Ave Caesar morituri te salutant

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ave Cæsar Morituri te Salutant, Jean-Léon Gérôme (1859)

Ave, Cæsar, morituri te salutant (z łac. Witaj Cezarze, idący na śmierć cię pozdrawiają) − pozdrowienie kierowane jakoby przez gladiatorów do cezara przed wejściem na arenę.

Zawołanie to dotyczyło w rzeczywistości jednorazowego wydarzenia, a mianowicie naumachii[1], wyreżyserowanej bitwy morskiej z udziałem tysięcy naumachiarii (jeńców wojennych i kryminalistów skazanych na śmierć), jaką zorganizowano w roku 52 n.e. na polecenie cesarza Klaudiusza na wodach przeznaczonego do osuszenia Jeziora Fucyńskiego.

Spopularyzowane w późniejszych czasach, zdanie to nie zostało odnotowane w historiografii rzymskiej nigdy poza tym jednym przypadkiem, wątpliwe więc by było zwyczajowym pozdrowieniem gladiatorów, którzy walczyli ze sobą w pojedynkach lub (rzadziej) w walkach grupowych na arenach. Gladiatorzy walczyli o życie, nie o śmierć. Każdy z nich dążył do zdobycia przewagi, by osiągnąć wyzwolenie. Nielicznym udawało się to osiągnąć[2].

Przed rozpoczęciem bitwy, którą miały stoczyć ze sobą floty „rodyjska” i „sycylijska” (każda składała się z dwunastu[3] lub pięćdziesięciu[4] trójrzędowców), naumachiarii wydali ów okrzyk, na co Klaudiusz miał odpowiedzieć „aut non” (albo i nie)[5]. Skazańcy zrozumieli, że imperator ich w ten sposób ułaskawił i odmówili walki. Klaudiusz długo zastanawiał się, czy ich po prostu nie zgładzić (wokół „pola bitwy” rozstawiono pretorianów uzbrojonych w katapulty i balisty[6]), w końcu jednak zdołał ich do walki nakłonić[5].

Historię tę − wraz z zawołaniem − przytacza w „Żywotach cezarów” (Boski Klaudiusz, 21) historyk rzymski Swetoniusz[5] i powtarza w niemal niezmienionej formie w „Historii rzymskiej” Kasjusz Dion[4]. Wcześniejszy od nich obu Tacyt opisuje wprawdzie w swych „Dziejach” naumachię na Jeziorze Fucyńskim, ale zawołania skazańców nie przytacza[6].

W czasach nowożytnych zawołanie to było − ze względu na atrakcyjność brzmienia − wielokrotnie przywoływane ponownie. Przypisywano je, m.in., polskim szwoleżerom przed szarżą w wąwozie Somosierry w Hiszpanii w roku 1808.

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Zwrot został użyty:

Przypisy

  1. W. Szolginia, Architektura, s. 104.
  2. H.J. Leon, Morituri te salutamus, s.46-50.
  3. Swetoniusz, Żywoty..., s. 219.
  4. 4,0 4,1 Roman History by Cassius Dio published in Vol. VIII of the Loeb Classical Library edition, 1925 LX 33.3. [dostęp 2012-09-15].
  5. 5,0 5,1 5,2 Swetoniusz, Żywoty..., s. 218.
  6. 6,0 6,1 Tacyt, Roczniki, XII, 56.
  7. Jacek Kaczmarski: Lekcja historii klasycznej. 1979. [dostęp 2012-03-18].
  8. Wykaz piosenek z albumu http://www.karelkryl.cz/pl/s39-bratricku.html

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • H.J. Leon. Morituri te salutamus. „Transactions of the American Philological Association”. LXX, s. 46-50, 1939. University of Texas. 
  • Gajusz Swetoniusz Trankwillus: Żywoty cezarów. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987. ISBN 83-04-01648-6.
  • Witold Szolginia: Architektura. Warszawa: Sigma NOT, 1992. ISBN 83-85001-89-1.