Bażyny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bażyny
dwór Bażyny
dwór Bażyny
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat lidzbarski
Gmina Orneta
Strefa numeracyjna (+48) 55
Kod pocztowy 11-130
Tablice rejestracyjne NLI
SIMC 0153703
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Bażyny
Bażyny
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bażyny
Bażyny
Ziemia 54°07′41″N 20°02′57″E/54,128056 20,049167Na mapach: 54°07′41″N 20°02′57″E/54,128056 20,049167
[www.bazyny.info Strona internetowa miejscowości]

Bażyny (niem. Basien, Baysen)wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie lidzbarskim, w gminie Orneta. Do 1954 roku siedziba gminy Bażyny. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś lokowana w 1289 r. przez biskupa warmińskiego Henryka I. Fleminga, który nadał swojemu bratu Albertowi 110 włók na prawie chełmińskim, na pruskim polu Baysen i Naglandithin. Synowie Alberta Henryk i Albert założyli wieś. W 1307 wymieniony jest sołtys Wineco. Dwóch synów Alberta otrzymało także ziemię poza Warmią nadaną przez mistrza krajowego pruskiego Fryderyka (mistrz w latach 1317-1324) na terytorium państwa krzyżackiego w Leszczu.

Albert Fleming od nazwy wsi miał przybrać nazwisko von Baysen (później powstało nazwisko Bażyński). (Podobnie w Łężanach Merkelingerode od nazwy wsi przybrał nazwisko von Lossainen, później Luzjański).

W XVw. właścicielem wsi był Jan Bażyński, który przekazał część wsi kapitule warmińskiej. Z Bażyn pochodził Tomasz Bażyński warmiński wójt krajowy. Po Bażyńskich w pierwszych latach XVIIw. właścicielem wsi został Jakub Bartsch, który w 1611 odnowił miejscowy kościół. Poświadcza to kamienna tablica inskrypcyjna z jego herbem (z wiewiórką), która znajduje się na zewnętrznej, południowej ścianie świątyni. Po Bartschach właścicielami wsi byli Wastowscy i Ratkowie. W XVIIIw. majątek ziemski w Bażynach razem z folwarkami miał powierzchnię ok. 2000 ha. W roku 1818 poprzez małżeństwo Bażyny przeszły w ręce rodziny von Woisky. Ostatnia przedstawicielka tego rodu w 1939 wyszła za barona Marquarda von Printz. Majątek miał wówczas powierzchnię 425 ha.

W latach 1948-1972 Bażyny były siedzibą gromady.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół parafialny pw. św. Mikołaja i św. Rocha z pierwszej połowy XIV w., ponownie konsekrowany w 1517. Kościół był odnawiany w 1611, a w 1845 rozebrano kościelną wieżę. W roku 1866 wybudowano obecny szczyt wschodni, a od zachodu dobudowano przedsionek w miejsce rozebranej wieży. W 1937 r. nad przedsionkiem nadbudowano drewnianą wieżę. Kościół salowy, nakryty wewnątrz stropem belkowym. Zakrystia od wschodu ze stropem kolebkowym. Ołtarz główny pochodzi z 1745, ołtarze boczne z 1780 Wystrój wnętrza z XVII-XVIII w. Na wyposażeniu średniowieczna chrzcielnica i dzwon z połowy XV w.
  • We wsi znajdują się także pozostałości po zespole dworskim z XVIII w. Dwór powstał na miejscu średniowiecznej budowli, z której posiada fragmenty murów. Dwór wybudowany w XVII w. przebudowano w 1763. Budynek wybudowano na rzucie prostokąta, dwukondygnacyjny, przykryty dachem naczółkowym. W elewacji frontowej długa wystawka w połaci dachowej. Od frontu znajdował się pierwotnie duży taras, obecnie ganek. Zachował się także gospodarczy budynek szachulcowy.
  • Kapliczka z XIX w.,

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy: w roku 1818 – 561 osób, w 1885 – 1230, w 1933 – 1048, w 1939 – 973, w 1999 – 348.

We wsi jest przystanek PKS i sklep.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Rodzina Flemingów pisała się potem de Basien, von Baysen lub von Baysin. Wyszedł z niej Jan Bażeński. We dworze były dwa stare portrety, przedstawiające go jako zwycięzcę Maurów. To faktyczne zwycięstwo w czasie jego pobytu w Portugalii (1419-1422) przyczyniło się do rozszerzenia herbu rodzinnego o murzyna, którego przywiódł ze sobą na Warmię. Rodzina Bażeńskich jest do dziś istniejącym rodem i do 1941 osiadła była na Litwie w starej rodzinnej posiadłości Burbiszki[1].

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom I (s. 115 – hasło Basien, gniazdo Bażyńskich), Warszawa 1880.
  • Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Mazurach Pruskich i Warmii, Agencja Wydawnicza „Remix”, Olsztyn 1991, ISBN 83-900155-0-1 (s. 255).
  • Tadeusz Chrzanowski, Przewodnik po zabytkowych kościołach północnej Warmii, Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne, Olsztyn 1978, s. 10-11, m.in.: tablica z inskrypcją.
  • Darmochwał T., Rumiński M. J., Warmia Mazury, przewodnik. Agencja TD, Białystok 1996.
  • Jan Chłosta, Słownik Warmii, Wydawnictwo LITTERA, Olsztyn 2002, ISBN 83-914158-5-6.
  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec „Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich” (Wydanie III poszerzone i uzupełnione), wyd. Studio ARTA, Olsztyn 2001, ISBN 83-912840-2-6 (s. 83 – Albert Fleming przybrał nazwisko von Baysen-Bażeński)
  • S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna Tom II, s. 245
  • Zbiór nazwisk szlachty z opisem herbów własnych familiom zostaiącym w Krolestwie Polskim, i Wielkim Xięstwie Litewskim / przez Piotra Nałęcza Małachowskiego ułożony, poprawiony, pomnożony i powtórnie do druku podany. 1809, s. 285
  • Księga herbowa rodów polskich. Cz. 1 / Juliusz Ostrowski 1879-1906. s. 32
  • Korona polska przy złotey wolnosci starożytnemi wszystkich kathedr, prowincyi y rycerstwa kleynotami ... ozdobiona ... podana przez X. Kaspra Niesieckiego ... T. 1 – Niesiecki, Kasper (1682-1744)