Babka płesznik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Babka płesznik
Plantago scabra1.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina babkowate
Rodzaj babka
Gatunek babka płesznik
Nazwa systematyczna
Plantago psyllium L.
Sp. Pl. 1: 115. 1753
Synonimy

Plantago indica L.,
Plantago scabra Moench[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Babka płesznik, babka śródziemnomorska (Plantago psyllium L.) – gatunek rocznej rośliny z rodziny babkowatych (Plantaginaceae Juss.)[3]. Pochodzi z rejonu Morza Śródziemnego, rośnie w Etiopii, na Zakaukaziu, zawleczona do Ameryki Południowej i południowej części Australii. Według nowszych ujęć taksonomicznych jest to synonim gatunku Plantago arenaria Waldst. & Kit. [Descr. icon. pl. Hung. 1:51, t. 51. 1801[2]. W Polsce nie rośnie dziko, jest czasami (rzadko) uprawiany.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga 
Rozgałęziona, w górnej części krótko, gruczołkowato owłosiona. Wysokość do 30 cm.
Korzeń 
Wrzecionowaty, nieduży, z dużą ilością drobnych bocznych.
Liście 
Małe, równowąskie, całobrzegie, owłosione, naprzeciwległe.
Kwiaty
Jasnobrunatne, drobne, zebrane w nieduże kłosy, wyrastające z kątów liści. Pręcików cztery, słupek jeden. Roślina obcopylna, zapylana przez wiatr.
Owoce
Elipsoidalna torebka, otwierająca się wieczkiem. Zawiera dwa małe nasiona, owalnołódkowate, błyszczące, ciemnobrązowe – stąd łacińska nazwa Psulla (pchła).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina lecznicza[4][edytuj | edytuj kod]

Surowiec zielarski
Nasiona babki płesznika – Semen Psylli o barwie od jasnobrunatnej do bardzo ciemnobrunatnej, ale nigdy czarnej. Gładkie i połyskujące, podłużnie eliptyczne o długości 2-3mm i 0,8-1,0mm szerokości, w jednym końcu szersze niż w drugim. Po stronie brzusznej znajduje się liniowa jasna bruzda, ograniczona zgrubiałymi brzegami[5]. Głównym składnikiem nasion jest śluz zawarty w łupinie nasiennej (10-15%). Surowiec ponadto zawiera trisacharyd planteozę, białko (15-20%), olej tłusty (5-13%), ślady aukubozydu, alkaloidów monoterpenowych: boszniakiny i indykaniny, sterole i triterpeny.
Działanie
Najlepszy środek przeczyszczający dla niemowląt i małych dzieci. Podany doustnie niestrawiony przechodzi do dalszych odcinków jelita, powodując silne pęcznienie treści i pobudzając perystaltykę. Podaje się do picia całe nasiona w ilości 5-15g (1-2 łyżeczki wg wieku), namoczone w przegotowanej wodzie, mleku, herbacie lub kompocie. Dla niemowląt przygotowuje się kleik z podanej ilości surowca w naparach z rumianku. Kleik stosuje się rano i wieczorem. Surowiec polecany jest także kobietom w ciąży (w większych dawkach), gdyż skutecznie zastępuje inne, nieraz gwałtownie i silnie działające, środki przeczyszczające[6]. Działanie nastepuje po 12-24 godzinach lub nawet później.

Roślina ozdobna[edytuj | edytuj kod]

Jest czasami uprawiana jako roślina ozdobna (strefy mrozoodporności 6-10)[7].

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Śluz otrzymywany z nasion służy do apreturowania tkanin i glansowania barwnych papierów, a w przemyśle spożywczym wykorzystywany jest jako zagęstnik w produkcji lodów.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-06].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-11-11].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. Stanisław Kohlmünzer: Farmakognozja: podręcznik dla studentów farmacji. Wyd. V unowocześnione. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2003, s. 669. ISBN 8320028469.
  5. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  6. W. Olechnowicz-Stępień, E. Lamer-Zarawska: Rośliny lecznicze stosowane u dzieci. Wyd. III poprawione i uzupełnione. Warszawa: Państwowy Zakław Wydawnictw Lekarskich, 1992, s. 261. ISBN 8320015944.
  7. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ben-Erik Wyk van, Michael Wink: Rośliny lecznicze świata. Wroclaw: MedPharm Polska, 2008. ISBN 978-83-60466-51-3.