Autostrady i drogi ekspresowe w Polsce

Stan realizacji sieci autostrad i dróg ekspresowych.

Planowana sieć autostrad i dróg ekspresowych w Polsce.

Przebieg budowy sieci autostrad i dróg ekspresowych

istniejące

w budowie

planowane

Rozwój infrastruktury drogowej w Polsce

Autostrady i drogi ekspresowe w Polsce stanowią część sieci dróg krajowych. Klasy autostrady i drogi ekspresowej przeznaczone są dla najważniejszych dróg krajowych obsługujących ważne relacje międzyregionalne i międzynarodowe. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 20 października 2009 łączna sieć autostrad i dróg ekspresowych w Polsce liczyć będzie ok. 7480 km (w tym ok. 1990 km autostrad)^[1]. Obecnie (3 grudnia 2012) oddanych do użytku jest ok. 1342 km autostrad oraz ok. 1106 km dróg ekspresowych.

Spis treści

1 Definicje ustawowe
2 Program budowy autostrad i dróg ekspresowych
3 Zaawansowanie budowy autostrad i dróg ekspresowych w Polsce
4 Prawne warunki korzystania
5 Opłaty
6 Parametry techniczne
7 Historia autostrad i dróg ekspresowych w Polsce
- 7.1 Dwudziestolecie międzywojenne
- 7.2 Po 1945 roku
- 7.3 1972
- 7.4 1976
- 7.5 1978
- 7.6 1979
- 7.7 1982
- 7.8 1983
- 7.9 1984
- 7.10 1985
- 7.11 1986
- 7.12 1988
- 7.13 1989
- 7.14 1990
- 7.15 1991
- 7.16 1993
- 7.17 1994
- 7.18 1995
- 7.19 1996
- 7.20 1997
- 7.21 1998
- 7.22 1999
- 7.23 2000
- 7.24 2001
- 7.25 2002
- 7.26 2003
- 7.27 2004
- 7.28 2005
- 7.29 2006
- 7.30 2007
- 7.31 2008
- 7.32 2009
- 7.33 2010
- 7.34 2011
- 7.35 2012
- 7.36 2013
8 Węzły autostradowe
9 Zobacz też
10 Przypisy
11 Linki zewnętrzne

Definicje ustawowe [edytuj]

Ustawa z dnia 21 marca 1985 roku o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.) w następujący sposób definiuje autostrady i drogi ekspresowe:

autostrada – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, wyposażona przynajmniej w dwie trwale rozdzielone jednokierunkowe jezdnie, posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania ze wszystkimi przecinającymi ją drogami transportu lądowego i wodnego. Wyposażona jest w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników autostrady.
droga ekspresowa – droga publiczna o ograniczonej dostępności, przeznaczona wyłącznie do ruchu pojazdów samochodowych, wyposażona w jedną lub dwie jezdnie, posiadająca wielopoziomowe skrzyżowania z przecinającymi ją innymi drogami transportu lądowego i wodnego, z dopuszczeniem wyjątkowo jednopoziomowych skrzyżowań z drogami publicznymi. Wyposażona jest w urządzenia obsługi podróżnych, pojazdów i przesyłek, przeznaczone wyłącznie dla użytkowników drogi.

Program budowy autostrad i dróg ekspresowych [edytuj]

Program budowy sieci autostrad i dróg ekspresowych w Polsce, opracowany pod koniec lat 90. XX w., mimo wielu modyfikacji jest konsekwentnie realizowany. Zmiany wprowadzone do pierwotnej wersji programu dotyczyły takich kwestii jak: terminy ukończenia poszczególnych odcinków, zmiany klasy drogi (np. droga ekspresowa S3 początkowo była planowana jako autostrada A3). Rozporządzeniem Rady Ministrów z dn. 15 maja 2004 określono sieć autostrad i dróg ekspresowych w Polsce o łącznej długości ok. 7200 km (w tym ok. 2000 km autostrad)^[2]. Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 13 lutego 2007^[3] uzupełniło wykaz autostrad i dróg ekspresowych o drogi S2 i S79. 24 sierpnia 2009 roku Ministerstwo Infrastruktury opublikowało projekt^[4], a 20 października Rada Ministrów przyjęła Rozporządzenie zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych^[1], które zakłada:

utworzenie nowej drogi ekspresowej S61 po przebiegu Ostrów Mazowiecka – Łomża – Stawiski – Szczuczyn – Ełk – Raczki – Suwałki – Budzisko – granica państwa (Kowno),
skrócenie drogi ekspresowej S8 do Białegostoku – Choroszczy (rezygnacja z odcinka Białystok – Suwałki, odcinek Suwałki – Budzisko włączony w drogę S61),
modyfikację przebiegu drogi ekspresowej S19 w okolicach Białegostoku omijając od północy Puszczę Knyszyńską po przebiegu Choroszcz – Knyszyn – Korycin – Sokółka.

Sieć autostrad i dróg ekspresowych rozbudowywana jest obecnie szybciej między innymi ze względu na duże zainteresowanie problemem, dotacje z europejskiego Funduszu Spójności, a także dotacje Unii Europejskiej. Dodatkowym impulsem mobilizującym instytucje rządowe do przyspieszenia prac w tym kierunku stało się przyznanie organizacji Euro 2012 Polsce i Ukrainie.

Zaawansowanie budowy autostrad i dróg ekspresowych w Polsce [edytuj]

Poniższa tabela zawiera zestawienie planowanych autostrad i dróg ekspresowych w Polsce zgodnie z rządowym "wykazem autostrad i dróg ekspresowych w Rzeczypospolitej Polskiej" będącym załącznikiem do rozporządzeń Rady Ministrów. W rubryce Długość całkowita, wartości oznaczone symbolem * są przybliżone i mają charakter jedynie orientacyjny (nieustalony jest ostateczny przebieg tych dróg, tym samym nieznana dokładna ich długość). Dane w pozostałych rubrykach według stanu na 14 listopada 2012 r..

Oznaczenie drogi	Zakładany przebieg	Długość całkowita	Odcinki gotowe		Odcinki w budowie	Odcinki w przetargu	Odcinki z DŚU
Autostrady
	Gdańsk (S6) – Gorzyczki (granica)	565,1 km	318,6 km	56,38%	117,3 km	64,0 km	123,8 km
	Świecko (granica) – Kukuryki (granica)	622,6 km	469,9 km	75,47%			147,6 km
	Jędrzychowice (granica) – Korczowa (granica)	670 km	512 km	75,29%	123,9 km	31,8 km
	Kołbaskowo (granica) – Rzęśnica (S3)	28,7 km	21,6 km	75,61%	2,2 km	0,1 km	4,8 km
	Bielany Wrocławskie (S8) – Wrocław (S8)	22,3 km	22,3 km	100%
	Olszyna (granica) – Krzyżowa (A4)	78,5 km	5,6 km; 70,9 km (jezdnia północna)	52,35%			70,9 km (jezdnia południowa)
Razem autostrad		1987,2 km	1350,0 km	67,93%	271,8 km	67,6 km	311,65 km

Drogi ekspresowe
Oznaczenie drogi	Zakładany przebieg	Długość całkowita	Odcinki gotowe		Odcinki w budowie	Odcinki w przetargu	Odcinki z DŚU
	Pyrzowice (A1) – Cieszyn (granica)	122,1 km *	80,0 km	65,52%			4,8 km
	Konotopa (A2) – Nowy Konik (A2)	35,6 km	0,7 km	1,96%	15 km		20,6 km
	Świnoujście – Lubawka (granica)	478,2 km *	178,8 km	37,39%	80,5 km		201,35 km
	Grudziądz (A1) – Wrocław (A8)	367,7 km *	72,3 km	19,66%	29,3 km		262,25 km
	Goleniów (S3) – Gdańsk (A1)	318,7 km *	61,9 km	19,42%			180 km
	Gdańsk (A1) – Rabka-Zdrój (DK7)	726,2 km *	245,8 km	33,85%	26,6 km	39,2 km	269,8 km
	Wrocław (DK8) – Białystok (S19)	590,5 km *	233,2 km	39,40%	187,2 km	16,5 km	128 km
	Szczecin (A6) – Płońsk (S7)	459,8 km *	45,4 km	9,87%			24 km
	Koszalin (S6) – Pyrzowice (A1)	554,2 km *	36,1 km	6,51%		5,3 km	111,7 km
	Piotrków Trybunalski (A1) – Dorohusk-Jahodyn (granica)	319 km *	14,1 km	4,42%	67 km		12,1 km
	Zachodnia Obwodnica Łodzi (A2 – S8)	40,1 km	9,2 km	22,94%	3,3 km		27,2 km
	Warszawa (S8) – Hrebenne-Rawa Ruska (granica)	321,6 km *	13,8 km	4,29%	67 km		104,7 km
	Kuźnica Białostocka-Bruzgi (granica) – Barwinek (granica)	595,2 km *	20,2 km	3,39%	5 km	5 km	117,5 km
	Elbląg – Grzechotki (granica)	50,2 km^[5]	50,2 km	100%
	Olsztyn – Olsztynek (S7)	21 km	4,7 km	22,38%			15 km
	Ostrów Mazowiecka (S8) – Budzisko (granica)	247,5 km *			27,5 km		13 km
	Bielsko-Biała – Zwardoń (granica)	49,8 km	29,8 km	59,83%	15,5 km		8,5 km
	Sulejów (S12) – Nisko (S19)	192,2 km *	6,1 km	3,17%			9,7 km
	Warszawa-Lotnisko (S2) – Warszawa-Marynarska	4,3 km			4,3 km
Razem dróg ekspresowych		5493,9 km	1106,8 km	20,1%	552,1 km	66 km	1419,7 km

Ponadto poniższe drogi ekspresowe nie są elementem rządowego planu sieci autostrad i dróg ekspresowych:
Zakładany przebieg	Długość całkowita	Istnieje	Informacje dodatkowe
Kołbaskowo (A6) – Goleniów	b.d.	0 km	Planowana zachodnia obwodnica Szczecina ujęta w planach władz miasta. Droga ta nie jest wymieniana w rozporządzeniach Rady Ministrów^[2]^[3], a więc nie jest elementem planowanej sieci autostrad i dróg ekspresowych.
Grudziądz (A1) – Augustów	b.d.	0 km	Droga ta, ani żadna jej część nie istnieje. Nie jest też wymieniana w rozporządzeniach Rady Ministrów^[2]^[3], a więc nie jest elementem planowanej sieci autostrad i dróg ekspresowych.
Sosnowiec – Katowice	8,6 km	8,6 km	Droga istnieje jako fragment drogi krajowej nr 86 oznaczony znakiem drogi ekspresowej. Nie jest jednak wymieniana w Rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych^[2]^[3].

Prawne warunki korzystania [edytuj]

Oznaczenia [edytuj]

Polski znak drogowy oznaczający autostradę

Autostrady w Polsce oznacza się znakiem białego wiaduktu nad dwiema białymi jezdniami na niebieskim tle. Numerowane są znakiem o czerwonym tle. Przed numerem zawsze znajduje się litera A. Drogowskazy na autostradach mają niebieskie tło. Drogi ekspresowe w Polsce oznacza się znakiem białego samochodu zwróconego frontem do kierowcy, na niebieskim tle. Numerowane są znakiem o czerwonym tle, z numerem, poprzedzonym literą S, lub miniaturką znaku D7. Drogowskazy na drogach ekspresowych mają zielone tło.

Polski znak drogowy oznaczający drogę ekspresową

Prędkość dopuszczalna [edytuj]

Tabela podaje przewidziane przez ustawę Prawo o ruchu drogowym limity prędkości na polskich autostradach i drogach ekspresowych.

Maks. prędkość (km/h)
Typ pojazdu	Autostrada	Droga ekspresowa dwujezdniowa	Droga ekspresowa jednojezdniowa
samochód osobowy motocykl samochód ciężarowy do 3,5 tony
autobus spełniający dodatkowe warunki techniczne
samochód osobowy z przyczepą motocykl z przyczepą samochód ciężarowy z przyczepą do 3,5 tony samochód ciężarowy powyżej 3,5 tony (również z przyczepą) oznakowany pojazd przewożący materiały niebezpieczne i podobne autobus (również z przyczepą)
pojazd z urządzeniem wystającym do przodu (więcej niż 1,5 metra od siedzenia)
motocykl (również z przyczepą) przewożący dziecko w wieku do lat 7

Inne ograniczenia [edytuj]

Kodeks drogowy na autostradzie i drodze ekspresowej zabrania:

zawracania,
zatrzymywania się lub postoju pojazdu (z wyjątkiem miejsc do tego wyznaczonych),
cofania,

W odróżnieniu od autostrady na drodze ekspresowej dozwolone jest holowanie.

Zgodnie z Kodeksem drogowym autostrada przeznaczona jest dla ruchu pojazdów samochodowych, które na równej, poziomej jezdni mogą rozwinąć prędkość co najmniej 40 km/h, w tym również w razie ciągnięcia przyczep (art. 2 pkt 3).

Opłaty [edytuj]

Miejsca poboru opłat w Polsce

Zarządcy autostrad w Polsce

Polskie znaki drogowe oznaczające drogę płatną dla pojazdów lekkich^[6]

Korzystanie z dróg ekspresowych jest obecnie zwolnione z opłat dla pojazdów lekkich, natomiast autostrady A1, A2 i A4 zaplanowano jako płatne. Wpływy z opłat za przejazd odcinkami zarządzanymi przez GDDKiA zasilają Krajowy Fundusz Drogowy.

Elementem systemu opłat jest dodatkowo „opłata z tytułu gwarantowanego przychodu z opłat” dla koncesjonariuszy autostradowych. Na autostradach prywatnych koncesjonariuszy, gdzie ruch wg tajnej umowy koncesyjnej jest za mały, państwo musi dopłacać inwestorowi. Krajowy Fundusz Drogowy, z akcyzy i podatku zawartego w każdym sprzedawanym legalnie w Polsce litrze paliwa, przeznaczył na to w 2012 roku 33 miliony złotych^[7].

Opłaty są pobierane w dwóch systemach:

System otwarty [edytuj]

Popularniejszym spośród funkcjonujących u koncesjonariuszy jest system otwarty, w którym opłata za przejazd pobierana jest wyłącznie w umieszczonych w poprzek głównych jezdni autostrady punktach poboru opłat (PPO), w których dokonuje się płatności zróżnicowanej w zależności od typu pojazdu. Wdrożenie takiego systemu jest relatywnie tanie, jednakże obniża płynność ruchu na głównych jezdniach drogi, bowiem w celu wniesienia opłaty konieczne jest zatrzymanie pojazdu na każdym PPO, które np. na wielkopolskim odcinku A2 wybudowane są co ok. 50 km.

W tym systemie pobierane są opłaty przez:

Autostrada Eksploatacja S.A. na autostradzie A2 na odcinkach:
- Krzesiny – Września (37,5 km) od 27 listopada 2003
- Września – Konin (Modła) (47,7 km) od 20 grudnia 2002
Decyzjami o ustaleniu lokalizacji oraz warunkami przetargowymi koncesjonariusz został zobowiązany do zapewnienia wykonania docelowego systemu pobierania opłat jako systemu zamkniętego, w którym miejsca poboru opłat (stacje poboru opłat – SPO) są zlokalizowane na wszystkich węzłach autostrady. Zgodnie z zapisami umowy koncesyjnej, realizacja zamkniętego systemu poboru opłat miałaby nastąpić po osiągnięciu wymaganego poziomu natężenia ruchu^[8].
Stalexport Autostrada Małopolska S.A. na autostradzie A4 na odcinku Mysłowice-Brzęczkowice – Balice I (61 km) od 3 kwietnia 2000 (pierwszy odcinek płatnej autostrady w historii polskiego drogownictwa)

System zamknięty [edytuj]

Innym sposobem poboru myta autostradowego jest tzw. system zamknięty, w którym na drogach dojazdowych do i z każdego węzła autostrady (na tzw. łącznicach) budowane są stacje poboru opłat (SPO) oraz PPO na jezdniach głównych autostrady, na końcach odcinka koncesyjnego. W tych miejscach kierowca wjeżdżający na autostradę otrzymuje bilet, za który płaci we właściwym SPO lub PPO opuszczając autostradę. Opłata jest zróżnicowana w zależności od rodzaju pojazdu oraz pokonanego dystansu. System ten wymaga znacznie większych nakładów, ze względu na konieczność wybudowania SPO na każdym węźle. Rozwiązanie takie jest znacznie wygodniejsze dla użytkowników, gdyż nie tamuje ruchu na głównych jezdniach drogi, co zdecydowanie wpływa na utrzymanie dużej płynności ruchu (a co za tym idzie – skrócenie czasu przejazdu i obniżenie zużycia paliwa) oraz poprawę bezpieczeństwa natomiast może powodować zakłócenia w ruchu na węzłach.

W tym systemie pobierane są opłaty na odcinkach:

autostrady A1 Pruszcz Gdański – Toruń Południe
- Pruszcz Gdański d. Rusocin - Swarożyn (24 km), od 20 lutego 2008
- Swarożyn - Nowe Marzy (64 km), od 6 stycznia 2009
- Nowe Marzy - Toruń Południe d. Czerniewice (62 km), od 11 lutego 2012
autostrady A2:
- Rzepin – Komorniki (133 km), od 20 maja 2012
- Konin – Stryków (103 km), od 1 lipca 2011
autostrady A4
- Bielany Wrocławskie – Gliwice-Sośnica (166 km), od 1 czerwca 2012

Autostrady bezpłatne [edytuj]

Jest lub pozostanie bezpłatny przejazd:

autostradą A6 na całej długości,
autostradą A8 na całej długości,
autostradą A18 na całej długości,
odcinkami autostrady A2:
- Poznań-Zachód – Poznań-Wschód (26,07 km) stanowiącym południową obwodnicę Poznania,
- Sługocin – Żdżary (ok. 19 km) ze względu na odległość między PPO na styku dwóch różnych systemów poboru opłat,
odcinkami autostrady A4:
- Gliwice-Ostropa - Katowice-Murckowska,
- między poszczególnymi SPO na obszarze Gliwic^[9],,
odcinek autostrady A1:
- pomiędzy węzłem Maciejów, a węzłem Sośnica na obszarze Gliwic.

System opłat viaTOLL [edytuj]

Od 1 lipca 2011 r. kierowca pojazdu przekraczającego masę 3,5 tony musi posiadać specjalne urządzenie o nazwie viaTOLL. Na wybranych odcinkach dróg zainstalowano czytniki elektroniczne, które w sposób bezprzewodowy połączą się z urządzeniem oraz naliczą opłatę za przejazd. Urządzenie można doładować na wybranych stacjach benzynowych oraz punktach do tego przystosowanych. Kara za przejazd po wybranej drodze bez viaTOLL wynosi trzy tysiące złotych^[10].

Parametry techniczne [edytuj]

Parametry dróg określa Rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 – w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie. Autostrada różni się od drogi ekspresowej głownie tym, że droga ekspresowa: może być jednojezdniowa, ma więcej węzłów, czasami ma skrzyżowania, w terenie zabudowanym może być zaprojektowana dla niższej prędkości projektowej niż autostrada, ma węższe pasy ruchu, może mieć węższe pasy awaryjne i pobocza. Droga ekspresowa ma mniejszy minimalny pas drogowy niż autostrada – 40 m zamiast 60 m. Stosowanie zjazdów jest zabronione na obu rodzajach dróg.

Autostrada wyjątkowo może mieć węzły drogowe z drogami głównymi, węzłami powinna łączyć się z drogami głównymi przyspieszonymi, drogami ekspresowymi i autostradami. Odstępy między węzłami nie powinny być mniejsze niż 15 km, a w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta lub zespołu miast nie mniejsze niż 5 km. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli potrzeby funkcjonalno-ruchowe takie odstępy uzasadniają, dopuszcza się pojedyncze odstępy między węzłami nie mniejsze niż 5 km i 3 km w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta lub zespołu miast.

Autostrada powinna posiadać urządzenia łączności alarmowej.

Pozostałe parametry autostrad są zależne od prędkości projektowej:

prędkość projektowa (km/h)	120	100	80¹
szerokość pasa ruchu (m)	3,75		3,5
szerokość pasa awaryjnego (m)	3,0	2,5
maksymalna długość odcinka prostego (m) o wypukłych zmianach nachylenia drogi (załomach niwelety) nie ograniczających widoczności	2000		1500
minimalna długość odcinka prostego pomiędzy łukami w tę samą stronę (m)	500	400	350
minimalna długość łuku (m)	300	200	150
maksymalne nachylenie (%)	4	5	6
Uwagi do tabeli: 1 – tylko w granicach lub sąsiedztwie dużego miasta

Droga ekspresowa wyjątkowo może mieć skrzyżowania na prawe skręty z drogami zbiorczymi, powinna mieć węzły lub skrzyżowania z drogami głównymi i węzły z drogami wyższych klas. Odstępy między węzłami poza terenem zabudowy nie powinny być mniejsze niż 5 km, a na terenie zabudowy w granicach lub sąsiedztwie dużego oraz średniego miasta nie mniejsze niż 3 km. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli potrzeby funkcjonalno-ruchowe takie odstępy uzasadniają, dopuszcza się pojedyncze odstępy między węzłami nie mniejsze niż 3 km poza terenem zabudowy i 1,5 km na terenie zabudowy. Ronda na drodze ekspresowej są dopuszczone tylko na jej końcach. Stosowanie zjazdów na drodze ekspresowej jest zabronione.

Prędkość projektowa drogi ekspresowej powinna wynosić 120 (tylko dwujezdniowe), 100 lub 80 km/h poza terenem zabudowy oraz 80, 70 lub 60 (tylko obszar silnie zurbanizowany) km/h na obszarze zabudowy. Szerokość pasa awaryjnego powinna wynosić 2,5 m.

Pozostałe parametry dróg ekspresowych są zależne od prędkości projektowej:

	poza terenem zabudowy			na obszarze zabudowy¹
prędkość projektowa (km/h)	120¹	100	80	80	70	60
szerokość pasa ruchu (m)	3,5	3,5 3,75²	3,5	3,5
maksymalna długość odcinka prostego (m) o wypukłych zmianach nachylenia drogi (załomach niwelety) nie ograniczających widoczności	2000		1500	1500	1200	1000
minimalna długość odcinka prostego pomiędzy łukami w tę samą stronę (m)	500	400	350	350	300	250
minimalna długość łuku (m)	300	200	150	150	100
maksymalne nachylenie (%)	4	5	6	6	7	8
Uwagi do tabeli: – tylko drogi dwujezdniowe – w przypadku drogi jednojezdniowej

Historia autostrad i dróg ekspresowych w Polsce [edytuj]

Dwudziestolecie międzywojenne [edytuj]

Planowany układ dróg samochodowych (autostrad) w Polsce.

drogi samochodowe I kolejności

drogi samochodowe II kolejności

W dwudziestoleciu międzywojennym zaczęto w Polsce dyskutować i planować drogi przeznaczone dla szybkiego ruchu samochodowego na dalsze odległości, tzw. autostrady. W tych planach profesor M. W. Nestorowicz w czasopiśmie "Drogowiec" nr 9 z 5 marca 1939 wymienił jako najważniejsze drogi:

Drogi samochodowe pierwszej kolejności:

1) Warszawa–Łódź – 100 km

2) Warszawa–Poznań, granica państwa (Berlin) – 350 km

3) Okrężna naokoło Warszawy – 130 km

4) Okrężna naokoło Poznania – 80 km

5) Gdynia–Bydgoszcz–Łódź–Katowice – 500 km

6) Okrężna naokoło Łodzi – 90 km

7) Bytów–Granica obszaru w m. Gdańska – 50 km

8) Katowice–Kraków–Lwów – 375 km

9) Warszawa–Lublin–Lwów–Śniatyń, granica państwa (Bukareszt) – 550 km

10) Puławy–Sandomierz–Przemyśl – 175 km

Razem – 2400 km

Drogi samochodowe drugiej kolejności:

11) Piotrków Trybunalski–Kielce–Sandomierz – 180 km

12) Warszawa–Kielce–Kraków – 180 km

13) Łódź–Kalisz, granica państwa (Wrocław) – 130 km

14) Warszawa–Grodno–Wilno–granica państwa (Dźwińsk) – 575 km

15) Grodno–Nowogródek – granica państwa (Mińsk-Moskwa) – 190 km

16) Bydgoszcz–Poznań–Częstochowa – 350 km

17) Katowice–Cieszyn – (Brno) – 60 km

18) Ostrołęka–granica państwa (Królewiec) – 50 km

19) Grodno–granica państwa– (Kowno) – 40 km

20) Grodno–Brześć–Krasnystaw – 300 km

21) Warszawa–Brześć – 170 km

Razem – 2295 km

Ogólna długość I i II kolejności = 2400+2295=4695

Realizację rozpoczęto tuż przed wybuchem II wojny światowej, miała trwać 30 lat (do 1969). Do 1 września 1939 zostało zbudowanych 20 km odcinka nr 5 między miejscowościami Warlubie i Osiek (obecnie droga wojewódzka nr 214).

Po 1945 roku [edytuj]

Sytuacja

Po II wojnie światowej uległy zmianie granice Polski. Na Ziemiach Odzyskanych Polska odziedziczyła po III Rzeszy niedokończone (na wielu odcinkach wybudowana jedna jezdnia) i częściowo zniszczone działaniami wojennymi autostrady:

Tzw. Berlinka (~106 km) – na odcinku Kołbaskowo – Łęczyca (obecnie A6 i DW142), oraz na odcinku Elbląg – Grzechotki (obecnie S22),
Śląska (~270 km) – na odcinku Olszyna – Brzeg (~220 km) oraz Ujazd – Gliwice – Zabrze (~40 km) (obecnie A18/A4, odcinek koło Gliwic jest obecnie oznaczony jako DK88).

Większość mostów autostradowych nad rzekami została zniszczona w czasie wojny. Bezpośrednio po wojnie jedynie część z nich została odbudowana. Most nad Iną został odbudowany w 1972, zaś mosty nad Pasłęką, Młynówką i Omazą na drodze Elbląg – Grzechotki zostały odbudowane w latach 1996–2003. Poza istniejącymi autostradami istniały przerwane w różnych stadiach budowy drogi na trasach:

Poza odbudową mostów wszystkie te konstrukcje (ukończone i nieukończone) dotrwały w praktycznie niezmienionym stanie do połowy lat 90. XX w. W latach 70. wydłużono jedynie Berlinkę o odcinek Łęczyca – Lisowo (powiat stargardzki), prowadząc jedną asfaltową jezdnię po śladzie autostrady, korzystając z gotowych nasypów i wiaduktów.

Plany

Autostrada A1 na odcinku Swarożyn – Nowe Marzy

Autostrada A2 – Węzeł Komorniki (Poznań Grunwald)

Autostrada A4 nocą w Katowicach

Autostrada A4 jako fragment IV obwodnicy Krakowa

Droga ekspresowa S7 w okolicach Grójca

Obwodnica Wyszkowa w ciągu drogi ekspresowej S8

Największy węzeł autostradowy w Europie^[11]: Gliwice-Sośnica

W owym czasie powstały również ambitne plany budowy sieci autostrad na terenie całej Polski. W magazynie "Drogownictwo" z 1946 r. (nr 1) inż. Eugeniusz Buszma zaproponował następującą sieć:

Wschód – Zachód (Słubice – Warszawa – Białystok) – 680 km
Północ – Południe (Gdynia – Warszawa – Bałkany) – 650 km
Śląsk – Bałtyk I (Gdańsk – Łódź – Katowice) – 460 km
Pomorska (Gdańsk – Szczecin) – 280 km
Śląska (Wrocław – Katowice – Kraków) – 190 km
Mazurska (Królewiec – Elbląg – Malbork) – 20 km
Śląsk – Bałtyk II (Bydgoszcz – Wrocław) – 260 km
Łódź – Wrocław – Praga – 310 km
Katowice – (Wiedeń) – 60 km
Poznań – Szczecin – 200 km
Radom – Lublin – (Lwów) – 220 km

Razem 3330 km

Po dodaniu odcinków poniemieckich łączna sieć miała wynieść 3700 km. W późniejszym okresie zamierzano uzupełnić sieć o odcinki Warszawa-Kraków-Zakopane, Kraków-Przemyśl, Warszawa-Bydgoszcz-Koszalin, Poznań-Koszalin i Warszawa-Terespol. Jednak nie zrealizowano ww. planów.

1972 [edytuj]

Dopiero w latach 70 XX w. zaczęły się pierwsze poważne prace nad rozbudową sieci autostrad. W 1972 zaplanowano:

budowę drogi Gliwice – Kraków (obecnie A4),
dokończenie budowy (dobudowa drugiej jezdni) Wrocław – Gliwice (obecnie A4),
budowę drogi Warszawa – Katowice (tzw. Gierkówka, obecnie S8/A1).

1976 [edytuj]

W 1976 plany rozszerzono o odcinki:

Tarnów – Kraków (obecnie A4),
wschodnia obwodnica GOP (obecnie S1),
Bielsko-Biała – Cieszyn (obecnie S1),
Warszawa – Poznań (tzw. Olimpijka, obecnie A2),
Łódź – Piotrków Trybunalski (obecnie A1).

1978 [edytuj]

Oddano do użytku:

S6: Gdynia Chylonia - Pruszcz Gdański/jezdnia wsch.

1979 [edytuj]

Oddano do użytku:

S6: Szczecin Dąbie - Goleniów Płn./jezdnia wsch.

1982 [edytuj]

Oddano do użytku:

S6: Szczecin Dąbie - Goleniów Płn./jezdnia zach.

1983 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Chrzanów - Kraków Zach. (3 stycznia)
S1: Dąbrowa Górnicza Pogoria - Lędziny

1984 [edytuj]

Oddano do użytku:

S6: Gdynia Chylonia - Straszyn/jezdnia zach.
S7: Kielce Płn. - Kielce Płd./jezdnia wsch.

1985 [edytuj]

W 1985 plan zakładał istnienie już dwóch kategorii dróg samochodowych: autostrad i dróg ekspresowych. Jako autostrady zostały wyznaczone drogi na trasie dzisiejszych autostrad A1, A2 i A4. Realizacja tych planów postępowała jednak powoli. W latach 1978-1991 udało się oddać fragmenty A4: Jaworzno (Byczyna) – Kraków (Balice) (ok. 36 km), A2: Września – Konin (Modła) (ok. 48 km) oraz A1: Tuszyn – Piotrków Trybunalski (ok. 18 km). W kolejnych latach powstawały jedynie bardzo krótkie odcinki na przedłużeniu istniejących tras oraz przy granicy w pobliżu nowo otwieranych lub rozbudowanych przejść granicznych.

Oddano do użytku:

A2: Września - Golina (9 października)
S86: Sosnowiec Pogoń - Katowice Roździeńskiego

1986 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Chrzanów - Jaworzno Wsch. (22 listopada)

1988 [edytuj]

Oddano do użytku:

A2: Golina - Konin Zach. (10 listopada)
A4: Kraków Zach. - Kraków Tyniec (8 grudnia)

1989 [edytuj]

Oddano do użytku:

A1: Tuszyn - Piotrków Trybunalski (18 grudnia)

1990 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Mysłowice Brzęczkowice - Jaworzno Wsch./jezdnia płn. (29 listopada)
S7: Zakroczym - Czosnów

1991 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Mysłowice Brzęczkowice - Jaworzno Wsch./jezdnia płd. (4 września)

1993 [edytuj]

W latach 90. XX w. zaczęto ponownie zmieniać plany sieci autostrad i dróg ekspresowych. W 1993 do rangi autostrad podniesiono planowane drogi:

Szczecin – Gorzów Wlkp. – Zielona Góra – Legnica – Bolków – Lubawka (wówczas A3),
Olszyna – Krzywa (A18, wówczas oznakowana A12),
Łódź – Wrocław – Bolków (wówczas A8),
Kołbaskowo – Szczecin (A6).

Oddano do użytku:

A4: Kraków Tyniec - Kraków Skawina
A18: przejście graniczne Olszyna-Forst - Olszyna

1994 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: przejście graniczne Jędrzychowice-Ludwigsdorf - Zgorzelec (15 lipca)

1995 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Kraków Skawina - Kraków Opatkowice (27 października)
A18: Golnice - Krzyżowa/jezdnia płn.
S1: przejście graniczne Cieszyn-Český Těšín - Cieszyn Wsch.
S3: Sulechów - Zielona Góra Płd./jezdnia zach.

1996 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Katowice Murckowska - Mysłowice (30 października)
S5: Świecie Zach.. - Świecie Płn.

1997 [edytuj]

Oddano do użytku:

S7: Miłomłyn Płn. - Miłomłyn Płd.

1998 [edytuj]

Oddano do użytku:

S5: Świecie Zach. - Świecie Płd./jezdnia płn.
S8: Radzymin Płn. - Radzymin Płd.

1999 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Katowice Miłokowska - Katowice Murckowska (10 listopada)

2000 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Wrocław Bielany - Brzeg (16 grudnia)
A4: Opole Zach. - Opole Płd. (16 grudnia)

2001 [edytuj]

W 2001 z rządowego planu budowy autostrad usunięto autostradę A3 – zastąpiono ją drogą ekspresową S3, zaś autostrada A8 została zredukowana do autostradowej obwodnicy Wrocławia oraz drogi ekspresowej S8 na odcinku Wrocław – Warszawa – Białystok^[12].

Oddano do użytku:

A4: Opole Płd. - Strzelce Opolskie (26 lipca)
A4: Chorzów - Katowice Mikołowska (30 listopada)
S6: Straszyn - Pruszcz Gdański/jezdnia zach.

2002 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Kraków Opatkowice - Kraków - potok Malinówka (bez możliwości przejazdu (19 grudnia)
S5: Śmigiel Płn. - Śmigiel Płd.

2003 [edytuj]

Oddano do użytku:

A4: Potok Malinówka - Kraków Wielicka (3 września)^[13]
A2: Poznań Komorniki - Września
A4: Strzelce Opolskie - Gliwice Kleszczów (4 grudnia)
S8: Podborze - Brok

2004 [edytuj]

Oddano do użytku:

A2: Nowy Tomyśl - Poznań Komorniki
S17: Piaski Zach. - Piaski Wsch.