Błąd co do znamion typu czynu zabronionego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Błąd co do znamion typu czynu zabronionego - błąd dotyczący wycinka rzeczywistości, który jest określony znamionami typu czynu zabronionego. Może wystąpić w postaci nieświadomości lub urojenia.

Przedmiot błędu[edytuj | edytuj kod]

Może być to błąd co do:

  • dobra prawnego będącego przedmiotem prawnokarnej ochrony,
  • reguł postępowania z tym dobrem,
  • podmiotu czynu zabronionego,
  • przedmiotu czynności wykonawczej,
  • określonego sposobu zaatakowania dobra prawnego.

Rodzaje błędu co do typu zabronionego[edytuj | edytuj kod]

Błąd co do znamienia typu czynu zabronionego[edytuj | edytuj kod]

Nieświadomość znamienia pozytywnego albo urojenie znamienia negatywnego:

  • wyłącza odpowiedzialność za przestępstwo umyślne ze względu na dekompletację strony podmiotowej czynu zabronionego,
  • może prowadzić do odpowiedzialności za przestępstwo nieumyślne,
  • sprawca naruszył reguły ostrożności postępowania z dobrem prawnym i można mu przypisać winę.

Urojenie znamienia pozytywnego albo nieświadomość znamienia negatywnego:

  • prowadzi do odpowiedzialności za usiłowanie nieudolne w wypadku błędu co do przedmiotu czynności wykonawczej lub błędu co do użytego środka.

Błąd co do znamienia typu kwalifikowanego przez znamię statyczne[edytuj | edytuj kod]

Nieświadomość znamienia pozytywnego albo urojenie znamienia negatywnego:

  • wyklucza przypisanie sprawcy odpowiedzialności za typ kwalifikowany, gdyż jest to przestępstwo umyślno-umyślne, a błąd taki dekomponuje stronę podmiotową czynu zabronionego.

Urojenie znamienia pozytywnego albo nieświadomość znamienia negatywnego:

  • sprawca odpowiada za usiłowanie nieudolne typu kwalifikowanego, gdyż obejmował je swoim zamiarem.

Błąd co do znamienia typu kwalifikowanego przez znamię dynamiczne[edytuj | edytuj kod]

Nieświadomość znamienia pozytywnego albo urojenie znamienia negatywnego:

  • sprawcy można przypisać odpowiedzialność, gdy znamię jest normalnym następstwem czynu (było obiektywnie przewidywalne). Jeżeli następstwo jest nietypowe, nie ma realizacji znamion typu kwalifikowanego przez następstwo.

Błąd co do typu uprzywilejowanego[edytuj | edytuj kod]

Urojenie okoliczności uprzywilejowującej:

  • sprawca odpowiada za typ uprzywilejowany, gdy błąd był usprawiedliwiony; jeżeli był nieusprawiedliwiony, ponosi odpowiedzialność za typ podstawowy.

Urojenie znamienia pozytywnego albo nieświadomość znamienia negatywnego:

  • oznacza odpowiedzialność za usiłowanie nieudolne typu kwalifikowanego, gdyż sprawca obejmował to znamię swoim zamiarem.

Szczególne rodzaje znamion objętych błędem[edytuj | edytuj kod]

Znamiona normatywne (wartościujące)[edytuj | edytuj kod]

Jest to znamię dla przyjęcia którego wymagane jest odwołanie się do ocen (np. treści pornograficzne).

  • Błąd nie zachodzi, gdy ocena sprawcy różni się zasadniczo od oceny społecznej i sprawca ma świadomość tej różnicy.

Oceny ilościowe (szczególny rodzaj znamion wartościujących)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy znamion liczebnikowych jak np. "mienie znacznej wartości".

  • Do przyjęcia umyślności sprawcy wystarczająca jest świadomość społecznej oceny, wyrażanej za pomocą liczebnika (np. mienie ma znaczną wartość, osoba będąca przedmiotem czynności wykonawczej nie jest w ocenie społecznej dojrzała do współżycia).

Klauzule normatywne[edytuj | edytuj kod]

Wyrażenia jak "wbrew obowiązkowi" lub "bez zezwolenia". Sporne w doktrynie, czy klauzule te wchodzą w skład znamion czynu zabronionego.

  • Ocena prawnokarna zależy od przedmiotu błędu np. gdy błąd dotyczył w ogóle potrzeby posiadania zezwolenia (błąd co do bezprawności) lub błąd dotyczył tego, czy ma się wymagane zezwolenie (błąd co do znamion czynu zabronionego).

Znamię charakteryzujące przedmiot czynności wykonawczej[edytuj | edytuj kod]

Sprawca mylnie identyfikuje przedmiot czynności wykonawczej np. w zamiarze zabicia osoby A przez pomyłkę zabija B.

  • Jeżeli w typie czynu zabronionego określono, że przedmiotem czynności wykonawczej może być każdy człowiek, to błąd taki jest bez znaczenia dla odpowiedzialności karnej.
  • Jeżeli przedmiot czynności wykonawczej jest zawężony do określonej kategorii osób, to błąd taki wyklucza realizację znamion czynu zabronionego.

Błąd polegający na dokonaniu czynu zabronionego na innym przedmiocie czynności wykonawczej[edytuj | edytuj kod]

Błąd ten jest różny od błędu co do identyfikacji czynności wykonawczej. W tym wypadku prawidłowo identyfikuje przedmiot czynności wykonawczej na innym przedmiocie ze względu na wadliwe wykonanie czynu np. sprawca chcąc zabić sąsiada, zabija własną żonę.

  • Błąd ten jest nieistotny z punktu widzenia odpowiedzialności karnej. Można też przyjąć w tym wypadku kumulatywną kwalifikację usiłowania zabójstwa jednej osoby i nieumyślnego spowodowania śmierci innej osoby.

Znamiona określające związek przyczynowy[edytuj | edytuj kod]

Możliwe jest to jedynie przy przestępstwach skutkowych. Dotyczy znajomości przebiegu przyczynowości i tego, że określone działanie bądź zaniechanie prowadzi do skutku stanowiącego znamię typu czynu zabronionego.

  • Jego wystąpienie nie wyłącza odpowiedzialności karnej. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy przebieg był bardzo nietypowy i sprawca o nim nie wiedział.

Szczególny przypadek błędu co do przebiegu związku przyczynowego (osiągnięcie w wyniku błędu innego skutku niż zamierzony)[edytuj | edytuj kod]

Dotyczy przebiegu związku przyczynowego, a nie charakterystyki przedmiotu czynności wykonawczej. Np. sprawca chcąc zniszczyć cudzą rzecz, spowoduje uszczerbek na zdrowiu osoby, albo strzelając do osoby X trafia osobę Y.

  • W wypadku możliwości przypisania skutku czyn kwalifikuje się kumulatywnie jako usiłowanie czynu określającego zamierzony lecz nieosiągnięty przez sprawcę skutek oraz nieumyślnie zrealizowanie czynu zabronionego o niezamierzonym przez sprawcę skutku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Prawo karne. Repetytorium, red. E. Blaski, Zakamycze 2005, ISBN 83-7444-185-2, s. 183-188.