Azotan srebra

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Azotan srebra
Azotan srebra Próbka krystalicznego AgNO3
Próbka krystalicznego AgNO3
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny AgNO3
Masa molowa 169,88 g/mol
Wygląd bezbarwne, przezroczyste kryształy lub biały, krystaliczny proszek lub białe laski o krystalicznym przełomie; ciemnieje pod wpływem światła[5]
Identyfikacja
Numer CAS 7761-88-8
PubChem 24470[6]
Podobne związki
Inne aniony AgCl
Inne kationy Cu(NO3)2
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Azotan srebra (łac. Argenti nitras; lapis od łac. lapis infernalis – kamień piekielny) – nieorganiczny związek chemiczny, sól kwasu azotowego i srebra. Związek ten został odkryty przez Alberta Wielkiego.

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Powstaje łatwo w reakcji kwasu azotowego o dowolnym stężeniu[7][8] z metalicznym srebrem, z wydzieleniem tlenków azotu[9][10][11][12]:

(1)   3Ag + 4HNO33AgNO3 + NO↑ + 2H2O

lub[7][13]:

(2)   4Ag + 6HNO34AgNO3 + NO↑ + NO2↑ + 3H2O

Wydajne roztwarzanie srebra w kwasie azotowym wymaga jego stężenia >3 M w temperaturze 20 °C lub >1 M przy 100 °C. Największa szybkość reakcji występuje przy stężeniu kwasu 8–10 M[13].

W warunkach przemysłowych reakcję prowadzi się na gorąco, stosując kwas średnio stężony (32%). NO2 powstający w reakcji (2) można wykorzystywać do odtwarzania kwasu azotowego (dawniej tlenki azotu rozkładano termicznie do azotu i tlenu, co jest jednak niekorzystne ekonomicznie)[13]:

3NO2 + H2O2HNO3 + NO

Przy całkowitym odzysku proces opisuje równanie (1). Tlenek azotu NO utlenia się na powietrzu do dwutlenkuNO2. Utlenianie przeprowadza się także przepuszczając tlen przez reaktor[13]:

4Ag + 4HNO3 + O24AgNO3 + 2H2O

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Azotan srebra jest bezbarwnym, krystalicznym ciałem stałym o gęstości 4,35 g/cm³. Jest on bardzo dobrze rozpuszczalny w wodzie, co jest wyjątkiem wśród soli srebra(I), których rozpuszczalność rzadko przekracza 1 g na 100 g H2O. Rozpuszczalność AgNO3 bardzo szybko wzrasta wraz z temperaturą: dla temperatury 0 °C wynosi 120 g na 100 g H2O, dla 20 °C – 215 g, dla 80 °C – 669 g, a dla 100 °C – 1024 g. Odczyn roztworu jest lekko kwaśny. Azotan srebra topi się w temperaturze 212 °C. Po podgrzaniu powyżej 440 °C rozkłada się[7] z wydzieleniem srebra, dwutlenku azotu i tlenu[9]:

2AgNO3 → 2Ag + 2NO2↑ + O2
Ręka po kontakcie z azotanem srebra

Azotan srebra ma właściwości utleniające. Działa żrąco na skórę, pozostawia trudne do usunięcia czarne plamy z rozdrobnionego metalicznego srebra (co było przyczyną nadania mu nazwy kamień piekielny).

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Służy do otrzymywania innych związków srebra. Jest używany w chemii analitycznej np. do wykrywania aldehydów (próba Tollensa). Używa się go także do srebrzenia luster, do otrzymywania halogenków srebra (przede wszystkim bromku srebra) używanych jako substancje światłoczułe w technice fotograficznej, do produkcji materiałów wybuchowych (np. acetylenek srebra).

Ze względu na właściwości bakteriobójcze i przyżegające, od początku XX w. azotan srebra jest stosowany w medycynie jako środek antyseptyczny np. podczas zabiegu Credégo, lapisowania zębów, a także do kauteryzacji. Jest składnikiem maści stosowanej w trudno gojących się ranach (Unguentum Argentii nitratis compositum tzw. maść Mikulicza)[14]. Preparaty farmaceutyczne azotanu srebra mogą zawierać znaczne ilości azotanu potasu jako substancji pomocniczej[15], np. pałeczki „Lapis” (Argentum nitricum cum Kalio nitrico in bacillis) zawierały stop 33,33% azotanu srebra i 66,67% azotanu potasu[16][17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Azotan srebra (ang. • niem.) w bazie IFA GESTIS. Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA). [dostęp 2012-09-03].
  2. Azotan srebra (ang.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Stanów Zjednoczonych. [dostęp 2011-12-26].
  3. 3,0 3,1 Informacje o klasyfikacji i oznakowaniu substancji według Rozporządzenia 1272/2008, zał. VI: Azotan srebra (pol.) w bazie European chemical Substances Information System. Instytut Ochrony Zdrowia i Konsumenta. [dostęp 2011-12-26].
  4. Azotan srebra (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski. [dostęp 2011-12-26].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VI. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2002, s. 1176. ISBN 83-88157-18-3.
  6. Azotan srebra – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. 7,0 7,1 7,2 P. Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. McGraw-Hill, 2002, s. 836, 842. ISBN 0-07-049439-8.
  8. Dale L. Perry: Handbook of Inorganic Compounds. Wyd. 2. Boca Raton: CRC, 2011, s. 364. ISBN 978-1-4398-1461-1.
  9. 9,0 9,1 C. Chambers, A. K. Holliday: Modern Inorganic Chemistry. Butterworths, 1975, s. 836.
  10. Adam Bielański: Chemia ogólna i nieorganiczna. Warszawa: PWN, 1981, s. 642. ISBN 830102626X.
  11. Adam Bielański: Podstawy chemii nieorganicznej. Wyd. 5. Warszawa: PWN, 2002, s. 973. ISBN 83-01-13654-5.
  12. Włodzimierz Trzebiatowski: Chemia nieorganiczna. Wyd. VIII. Warszawa: PWN, 1978, s. 465–466.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 H. Renner et al.: Silver, Silver Compounds, and Silver Alloys. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. Weinheim: Wiley, 2005, s. 7-8, 29-31. DOI:10.1002/14356007.a24_107.
  14. Charakterystyka farmaceutyczna azotanu srebra. Pharma Cosmetic. [dostęp 2010-08-23].
  15. Charakterystyka farmaceutyczna azotanu potasu. Pharma Cosmetic. [dostęp 2010-08-23].
  16. Ulotka preparatu produkcji Rzeszowskich Zakładów Farmaceutycznych Polfa
  17. Argentum nitricum cum kalio nitrico. iMed24. [dostęp 2010-08-31].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.