomiędzy aktami prawnymi autonomii a prawem ukraińskim, prezydent Ukrainy może wstrzymać stosowanie aktów prawnych RN RAK i jednocześnie zwrócić się do Sądu Konstytucyjnego Ukrainy o ustalenie ich zgodności z prawem.

11 marca 2014 połączone zgromadzenie radnych Rady Najwyższej Republiki Autonomicznej Krymu i Rady Miejskiej Sewastopola przyjęło deklarację niepodległości Republiki Krymu. W deklaracji powołano się wprost na przypadek Kosowa i wyrok z 22 lipca 2010, w którym Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał, że jednostronna deklaracja niepodległości Kosowa nie narusza prawa międzynarodowego[4][5]. Deklaracja ta nie została uznana przez władze Ukrainy i społeczność międzynarodową.

17 marca 2014 Rada Najwyższa Republiki Autonomicznej Krymu przyjęła postanowienie o niepodległości Republiki Krymu. To konsekwencja referendum, w którym za przyłączeniem Krymu z Sewastopolem do Rosji, wg wyników podanych przez władze Krymu i nieuznanych przez władze Ukrainy, zagłosowało 96,57 proc. uczestników przy frekwencji 84% (wyniki te, jak i frekwencja, są kwestionowane). Tego samego dnia niepodległość Krymu uznała Rosja[6]. 18 marca 2014 podpisano umowę między Rosją a Republiką Krymu i miastem wydzielonym Sewastopol o włączeniu Krymu do Rosji jako nowe podmioty federacji[7]. Umowa ta weszła w życie z dniem ratyfikacji[8], co nastąpiło 21 marca 2014 roku[9]. Tego samego dnia dokonano odpowiednich zmian w Konstytucji Rosji dopisując do niej dwa nowe podmioty federacji – Republikę Krymu i miasto federalnego znaczenia Sewastopol[10], które włączono do nowo utworzonego Krymskiego Okręgu Federalnego[11].

De iure Republika Krymu jest nadal częścią Ukrainy jako Republika Autonomiczna Krymu i miasto o osobnym statusie Sewastopol.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Prezydent Ukrainy nie uznaje nowego szefa rządu na Krymie PolskieRadio.pl, 01.03.2014
  2. Total population, Population as of December 1, 2013 (ang.). W: Demographic situation [on-line]. State Statistics Service of Ukraine. [dostęp 2014-03-08].
  3. National composition of population / Autonomous Republic of Crimea (ang.). State Statistics Committee of Ukraine. [dostęp 2014-03-08].
  4. Рада Криму прийняла "декларацію про незалежність". Unian, 2014-03-11. [dostęp 2014-03-11].
  5. Parlament Krymu przyjął deklarację niepodległości. Powołuje się na casus Kosowa, TVN24.pl, 11.03.2014
  6. Подписан Указ о признании Республики Крым. Администрация Президента РФ., 2014-03-17. [dostęp 2014-03-17].
  7. Подписан Договор о принятии Республики Крым в Российскую Федерацию. Администрация Президента РФ.. [dostęp 2014-03-19].
  8. Договор между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов. Администрация Президента РФ.. [dostęp 2014-03-19].
  9. Федеральный закон «О ратификации Договора между Российской Федерацией и Республикой Крым о принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов», принятому Государственной Думой 20 марта 2014 года, одобренному Советом Федерации 21 марта 2014 года. Администрация Президента РФ, 2014-03-21. [dostęp 2014-03-21].
  10. Федеральный конституционный закон «О принятии в Российскую Федерацию Республики Крым и образовании в составе Российской Федерации новых субъектов – Республики Крым и города федерального значения Севастополя», одобренному Государственной Думой 20 марта 2014 года, Советом Федерации 21 марта 2014 года. Администрация Президента РФ, 2014-03-21. [dostęp 2014-03-21].
  11. Указ Президента Российской федерации «Об образовании Крымского федерального округа». Администрация Президента РФ, 2014-03-21. [dostęp 2014-03-21].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]