Azjatycki wyścig kosmiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Najbogatsze i najbardziej rozwinięte technologicznie kraje Azji włączają się do prac nad badaniami kosmosu oraz jego komercyjnym wykorzystaniem. Chociaż programy kosmiczne tych państw są prowadzone na skalę mniejszą niż w Stanach Zjednoczonych czy Rosji, stanowią one jednak ważny czynnik polityczny i prestiżowy, dlatego kraje azjatyckie konkurują pomiędzy sobą w osiągnięciach w technice kosmicznej. Poszczególne programy prowadzone są ze środków państwowych za pośrednictwem rządowych agencji kosmicznych.

Zanim pierwsze kraje Azji za pomocą własnych rakiet nośnych umieściły w 1970 roku na orbitach swoje sztuczne satelity Ziemi, zdołały tego dokonać następujące kraje: Związek Radziecki (1957), USA (1958) i Francja (1965). W 1970 roku uczyniły to Japonia i Chiny.

Kraj Japonia Chiny Indie Izrael Iran Korea Płn. Korea Płd.
Pierwsze umieszczenie satelity na orbicie 1970 1970 1980 1988 2009 2012 2013
Osiągnięcie orbity geostacjonarnej 1977 1984 2001
Powrót satelity z orbity 1994 1975 2007
Pierwszy orbiter Księżyca 1990 2007 2008
Pierwszy lot załogowy plan. ok. 2025(?) 2003 plan. ok. 2024
Liczba startów w 2010 r. 2 15 3 1
Liczba startów w 2011 r. 3 19 3 1
Liczba startów w 2012 r. 2 19 2 1 1
Liczba startów w 2013 r. 3 14 3 1
Maksymalna nośność na LEO (t) 19 12 5,1 0,35 0,03 0,15(?) 0,10(?)
Budżet roczny (mld USD) 2,46 1,30 1,27
Rakieta H-II przed Centrum Lotów Kosmicznych w Tsukubie

Później orbitę samodzielnie osiągnęły również Wielka Brytania (1971), Izrael (1988) oraz Iran (2009), zaś Ukraina została natomiast mocarstwem kosmicznym przejmując po Związku Radzieckim zakłady produkujące rakiety Cyklon i Zenit. Wielka Brytania z wyścigu kosmicznego dawno się wycofała, a europejskie ambicje w tym względzie przejęła w 1979 roku Europejska Agencja Kosmiczna ESA bazując na znaczących osiągnięciach francuskich.

Budżety poszczególnych krajowych programów kosmicznych należy w powyższym zestawieniu traktować jako bardzo szacunkowe, ponieważ sposób podawania budżetu w różnych krajach jest różny, podobnie jak możliwości możliwości nabywcze amerykańskiego dolara.

Jeśli idzie o największe osiągnięcia krajów, to zwraca uwagę zarówno duża częstotliwość startów chińskich rakiet z rodziny Chang Zheng (pod tym względem Chiny dorównują Stanom Zjednoczonym) i rozwijający się program załogowy Shenzhou, jak i mocna pozycja Japonii w astronautyce załogowej, opartej głownie na współpracy przy wykorzystaniu i utrzymywaniu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.

Podejrzewa się, że w niektórych przypadkach programy kosmiczne mogą stanowić przykrywkę dla programów militarnych. Specyficzna jest sytuacja Kazachstanu, który po rozpadzie Związku Radzieckiego stał się właścicielem kosmodromu Bajkonur i na tej bazie próbuje rozwijać własny program kosmiczny, np. wspólnie z Rosją budując stanowisko startowe Bajterek dla przyszłych rakiet Angara.

Największe azjatyckie potęgi kosmiczne[edytuj | edytuj kod]

Laboratorium Kibō - największy moduł ISS

Japonia[edytuj | edytuj kod]

Japonia umieściła swojego pierwszego sztucznego satelitę Osumi na orbicie za pomocą własnej rakiety nośnej w 1970 roku jako czwarty kraj na świecie. Japoński program kosmiczny jest bardzo różnorodny dzięki ścisłej współpracy przede wszystkim z NASA, głównie przy eksploatacji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Dzięki udziałowi w programie ISS Japonia ma przydział miejsc w stałych załogach stacji, utrzymuje swój korpus astronautów, a także bierze udział w zaopatrywaniu stacji własnym statkiem transportowym HTV (H-II Transfer Vehicle Kounotori)[1]. Przypuszcza się, że statek ten może stać się zalążkiem projektu przyszłego japońskiego statku załogowego. Ponadto Japonia posiada na ISS własny moduł laboratoryjny Kibō[2], będący największym modułem ISS.

W ramach własnych programów Japonia już w 1990 roku umieściła na orbicie Księżyca sondę Hiten, a w 2007 roku kolejny orbiter Kaguya (wcześniejsza nazwa: Selene). W odleglejszych planach jest wysłanie sondy, która oprócz orbitera zawierać będzie także lądownik i łazik księżycowy. W 2010 roku Japonia wystrzeliła orbiter Wenus Akatsuki, jednak z powodu awarii wejście na orbitę Wenus nie powiodło się[3]. Natomiast sukcesem zakończyło się wysłanie w 2003 roku sondy Hayabusa, która w 2005 roku wylądowała na planetoidzie (25143) Itokawa, pobrała z niej próbki i w 2010 roku dostarczyła je na Ziemię - było to pierwsze takie osiągnięcie na skalę światową[4]. Planuje się wysłanie sondy Hayabusa 2.

Japoński program kosmiczny oparty jest na rakietach nośnych rodziny H-II, która w największej wersji H-IIB może wynieść na niską orbitę wokółziemską ok. 19 t ładunku. Częstotliwość startów tych rakiet jest jednak niewielka i wynosi kilka rocznie.

Moduł powrotny chińskiego statku załogowego Shenzhou 7 z 2008 r.

Chiny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Chiński program kosmiczny.

Pierwszy chiński satelita, Dong Fang Hong 1, został wystrzelony w 1970 roku, dzięki czemu Chiny stały się piątym w historii mocarstwem kosmicznym. Natomiast już jako trzeci kraj, po Rosji i Stanach Zjednoczonych, Chiny umieściły swoich astronautów na orbicie wokółziemskiej – pierwszy start załogowy statku Shenzhou 5 odbył się w 2003 r. Statki tego typu stanowią nieznacznie powiększoną i unowocześnioną wersję rosyjskich statków Sojuz. Do chwili obecnej odbyły się zaledwie cztery chińskie starty załogowe, ale Chiny rozpoczęły już przygotowania do budowy własnej stacji orbitalnej[5] o wielkości nieco tylko mniejszej niż dawna rosyjska stacja Mir w jej szczytowym okresie rozwoju. Stacja ma zostać ukończona w 2020 r., a obecnie trwają loty testowe pojedynczych modułów Tiangong, za pomocą których przeprowadzane są testy zbliżania dwóch statków na orbicie, cumowania oraz dłuższego przebywania ludzi na orbicie.

W latach 2007 i 2010 Chiny wystrzeliły dwie sondy księżycowe w ramach programu Chang’e. W 2013 r. umieszczono na Księżycu w ramach misji Chang'e 3 samobieżny pojazd Yutu na wzór amerykańskich łazików marsjańskich[6], natomiast w dalszej perspektywie, na razie nieokreślonej, mówi się o lądowaniu ludzi na Księżycu. Chiny rozpoczęły również eksplorację Marsa, ale pierwszy orbiter Marsa Yinghuo-1, który został w 2012 roku wystrzelony razem z rosyjskim lądownikiem Fobos-Grunt, na skutek jego awarii nie opuścił orbity Ziemi.

Chiński program kosmiczny opiera się na rodzinie rakiet nośnych Chang Zheng (w skrócie CZ, Długi Marsz). Cztery podstawowe modele tej rakiety w różnych wariantach o udźwigu maksymalnie ok. 12 t na niską orbitę wokółziemską, służą do wynoszenia na orbitę chińskich obiektów. Ponadto od 1985 roku Chiny udostępniają swe rakiety również komercyjnie dzięki stosunkowo niskim cenom. Obecnie trwają prace nad nowymi modelami CZ-5, 6 i 7, z których największy, Chang Zheng 5, będzie miał udźwig około 25 t na LEO[7] i stanie się podstawowym modelem przy budowie stacji załogowej oraz dalszych lotach załogowych.

Chiny zdecydowanie przodują w Azji jeśli idzie o roczną liczbę startów, która wynosi obecnie ok. 20, co pozwala uzyskać wynik podobny do osiągów USA. ponadto Chiny rozwijają własne sieci satelitarne, takie jak meteorologiczne, telekomunikacyjne i inne.

Indie[edytuj | edytuj kod]

Indie przystąpiły z opóźnieniem do rywalizacji na polu techniki kosmicznej, umieszczając na orbicie swojego pierwszego satelitę za pomocą własnej, niewielkiej rakiety SLV. Obecnie podstawową indyjską rakietą jest Polar Satellite Launch Vehicle (PSLV), o udźwigu ok. 3,25 t na LEO, której pierwszy pomyślny start przeprowadzono w 1993 roku. Za jej pomocą wynoszone są także satelity innych krajów, w tym europejskich. Jednak częstotliwość tych startów nie jest duża, wynosi zaledwie kilka rocznie. Większe trudności napotyka natomiast program budowy większej rakiety nośnej Geosynchronous Satellite Launch Vehicle (GLSV) o udźwigu do 5 t na LEO. Z kilku przeprowadzonych dotąd startów większość zakończyła się jednak porażkami. Obecnie trwają prace nad nowym, znacznie silniejszym modelem GLSV Mk III, będącym właściwie nową rakietą[8], o udźwigu do 10 t na LEO.

Rakieta GLSV Mk III ma być podstawą do przyszłego programu załogowego Indii[9]. Program ten jednak jest ciągle odsuwany w czasie ze względu na trudności z budową nowych, większych silników.

Największym sukcesem Indii w zakresie eksploracji kosmosu jest misja księżycowej sondy Chandrayaan-1 składającej się z orbitera i niewielkiego impaktora. Sonda wykryła obecność wody na Księżycu (w postaci lodu). W planach znajduje się misja Chandrayaan-2[10].

W 2013 r. rozpoczęła się misja orbitera marsjańskiego Mars Orbiter Mission (MON, Mangalyaan), który we wrześniu 2014 r. wejdzie na orbitę Marsa.

Pozostałe kraje[edytuj | edytuj kod]

Pozostali uczestnicy azjatyckiego wyścigu kosmicznego pozostają w tyle za powyższymi trzema państwami. Izrael i Iran wystrzeliły za pomocą własnych rakiet nośnych po kilka niewielkich satelitów. Korea Północna wystrzeliła satelitę Kwangmyŏngsŏng-3B, za pomocą własnej rakiety nośnej Unha-3, natomiast Korea Południowa wystrzeliła satelitę za pomocą rakiety nośnej KSLV-I, zaprojektowanej przez Rosjan i Koreańczyków.

Obszary rywalizacji[edytuj | edytuj kod]

Poniżej zestawiono tylko dokonane najważniejsze osiągnięcia, pominąwszy nieudane (jak wspomniane japońska misja Akatsuki na Wenus czy chińska Yinghuo-1 na Marsa). Nie uwzględniono też odleglejszych planów, gdyż w wielu przypadkach są one nie tylko nieweryfikowalne, ale wręcz nierealistyczne (jak np. plany lotów załogowych Iranu).

Astronautyka załogowa[edytuj | edytuj kod]

  • Chiny – 2003: Program Shenzhou (cztery loty Shenzhou 5, 6, 7 i 9 w latach 2003, 2005, 2008 i 2012).
  • Japonia – 2008-2009: Budowa laboratorium Kibō na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i od tej pory regularny udział japońskich astronautów w stałych załogach ISS (ok. jednego półrocznego pobytu w każdym roku).

Obecnie planowany jest najwyżej jeden chiński start rocznie statku Shenzhou do dwóch kolejnych modułów orbitalnych Tiangong.

Orbitery Księżyca[edytuj | edytuj kod]

Miękkie lądowanie na Księżycu[edytuj | edytuj kod]

W ramach programu Chang’e planowane jest w 2015 r. drugie lądowania chińskiej sondy Chang’e 4, również składającej się z lądownika oraz łazika. Zapowiadana podobna misja indyjska Chandrayaan-2 prawdopodobnie opóźni się do 2016 roku[11].

Następnie, w latach 2017 i 2010 planowane są misje sond Chang’e 5 i 6, których celem będzie przywiezienie na Ziemię próbek księżycowego gruntu.

Orbitery Marsa[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 2013 r. wystartowała indyjska misja Mars Orbiter Mission (Mangalyaan), ktora będzie stanowić orbitera Marsa[12]. Sonda ma znaleźć się na marsjańskiej orbicie we wrześniu 2014 r.

Miękkie lądowanie na planetoidzie[edytuj | edytuj kod]

W 2014 roku Japonia chce powtórzyć swój sukces podobnym próbnikiem Hayabusa-2, którego proponowanym celem jest asteroida (162173) 1999 JU3[13]. Start planowany jest na grudzień 2014 r.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. International Space Station (ISS) and Japanese Experiment Module "Kibo" (ang.). Strona www JAXA. [dostęp 2012-04-19].
  2. H-II Transfer Vehicle KOUNOTORI (HTV) (ang.). Strona www JAXA. [dostęp 2012-04-19].
  3. AKASTUKI current status and future operation (ang.). Strona www JAXA. [dostęp 2012-04-19].
  4. HAYABUSA - The final approach (ang.). Strona www JAXA. [dostęp 2012-04-19].
  5. Manned Space Station (ang.). Strona www CMSE. [dostęp 2012-04-19].
  6. China's Lunar Docking (ang.). Space Daily. [dostęp 2012-04-19].
  7. Changzheng 5 (ang.). Dragon in Space. [dostęp 2012-04-19].
  8. Geosynchronous Satellite Launch Vehicle Mark III (ang.). Strona www ISRO. [dostęp 2012-04-19].
  9. Asia’s Race To Space: Will India’s Manned Space Mission Take Off? (ang.). Asian Scientist. [dostęp 2012-04-19].
  10. Future Programme (ang.). Strona www ISRO. [dostęp 2012-04-19].
  11. India’s Chandrayaan-2 Moon Mission Likely Delayed After Russian Probe Failure (ang.). Asian Scientist. [dostęp 2012-04-19].
  12. Mars mission: Rs125cr allocation delights Isro (ang.). dnaindia.com, 2012-03-19. [dostęp 2012-10-16].
  13. Hayabusa2 to clarify the origin and evolution of the solar system as well as life matter (ang.). Strona www JAXA. [dostęp 2012-04-19].