Awesta
Z Wikipedii
Awesta, Avesta, Apastak, Awistak (z irańskiego apartak=prawo) to święta natchniona księga zawierająca teksty religijne wyznawców mazdaizmu i zaratusztrianizmu (zoroastryzmu), czyli fragmenty starych irańskich przekazów datowanych na VII wiek p.n.e. lub na okres jeszcze starszy: II tysiąclecie p.n.e.
Spis treści |
[edytuj] Język awesty
Zredagowana w staroirańskim języku awestyjskim: najstarsza część w języku Gath, reprezentującym stan językowy z VI wieku p.n.e, reszta w języku awestyjskim młodszym.
[edytuj] Historia powstania
Tekst pierwotny powstał prawdopodobnie w VI wieku p.n.e., według podania został zniszczony w IV wieku p.n.e., podczas podboju imperium perskiego przez Aleksandra Macedońskiego, następnie odtworzony, ponownie zredagowany i uzupełniony w czasach sasanidzkich. Nową redakcję sporządzono w I wieku n.e. na rozkaz króla Partów, Wolagaza (Walchasza) I. Z polecenia założyciela dynastii Sasanidów, Ardaszira I (226-241) uzupełnił ją w III wieku kapłan Tansar; ostatecznej redakcji dokonano za panowania Szapura II (309-379).
[edytuj] Stan obecny
Obecnie istnieje czwarta część dawnego tekstu: zachowało się 21 ksiąg (ok. 83 tys. słów), zwanych naskami, z czego większość jest wierszowana (reprezentują najstarsze znane formy staroirańskiej poezji sylabicznej). Dzieli się na 5 części, które zawierają:
- Yasna (Jasna) czyli liturgia. Najważniejsza i najstarsza część Awesty, przypisywana Zaratusztrze, jest zbiorem liturgicznych modlitw i religijnych inwokacji. Zawiera Gathy.
- Gatha - najstarsze hymny i psalmy
- Visparat (Wisprat) czyli wszyscy sędziowie. Zbiór inwokacji i modlitw do wszystkich patronów.
- Vendidad (Wendidad, Wendidat, Widewdat) czyli prawo przeciw demonom - prawo kanoniczne, przepisy rytualne. Składa się z 22 rozdziałów - fargardów. Zawiera zasady prawa religijnego; traktuje o zachowaniu czystości, ceremonii oczyszczania, opiece nad pożytecznymi zwierzętami.
- Jaszty czyli pieśni pochwalne, hymny religijne ku czci bóstw.
- Nyayisan
- Chorda Awesta czyli Młoda Awesta zawiera zbiór różnorodnych modlitw przeznaczonych do odmawiania w różnych okolicznościach przez świeckich, powstał w IV wieku n.e. w języku pazand.
[edytuj] Komentarze: Zend
Do awesty istnieją komentarze (Zend), najobszerniejsze do Vendidad, zredagowane w większości za panowania dynastii Sasanidów w średnioirańskim języku pahlawi. Najmłodsze pochodzą z IX wieku.
[edytuj] Przekłady i publikacje
Najstarszego przekładu europejskiego Awesty - na język francuski - dokonał A. Anquetil-Duperrona (1771). Tytuł Zend-Avesta, którym został opatrzony, jest nieprawidłowy. Właściwa nazwa zbioru obejmującego Awestę i komentarze brzmi Apastak wazand.
Na język polski Awestę (przekład Wendidadu, Wisperadu i Jasny) tłumaczył prof. Ignacy Pietraszewski pt. Miano słowiańskie w ręku jednej familji od trzech tysięcy lat zostające, czyli nie Zendawesta a Zędaszta, to jest życiodawcza książeczka Zoroastra (Berlin, 1857).
