Autosan

Autosan S.A.
Ulica Lipińskiego w Sanoku. Na pierwszym planie: autobus Autosan A1010M Medium. W tle: siedziba firmy Autosan.
Forma prawna	Spółka akcyjna
Data założenia	1832
Lokalizacja	Polska, Sanok
Siedziba	ul. Lipińskiego 109 38-500 Sanok
Numer KRS	0000067912
Prezes	Franciszek Gaik
Branża	Motoryzacja
Produkty	autobusy miejskie, międzymiastowe, specjalne, autobusy szynowe, kontenery i kabiny wojskowe, usługi
Zatrudnienie	600 osób
Kapitał zakładowy	52 788 295,00 zł (opłacony w całości)
brak współrzędnych
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Autosan – marka polskich autobusów, produkowanych niegdyś w „Sanockiej Fabryce Autobusów „Autosan””, a od 1991 roku w przedsiębiorstwie „Autosan S.A.” w Sanoku.

Historia firmy i marki

Warsztat rzemieślniczy Mateusz Beksiński i Walenty Lipiński (1832-1887)

Historia przedsiębiorstwa sięga pierwszej połowy XIX wieku. Dwaj byli powstańcy listopadowi z zaboru rosyjskiego Mateusz Beksiński (1814-1886) i Walenty Lipiński (1813-1898) osiedlili się w Sanoku. W 1832 roku założyli zakład rzemieślniczy (kowalsko-kotlarski), w którym rozpoczęli produkcję kotłów, narzędzi miedzianych i innych przedmiotów użytkowych. Z czasem uruchomiono w nim produkcję narzędzi i urządzeń dla górnictwa i przemysłu naftowego, przemysłu gorzelniczego i browarnictwa. W 1886 roku Walenty Lipiński przekazał warsztat synowi Kazimierzowi.

Fabryka Wagonów i Maszyn w Sanoku – Kazimierz Lipiński (1887-1894)

Kazimierz Lipiński przekształcił warsztat w zakład przemysłowy. Zakład ten w 1891 roku otrzymał pierwsze zamówienie na produkcję kolejowych wagonów towarowych dla Krakowa. Napływały kolejne zamówienia, którym dotychczasowa firma nie była w stanie sprostać.

Pierwsze Galicyjskie Towarzystwo Akcyjne Budowy Wagonów i Maszyn, przedtem Kazimierz Lipiński (1894-1913)

W 1894 roku dotychczasowa firma została przekształcona w spółkę akcyjną „Pierwsze Galicyjskie Towarzystwo Akcyjne Budowy Wagonów i Maszyn”. Na jej czele dalej stał Kazimierz Lipiński. Za pozyskane z emisji akcji środki wykupiono podmiejskie tereny Sanoka, na których w latach 1894-1897 wybudowano nowe hale fabryczne. Ruszyła w nich produkcja wagonów kolejowych towarowych i osobowych, a także tramwajów. Firma była wówczas czołowym producentem tych wyrobów w Monarchii Austro-Węgierskiej. We wrześniu 1898 roku po śmierci Elżbiety, żony cesarza Franciszka Józefa I sanocka fabryka ciągu czterech dni stworzyła odpowiednio przygotowany wagon celem sprowadzenia zwłok cesarzowej ze Szwajcarii do Wiedniu. W 1901 roku w fabryce odbył się pierwszy strajk - jego współorganizatorem był krótkotrwale związany z zakładem działacz komunistyczny Stanisław Łańcucki. Na przełomie wieków firma wykonała także salonkę dla dworu cesarskiego w Wiedniu. Kontynuowano produkcję maszyn i osprzętu dla przemysłu naftowego, spirytusowego i browarnictwa. Produkowano również m.in. maszyny i kotły parowe, cysterny, żurawie, pogłębiarki, walce drogowe, stalowe łodzie ratunkowe, stalowe konstrukcje mostów oraz wyroby odlewnicze. Od 1912 roku produkowano tramwaje elektryczne Sanok SN1.

Polskie Fabryki Maszyn i Wagonów – L. Zieleniewski w Krakowie, Lwowie i Sanoku S.A., Fabryka Sanocka (1913-1928)

W 1913 roku następuje zakup Fabryki Maszyn księcia Lubomirskiego we Lwowie oraz fuzja z Pierwszym Galicyjskim Towarzystwem Akcyjnym dla Budowy Wagonów i Maszyn w Sanoku. Zakład S. A. L. Zieleniewski staje się pierwszym w zaborze austriackim przedsiębiorstwem wielozakładowym typu koncernowego. W czasie pierwszej wojny światowej fabryka w Sanoku została poważnie zniszczona. Po inwazji w 1915 roku wojska rosyjskie zniszczyły oraz wywiozły część wyposażenia fabryki.

W latach międzywojennych przedsiębiorstwo odbudowano i podjęto produkcję wagonów kolejowych dla PKP w ramach wieloletniego kontraktu. Powstawały wówczas również tramwaje Sanok SN1 i Sanok SN2. W latach 1926-1928 na importowanych z Włoch podwoziach ciężarówki Lancia Pentaiota zbudowano pierwsze 15 autobusów.

Zjednoczone Fabryki Maszyn, Kotłów i Wagonów – L. Zieleniewski i Fitzner-Gamper, Spółka Akcyjna, Fabryka Sanocka (1928-1939)

Tablica pamiątkowa w 150. rocznicę powstanie fabryki oraz zainicjowania w niej ruchu robotniczego i związkowego

Zakład zwany wówczas potocznie fabryką wagonów lub „Sanowagiem” uległ przekształceniu. W 1928 roku nastąpiła dalsza koncentracja kapitałowa, przez połączenie spółki Ludwika Zielenewskiego z firmą „W. Fitzner-Gamper”, przez co fabryka stała się częścią składową firmy „Zjednoczenie Maszyn, Kotłów i Wagonów L. Zieleniewski – Fitzner-Gamper Spółka Akcyjna. Lata wielkiego kryzysu spowodowały olbrzymi spadek poziomu produkcji z powodu małych zamówień z PKP. W połowie lat 30. uruchomiono produkcję osobowych wagonów motorowych.

Zieleniewski Maschinen und Wagonbau-Gesellschaft m. b. H. Werk Sanok (1939-1944)

W czasie II wojny światowej w zakładzie produkowano i remontowano wagony kolejowe, remontowano czołgi i samochody, a także produkowano nosze sanitarne. W sumie do lipca 1944 roku wyprodukowano 5000 nowych wagonów, naprawiono 1000 wagonów uszkodzonych na froncie wschodnim oraz wykonano 180 tys. sztuk noszy sanitarnych dla rannych żołnierzy armii niemieckiej. W 1944 roku Niemcy, wycofując się, wywieźli część wyposażenia i zniszczyli fabrykę.

Od lipca 1941 do lipca 1944 roku na terenie fabryki wagonów w Fabryce Obrabiarek mieściły się również zakłady naprawcze sprzętu wojskowego dla armii niemieckiej pod nazwą Panzer-Instandsetzungs-Kraftfahr-Werken, Instandsetzungsgruppe „Süd” (w skrócie K-Werk), w których remontowano m.in. czołgi, wozy pancerne oraz działa.

Sanocka Fabryka Wagonów „Sanowag” (1945-1958)

12 sierpnia 1944 roku, trzy dni po wkroczeniu do Sanoka Armii Czerwonej, grupa przedwojennych działaczy związkowych jako pierwsza w kraju wznowiła działalność Oddziału Związku Metalowców. W tym samym miesiącu powołano tymczasowy zarząd fabryki pod kierownictwem Filipa Schneidera. Uruchomiono produkcję prostych narzędzi dla rolnictwa: łopat, pługów, bron, gwoździ, okuć budowlanych, wiader i innych wyrobów metalowych. 5 czerwca 1945 roku sanocka fabryka została włączona do Zjednoczenia Przemysłu Taboru i Sprzętu Kolejowego „Tasko” w Poznaniu. Pierwszym dyrektorem został Filip Schneider (od 1945 do 1948). Szybko uruchomiono produkcję wagonów kolejowych (węglarki od czerwca 1945 roku), przyczep ciągnikowych i tramwajów (m.in. 15 sztuk dla otwartej w 1948 roku trasy W-Z w Warszawie).

Autobus Star N52 na podwoziu Star 20

Po II wojnie światowej zakład znacjonalizowano, nadając mu nazwę „Sanocka Fabryka Wagonów „Sanowag””. W 1950 roku rozpoczęto produkcję sprzętu motoryzacyjnego. Początkowo były to nadwozia osobowe i samochodów pożarniczych na podwoziach włoskiego Fiata i angielskiego Bedforda. Wytwarzano również przyczepy skrzyniowe o ładowności 3000 kg. W tym samym roku Centralny Zarząd Przemysłu Motoryzacyjnego zadecydował o podjęciu w fabryce montażu autobusu międzymiastowego Fiat 666RN o długości 10 metrów. Ogółem w 1950 roku zmontowano 71 sztuk tych autobusów na włoskich podwoziach i z użyciem części importowanych podzespołów. Rozwojowi montażu przeszkodziło nasilenie zimnej wojny. Pierwszy prototyp własnego autobusu międzymiastowego powstał w firmie w 1951 roku według projektu Biura Konstrukcyjnego Przemysłu Motoryzacyjnego, na wydłużonym podwoziu A50 samochodu ciężarowego Star 20, z silnikiem S42. Nazwano go „Star N50”. W 1951 roku powstał zmodyfikowany prototyp „Star N51”. Po modernizacji nadano mu nazwę Star N52 i w 1952 roku rozpoczęto produkcję (pierwsza partia informacyjna 20 szt.), która trwała do 1958 roku. W latach 1951–1959 bramy Sanockiej Fabryki Wagonów opuściło łącznie 2507 międzymiastowych autobusów „Star”. Równocześnie z produkcją autobusów w pobliskim Zasławiu uruchomiono produkcję przyczep rolniczych i samochodowych.

Sanocka Fabryka Autobusów „Autosan” (1958-1991)

San H01B

San H100A

Po zakończeniu produkcji Starów N52 uruchomiono produkcję autobusów pod marką San H01 o samonośnej konstrukcji nadwozia (wręgowo-powłokowej). Jednocześnie firma otrzymała nową nazwę „Sanocka Fabryka Autobusów” (Autosan). Początkowo autobusy były napędzane silnikami benzynowymi. Dopiero w 1962 roku model San H27 otrzymał silnik wysokoprężny z FSC Star. W 1961 roku rozpoczęto produkcję modelu San H25. W 1966 roku uruchomiono produkcję modelu San H100 z nadwoziem o konstrukcji ramowej.

Po ukończeniu w 1955 roku studiów artystycznych Zdzisław Beksiński, potomek założyciela fabryki, przez kilka lat pracował w studiu projektowym fabryki jako stylista, choć wówczas określano ten etat jako „plastyk”. Brał udział w projektowaniu kilku nowatorskich prototypów autobusów (zajmował się projektowaniem nadwozi i sposobem lakierowania).

W latach 1961-1967 w SFA były lakierowane i ostatecznie montowane eksportowe wersje samochodu dostawczego Nysa N58/N61M/N61S. Powstało ich łącznie 2900 sztuk.

Po „Sanoku 09” w „Sanockiej Fabryce Autobusów” przyszła kolej na produkcję od końca 1973 roku zmodernizowanego autobusu – Autosan H9. Jego prototyp powstał w 1969 roku i był to pierwszy model tej marki. Kolejne odmiany „Autosana H9” stopniowo zastępowały autobusy marki San. Montowano w nich silniki firmy WSW Andoria z Andrychowa, bądź opcjonalnie z FSC Star ze Starachowic lub WSK PZL-Mielec.

W 1976 roku wyprodukowano 50-tysięczny samochód podróżny, w 1978 roku 60-tysięczny. Pod koniec lat 70. Autosan zatrudniał 7000 pracowników (wraz ze ZPG Stomil były to dwa największe przedsiębiorstwa Sanoka.

W 1981 roku powstał pierwszy prototyp autobusu nowej rodziny Autosan H10, która weszła do produkcji w 1984 roku. W założeniach nowa rodzina miała docelowo zastąpić starszą rodzinę Autosan H9. Jednak trudności we wdrażaniu jej produkcji oraz wyższa cena spowodowały, iż obie rodziny produkowano równolegle.

W 1982 roku ustanowiono tablicę upamiętniającą 150. rocznicę powstanie fabryki i jednocześnie rocznicę zainicjowania w niej ruchu robotniczego i związkowego. Znajduje się w budynku biurowym obecnego przedsiębiorstwa przy ulicy Okrzei. Przedstawia podobizny trzech robotników i zarys zabudować fabrycznych w tle oraz inskrypcję o treści: "W 100-lecie polskiego ruchu robotniczego i w 80-lecie tworzenia zorganizowanych form ruchu związkowego w Sanockiej Fabryce Autobusów. Załoga w 150-lecie sanockiej fabryki. Grudzień 1982". Projektantem tablicy był Władysław Kandefer.

Sanocka Fabryka Autobusów składała się z trzech podstawowych oddziałów zwanych zakładami: Zakładu Autobusów i Furgonów w Sanoku, Zakładu Budowy Przyczep i Naczep w Zasławiu oraz Zakładu Budowy Przyczep Rolniczych w Barwicach. Oddział w Zasławiu był największym producentem przyczep w kraju oraz współpracował z włoską firmą „Piacenza”.

„Autosan” w latach 1950-1990 zapewniał dla potrzeb kraju duże liczby tanich autobusów. W szczytowym okresie pod koniec lat 70. produkcja autobusów przekraczała 4000 szt. rocznie (4220 szt. w 1978 roku). Produkowano również blisko 2 tys. rocznie samochodów-furgonów i blisko 40 tysięcy przyczep rocznie. Zatrudnienie sięgało około 7 tys. osób.

Współczesność firmy i marki – Autosan S.A. (od 1991)

Autosan H7-10.06 MB „Solina” w Krakowie

Autosan A8V „Wetlina City” na targach Transexpo 2008 w Kielcach

Autosan A0808T Gemini z 2004 roku

Autosan M09LE Sancity z MPK Kraków

Autosan A1010T DW dla policji na bazie modelu A1010T „Lider”

Autosan A1010T Lider 3 jako autobus szkolny w Makó, Węgry

Autosan A1012T Lider w Krakowie

Autosan A0909L Tramp II w Krakowie

Autosan M12LE Sancity na Transexpo 2009

Autosan A1212C Eurolider na Transexpo 2009

Autosan A1213C Eurolider na Transexpo 2008

Autosan A1112T Ramzes (z prawej) na Transexpo 2007 w Kielcach

Zabudowa autobusowa na bazie Mercedes-Benz Sprinter 518 CDI podczas Transexpo 2008

Autosany H9-21

Autosan H6-10 „Żaczek” w 1999 roku

Autosan H10-10S „Urwis” w 1999 roku

W 1991 roku „SFA Autosan” przekształcono w firmę „Autosan S.A.”. Zakład Budowy Przyczep i Naczep w Zasławiu został najprawdopodobniej usamodzielniony i działa do dziś. W dniu 2 kwietnia 1994 roku zawarto umowę pomiędzy Autosanem i firmą „Sobiesław Zasada Centrum S.A.” o konwersji długów na akcje. Umowa weszła w życie po pół roku, czyli 2 grudnia 1994 roku. W jej wyniku większość akcji tej firmy należy do „Grupy Zasada”, założonej przez Sobiesława Zasadę. Wraz z Jelczem od lipca 2002 roku współpracuje ona za pośrednictwem przedsiębiorstwa Polskie Autobusy Sp. z o.o.. W ramach tej grupy Autosan specjalizował się w produkcji autobusów międzymiastowych, szkolnych i turystycznych. Dostarczał również zaprojektowane przez siebie podwozia modelu Gemini dla Jelcza M083C Libero. Po ogłoszeniu upadłości Jelcza w 2008 roku zarząd firmy podjął decyzję o opracowaniu i wdrożeniu do produkcji nowych odmian autobusów miejskich. Autosan jest czołowym w Polsce producentem autobusów międzymiastowych i szkolnych. Spółka „Polskie Autobusy” zajmuje się sprzedażą autobusów marek Autosan i Jelcz.

Po przemianach przełomu lat 80. i 90. firma stopniowo modernizowała produkowane modele. W wyniku głębszej modernizacji Autosana H9-21 w 2000 roku powstał model „Autosan A0909L Tramp”. W tym samym roku wdrożono do produkcji jego odmianę szkolną, tzw. gimbusa, model „Autosan A0903S Smyk”. Rodzina Autosan H10 stała się podstawą nowej rodziny Autosan A10, A11, A12 Lider wprowadzanej do produkcji stopniowo od 1994 roku. Na targach Transexpo 2005 zadebiutował autobus Autosan H7-10 „Solina”, z nowej rodziny, która weszła do produkcji wiosną 2006 roku.

W lutym 1997 roku, w miejsce „Zakładu Krótkich Serii”, powstała firma „Autosan-Bussan Sp. z o.o.”, zajmująca się produkcją małych autobusów. „Autosan-Bussan” w 1999 roku wykonał partię 88 autobusów szkolnych H6-10.03S „Żaczek”. Powstało wówczas również co najmniej 7 sztuk autobusu międzymiastowego Autosan H6-10 „Melon”. Był to szczyt popularności modeli tej firmy. W 1999 roku rozpoczęto produkcję autobusów rodziny Autosan H7. Spółka „Autosan-Bussan” w 2002 roku została zlikwidowana, a jej majątek włączony w strukturę „Autosan S.A.”.

W latach 80. marka „Autosan” była dobrze znana ze swych wyrobów w Europie Wschodniej. Po przemianach gospodarczych w latach 90., które zaowocowały wprowadzeniem tam wysokich ceł importowych, firma czterokrotnie zabiegała o uruchomienie montażu swoich autobusów w Rosji (w Orenburgu, wspólnie z firmą PAZ, w obwodzie kaliningradzkim) i na Białorusi. Część tych starań została nawet doprowadzona do stanu gotowości technicznej zakładów montażowych. Ostatecznie jednak szerszej produkcji nie uruchomiono. Jedynie w montowni w Brześciu na Białorusi zmontowano w 2003 roku 3 sztuki modelu Autosan H7-10 Traper.

W latach 1997-2001 firma „Granus” w Zvolen (ex „Liaz Zvolen”) na Słowacji produkowała autobusy z nadwoziami „Autosana” (początkowo H10-11.11 „Local-2”, później również H7-10/20, A10-12T „Lider” oraz A11-12T „San”), ale z innym zespołem napędowo-jezdnym. Pod koniec 1999 roku „Autosan” przejął 30% akcji tej firmy i zmienił jej nazwę na „Granussan”. Najprawdopodobniej w 2003 roku współpraca Autosana z „Granussan” została ostatecznie zakończona.

Od 2003 roku firma „Autosan” ponownie wkroczyła na rynki eksportowe, zawierając kontrakty na dostawy autobusów do Wielkiej Brytanii, Szwecji, Rumunii, Słowacji i Węgier. Eksport stopniowo rósł, a następnie zaczął nieco spadać i w kolejnych latach wynosił: 2003 – 8 szt., 2004 – 24 szt., 2005 – 34 szt., 2006 – 78 szt., 2007 – 71 szt., 2008 – 65 szt., 2010 – 17 sztuk. Poziom produkcji osiągnął minimum w 2005 roku. Powstało wówczas 259 sztuk autobusów. W następnych latach ustabilizowała się ona powyżej 300 szt./rok (2006 – 310 szt., 2007 – 321 szt., 2008 – 333 szt.). Ze względu na coraz mniejszą sprzedaż autobusów międzymiastowych w Polsce oraz spadek eksportu wielkość produkcji została znacząco zmniejszona i wynosiła w kolejnych latach: 2009 – 193 szt., 2010 – 112 sztuk.

W Autosanach montuje się głównie części firm zachodnich (np. silniki Cummins, Iveco, Mercedes-Benz, Renault). Autobusy te spełniają normy i przepisy krajowe oraz międzynarodowe (m.in. normy EURO dotyczące emisji spalin).

Głównymi częściami firmy związanymi z projektowaniem, produkcją i remontami autobusów są obecnie: „Biuro Rozwoju”, „Zakład Produkcji Autobusów”, „Zakład Produkcji Części”, „Zakład Napraw Autobusów i Recyclingu”.

W 2008 roku weszła do sprzedaży nowa rodzina autobusów klasy mini Autosan Wetlina, zaprezentowanych po raz pierwszy na targach Transexpo w Kielcach we wrześniu 2007 roku. Składają się na nią wersje: turystyczna, miejska i międzymiastowa. „Wetlina” produkowana jest obok dotychczasowej rodziny Autosan H7 „Solina”. Na targach Transexpo 2008 zadebiutował model Autosan A1213C Eurolider z nowej rodziny modułowych autobusów międzymiastowych i turystycznych „Autosan A12”. Rodzina o wymiarach 9.7, 12 i 13.2 metra zapewni produktom firmy rodzinne podobieństwo i zastąpi modele z rodziny „Lider”. Stylizacją nowych modeli zajmuje się firma „Nc.Art” z Sękocina Starego koło Warszawy. Wprowadzane do sprzedaży są również minibusy na bazie Mercedesa Sprintera. Po upadłości Jelcza w 2008 roku. firma Autosan zaczęła wprowadzać do swojej oferty modele miejskie. W 2008 roku są to modele Wetlina City oraz Autosan A0808MN Sancity. Trwają prace nad nową modułową rodziną autobusów miejskich klasy midi i mega. We wrześniu 2009 roku zadebiutowały modele Autosan A1212C Eurolider oraz pierwszy niskowejściowy model z rodziny „M1xLx” Autosan M12LE Sancity. Projekt techniczny autobusów miejskich i podmiejskich wykonuje Grupa inżynierska DOT3D z Czerwonaka. W maju 2010 roku zaprezentowany został niskopodłogowy model Autosan Sancity 12LF, który jest kolejnym przedstawicielem modułowej serii autobusów miejskich M1xLx. 6 października 2010 roku podczas targów Transexpo 2010 w Kielcach odbyła się premiera niskpodłogowego, przegubowego autobusu miejskiego Autosan Sancity 18LF. Model ten jest pierwszym przegubowym autobusem skonstruowanym przez firmę Autosan. Podczas targów Transexpo 2011, które odbyły się w dniach 20-22 września 2011 roku przedstawiono dwa nowe modele. Pierwszym z nich był niskopodłogowy autobus miejski klasy midi Autosan Sancity 10LF, będący kolejną odmianą modułowej serii M1xLx. Kolejny pojazd to zmodernizowany autobus międzymiastowy i podmiejski Autosan Tramp FL o długości 9,5 m. W modelu tym zastosowano nowy typ nadwozia o konstrukcji zunifikowanej z należącymi do serii A10, autobusami Autosan A1010T i A1012T.

W latach 90. spadająca produkcja autobusów oraz przekształcenia własnościowe skłoniły firmę do dywersyfikacji produkcji. Od 1996 roku dla Wojska Polskiego produkowane są kabiny szczelne elektromagnetycznie, kabiny dla mobilnych urządzeń łączności (montowane na podwoziu Hummer HMMWV), oraz nadwozia specjalne wsparcia technicznego „Sarna II”.

Kolejnym ważnym i rozwijającym się od 2001 roku działem jest projektowanie i produkcja elementów pojazdów szynowych, zwłaszcza nadwozi wagonów pociągów zespołowych, autobusów szynowych i tramwajów. W tym zakresie jest ona realizowana we współpracy z firmami krajowymi: Pojazdy Szynowe PESA Bydgoszcz z Bydgoszczy, Newag z Nowego Sącza, Poznańskie Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego S.A. z Poznania, Kolejowe Zakłady Maszyn KOLZAM z Raciborza, Solaris Bus & Coach z Bolechowa (kadłuby Tramino) oraz zagranicznymi (Bombardier Transportation). Ponadto „Zakład Napraw i Recyklingu Autobusów” wykonuje m.in. remonty kapitalne i odbudowy autobusów Autosan.

Zatrudnienie w firmie wynosiło około 900 osób, lecz w wyniku kryzysu w połowie 2009 roku zmniejszyło się o około 40 pracowników biurowych. W roku 2012 po redukcjach etatów w firmie pracuje około 650 osób.

W maju 2012 roku z funkcji prezesa Zarządu Spółki Akcyjnej Autosan zrezygnował Adam Smoleń.

Tradycyjnym symbolem firmy i marki „Autosan” jest lecący bocian biały.

Do marca 2013 roku fabyka wyprodukowała łącznie 109407 autobusów.

Aktualna oferta

• Autobusy miejskie
  • Autosan A8V „Wetlina City”
  • Autosan Sancity 9LE
  • Autosan Sancity 10LF
  • Autosan Sancity 12LE
  • Autosan Sancity 12LF
  • Autosan Sancity 18LF
• Autobusy międzymiastowe
  • Autosan A8V „Wetlina”
  • Autosan A0808T „Gemini Standard”
  • Autosan A0909L „Tramp 2”
  • Autosan Tramp FL
  • Autosan A1010T „Lider 3”
  • Autosan A1012T „Lider”
  • Autosan Eurolider 12
  • Autosan Eurolider 13
• Autobusy lokalne
  • Autosan A1010T „Lider 2”
  • Autosan Eurolider 13LE
  • Autosan Eurolider 15LE
• Autobusy szkolne
  • Autosan A0909L S „Smyk”
  • Autosan A1012T „Eagle RHD”
• Autobusy turystyczne
  • Autosan A8V „Wetlina”
  • Autosan A0808T „Gemini Lux”
  • Autosan A1112T „Ramzes”
• Autobusy specjalne, przeznaczone do przewozu więźniów
  • Autosan Wetlina DW
  • Autosan A1010T DW
• Autobusy interwencyjne
  • Autosan H7-10I
• Zabudowy autobusowe
  • Autosan Sprinter 518 CDi

Wszystkie wersje autobusów „Autosan” mogą być przystosowane do przewozu osób niepełnosprawnych.

Modele historyczne

• Autobusy międzymiastowe
  • Autosan H6-10 „Melon”
  • Autosan A0909L „Tramp”
  • Autosan H7-10 „Traper”
  • Autosan H7-10MB „Solina”
  • Autosan H9
  • Autosan H10
  • Autosan A10-10T „Lider Midi”
• Autobusy lokalne
  • Autosan H7-20 „Trafic”
  • Autosan H7-20MB „Solina”
• Autobusy szkolne
  • Autosan H6-10.03S „Żaczek”
  • Autosan H9-21 „Kleks”
  • Autosan H10-10S „Urwis”
• Autobusy turystyczne
  • Autosan H7-10MB „Solina”
  • Autosan A404T Cezar
  • Autosan A1112T „San”
  • Autosan A1112T „Sanman”
• Autobusy specjalne
  • Autosan H6-56 „Towos”
  • Autosan H6-10 SW
  • Autosan H7-10DW „Solina”
  • Autosan H7-10ZK
• Autobusy miejskie:
  • Autosan H6-20 „Melon”
  • Autosan H7-20 „Trafic”
  • Autosan H7-20MB „Solina City”
  • Autosan H9-33
  • Autosan H9-35
  • Autosan A0808MN „Sancity”
  • Autosan M09LE „Sancity”
  • Autosan A1010M Medium
  • Autosan A844MN Stokrotka

Sponsoring

W 1946 roku – przy wsparciu dyrektora ówczesnej fabryki wagonów Filipa Schneidera – Tadeusz Szczudlik, Tadeusz Nazarkiewicz, Marian Sebastiański i Antoni Wener założyli klub sportowy pod nazwą KS Wagon, rejestrując 17 września 1946 roku sekcję piłki nożnej, która jest prekursorem klubu Stal Sanok. Przedsiębiorstwo wspierało także finansowo sanocki klub hokejowy (działający jako Stal Sanok, później STS Sanok, a obecnie Ciarko PBS Bank Sanok). W latach 1994–1999 sponsoring rozwinął się do roli tytularnego sponsora klubu, który wówczas występował pod nazwą STS "Autosan" Sanok. W latach 60. XX wieku Sanocka Fabryka Autobusów była także pierwotnym wykonawcą sztucznego lodowiska Torsan w Sanoku. W latach 70. organizowano w Sanoku towarzyskie turnieje hokejowe o Puchar Autosanu.

Galeria

• 

  Autosan A1010M „Medium”

• 

  Autosan A1010T Lider Midi

• 

  Autosan A1112T.01 „San” z PKS Bielsko-Biała

• 

  Autobus Granus H10-11 z „SAD Žilina” zmontowany na Słowacji w zakładach „Granus” (ex LIAZ Zvolen) z podzespołów Autosana

Bibliografia

• Autosan. [w:] Ciężarówki Świata 2007, Wyd. Media Connection, Warszawa 2007, s. 83-84.
• Orłowski A., red., Autosan. Wyd. LSW, Warszawa 1982.
• Podbielski Z., Samochody ciężarowe, specjalne i autobusy. Instytut Wydawniczy „Nasza Księgarnia”, Warszawa 1988. ISBN 83-10-08987-2.
• Podbielski Z., Wielka encyklopedia wytwórni samochodów. A-D. Wyd. Adi Car, Łódź 1992, s. 56-58. ISBN 83-900299-6-0.
• Zieliński A., Polskie konstrukcje motoryzacyjne 1947-1960. WKiŁ, Warszawa 2005, s. 236. ISBN 83-206-1541-0, ISBN 978-83-206-1541-8.

Zobacz też

• Jelczańskie Zakłady Samochodowe
• San
• Sobiesław Zasada
• POLMO

Linki zewnętrzne

• Zarys historii firmy Autosan w oficjalnym serwisie
• Serwis poświęcony historii firmy Autosan
• Serwis Autosan Coach Sales, Wielka Brytania
• Serwis Autosan Norge
• Oficjalny serwis dystrybutora autobusów Autosan (Polskie Autobusy)
• Zbiór artykułów dotyczących firmy i produktów Autosan w serwisie Infobus
• Dane techniczne autobusów Autosan w serwisie Infobus