Błażowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Błażowa
Rynek
Rynek
Herb
Herb Błażowej
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat rzeszowski
Gmina Błażowa
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja rzeszowska
Data założenia XV wiek
Prawa miejskie 1770
Burmistrz Zygmunt Kustra
Powierzchnia 4,23 km²
Populacja (2008)
• liczba ludności
• gęstość

2129[1]
503 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 17
Kod pocztowy 36-030
Tablice rejestracyjne RZE
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Błażowa
Błażowa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Błażowa
Błażowa
Ziemia 49°53′00″N 22°05′58″E/49,883333 22,099444Na mapach: 49°53′00″N 22°05′58″E/49,883333 22,099444
TERC
(TERYT)
3182416024
Urząd miejski
pl. Jana Pawła II 1
36-030 Błażowa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Błażowa w Wikisłowniku
Strona internetowa

Błażowamiasto w woj. podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Błażowa, na Pogórzu Dynowskim, nad potokiem Ryjak dopływem Strugu. Lokalny ośrodek handlowo-usługowy i drobnego przemysłu. Jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św Marcina oraz dekanatu Błażowa.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. rzeszowskiego.

31 grudnia 2004 miasto miało 2111 mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osady nie są znane – pierwsza wzmianka o Błażowej pochodzi z 1429 roku i zawarta jest w dokumencie dotyczącym lokalizacji pobliskiej wsi Kąkolówka wydanym w Dynowie przez Piotra Lunaka Kmitę. Nazwa Błażowa (dawniej Błażejowa) wywodzi się od Błaża (Błażeja)[2], zapewne imienia zasadźcy lub pierwszego jej właściciela. Wcześniej jeszcze znana jako Złotowieniec, według legendy miał taką nazwę nadać król Władysław II Jagiełło, gdy przejeżdżał obok osady i spostrzegł, że naokoło rosną złociste zboża.

Mikołaj Rzeszowski herbu Doliwa – żyjący w XVI wieku, był właścicielem Błażowej i Rzeszowa. W 1596 r. powstaje fundacja stypendialna utworzona przez ks. Tomasza Raskowicza z Pyzdr – proboszcza z Błażowej dla miejscowej młodzieży. W 1624 r. i w 1672 r. najazdy Tatarów powodują zniszczenie Błażowej.

Prawa miejskie Błażowa otrzymała w 1770 roku – była wtedy własnością prywatną. W latach 1772-1918 w zaborze austriackim.

Na przełomie XIX i XX wieku nastąpił w mieście rozkwit ruchu spółdzielczego. W okresie międzywojennym miały miejsce strajki chłopskie, a w okresie okupacji niemieckiej miasto było ośrodkiem ruchu oporu. Działał tu ks. Michał Pilipiec ps. „Ski” (1912 – 8 grudnia 1944) – kapelan AK m.in. Obwodu Rzeszów. Związany pracą z Futomą i Błażową[3]. Powołana tu została Placówka AK Błażowa z Dynowem, na czele której stanął krypt. „Buk” – Stanisław Jakubczyk ps. „Chrobry”, Podobwód Rzeszów-Południe AK.

Dużą część ludności Błażowej stanowili Żydzi. Początki żydowskiego osadnictwa sięgają XVIII w. W latach dwudziestych XX w. stanowili ok. 18% ludności miasta. W czasie drugiej wojny światowej w Błażowej funkcjonowało getto, zlikwidowane 26 czerwca 1942. Większość błażowskich Żydów została przesiedlona do getta w Rzeszowie, a następnie zamordowana.

4 grudnia 1944 r. do miejscowości tej przyjechali funkcjonariusze UB z Rzeszowa i przeprowadzili aresztowania wśród mieszkańców, głównie żołnierzy AK. Wśród aresztowanych, obok ks. Michała Pilipca, znaleźli się Dominik Sobczyk o ps. Trop – sekretarz gminy zbiorowej Błażowa, Stanisław Rybka ps. Szpak – plutonowy, dowódca drużyny, I Plutonu AK Błażowa, Józef Bator ps. Żyto – żołnierz AK oraz szereg innych osób.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • dwór, pierwotnie klasycystyczny, z przełomu XVIII i XIX wieku
  • neogotycki kościół pod wezwaniem św. Marcina z końca XIX wieku
  • kaplica cmentarna w Błażowej wzniesiona w 1904 roku
  • ratusz wybudowany w 1900 roku
  • cmentarz żydowski pochodzący z XVIII w.

Ludzie związani z Błażową[edytuj | edytuj kod]

  • ks.prof. Adam Draski (ok. 15821648) - teolog, pedagog, bibliofil, prof. i dziekan wydziału teologicznego UJ. Urodzony w rodzinie chłopskiej w Błażowej.
  • ks. Tomasz Raskowicz z Pyzdr - proboszcz w Błażowej, założyciel przed 1596 r. fundacji dla biednych żaków i fundacji szpitalnych oraz hojny darczyńca UJ. Od 1604 r. przełożony szpitala Św. Ducha w Krośnie, a w 1612 r. dziekanem w Dynowie
  • Sługa Boża Anna Jenke, 19211976, ur. w Błażowej – dyr. Liceum Plastycznego w Jarosławiu, polonistka, autorka książki „Dzienniczki i rozważania” oraz Programu Wychowawczego. Jej imieniem nazwano wiele szkół i stowarzyszeń.
  • Rabin Cwi Elimelech Szapiro – znany wśród chasydów na całym świecie jako Bluzhover Rebbe (rabin z Błażowej); jego następcą był Izrael Szapiro (Israel Spira), który przeżył wojnę i wyjechał do USA; w Londynie działa dobroczynna fundacja żydowska The Bluzhov Charitable Trust
  • Sł. Boży ks. Bronisław Markiewicz – w latach 1877-1882 proboszcz w Błażowej, który zapisał tu do Bractwa Wstrzemięźliwości 600 osób i wysłał najzdolniejszego tkacza Marcina Brzęka na studia do Czech, który po powrocie założył Szkołę Tkacką w Błażowej
  • Leon Cag 19121986, ur. w Błażowej – dowódca plutonu z Placówki AK Błażowa w Obwodzie AK Rzeszów. Od IX 1944 dowódca Placówki AK Dynów, od V 1944 dowódca plutonu z tej placówki, nauczyciel, ppor. rez. piech. WP, 1936, ppor. rez. AK, działacz WiN ps. „Nieznański”„Wilk”, więzień polityczny PRL w 1947 r. skazany na karę śmierci. Kierownik Rady WiN Brzozów – Rejon „Centrum” – Rzeszów. Okręg Rzeszów WiN.
  • por. Józef Lutak – pierwszy dowódca Placówki ZWZ w Błażowej.
  • Tadeusz Okoń, 1872-1957 - urodzony w Błażowej malarz portrecista, pedagog.
  • Ks. Michał Pilipiec – kapelan AK
  • Janusz Ślączka – żużlowiec, obecnie trener

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Błażowej działa klub piłkarski Błażowianka Błażowa, założony w 1923 roku[4]. W sezonie 2008-2009 klub grał w klasie okręgowej. W 2011 został także założony klub piłki koszykowej SSK Błażowa grający w III Lidze Koszykarzy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. Stanisław Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1984, s. 30. ISBN 83-04-0190-9.
  3. Polski Słownik Biograficzny T.26/2.- Wrocław, 1981.
  4. Strona klubu piłkarskiego Błażowianka Błażowa (pol.). [dostęp 2009-07-07].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]