Azotyny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ester azotynowy

Azotyny (nazwa Stocka: azotany(III)) – grupa związków chemicznych, soli lub estrów kwasu azotawego (azotowego(III)).

Budowa azotynów[edytuj | edytuj kod]

Jon NO2. Na obu atomach tlenu występują częściowe ładunki ujemne

Wszystkie azotyny zawierają jon NO2. Jon ten jest izoelektronowy (ma tę samą liczbę elektronów i ich rozmieszczenie) z cząsteczką ozonu. Od anionu NO3 występującego w azotanach różni się tym, że trzeci ze zhybrydyzowanych orbitali sp2 nie tworzy wiązania z atomem tlenu – zostaje zajęty przez niewiążącą parę elektronową. Obydwa wiązania N−O są równocenne, a cząsteczka ma kształt trójkąta równoramiennego. Budowę jonu azotynowego opisać też można za pomocą struktur rezonansowych:

Mezomeryczne formy jonu azotynowego

W wyniku przyjęcia przez jon NO2 kationu (np. wodoru czy metalu), na utworzenie wiązania jest zużywana jedna z niewiążących par elektronowych któregoś z atomów tlenu. W przypadku reakcji jonu NO2 np. z atomem węgla powstają zarówno estry kwasu azotawego, jak i związki nitrowe.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Nieorganiczne azotyny są substancjami krystalicznymi. Rozpuszczają się w wodzie. Mogą wykazywać zarówno właściwości redukujące, np. wobec nadmanganianu potasu w kwaśnym środowisku:

2KMnO4 + 5KNO2 + 3H2SO42MnSO4 + 5KNO3 + K2SO4 + 3H2O

czyli jonowo:

2MnO4 + 5NO2 + 6H+2Mn2+ + 5NO3 + 3H2O

jak i utleniające, np. wobec wodorków niemetali.

Azotyny nieorganiczne reagują w środowisku kwaśnym z pierwszorzędowymi aminami aromatycznymi. Reakcja ta nosi nazwę diazowania, a w jej wyniku powstają nietrwałe sole diazoniowe, które zwykle od razu poddaje się dalszym reakcjom, np.[1]:

Synteza chlorku m-trifluorometylobenzenosulfonowego poprzez związek diazoniowy

Do wykrywania azotynów, można wykorzystać odczynnik Griessa. Metoda ta pozwala także na oznaczanie azotanów po ich wstępnej redukcji do azotynów[2].

Otrzymywanie[edytuj | edytuj kod]

Azotyny nieorganiczne można otrzymać przez wprowadzenie mieszaniny tlenku azotu i dwutlenku azotu do roztworów wodorotlenków lub węglanów metali alkalicznych, np.

2NaOH + NO + NO22NaNO2 + H2O

Inną metodą jest redukcja stopionych azotanów metalicznym ołowiem, np.

NaNO3 + Pb → NaNO2 + PbO

Niektóre azotany redukują się do azotynów w wyniku podgrzania, np.

2KNO32KNO2 + O2

Ważniejsze azotyny[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. R. V. Hoffman. m-Trifluoromethylbenzenesulfonyl Chloride. „Org. Synth.”. 60, s. 121, 1981. doi:10.15227/orgsyn.060.0121. 
  2. Granger, Donald L., Taintor, Read R., Boockvar, Kenneth S., Hibbs Jr., John B. i inni. Measurement of nitrate and nitrite in biological samples using nitrate reductase and Griess reaction. „Methods in Enzymology”. 268, s. 142-151, 1996. doi:10.1016/S0076-6879(96)68016-1.