Banknoty polskie po denominacji w 1995

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Banknoty polskie po denominacji w 1995 – weszły do obiegu w wyniku denominacji złotego. Projektantem obecnie używanych banknotów jest Andrzej Heidrich, autor także serii banknotów Wielcy Polacy. Nominały 10, 20 i 50 zł wprowadzono 1 stycznia 1995 roku, natomiast 100 i 200 zł – 1 czerwca 1995.

Jako pierwsze zostały wprowadzone do obiegu banknoty oznaczone serią AA. Początkowo banknoty drukowano w londyńskiej wytwórni De La Rue[1]. Od 1997[2] roku wszystkie nominały produkuje PWPW w Warszawie. Banknoty, które uległy zużyciu lub zniszczeniu są zastępowane dodrukowanymi banknotami z dwuliterowym oznaczeniem serii zaczynającym się od liter Y lub Z.

24 września 2013 Narodowy Bank Polski zaprezentował nowe banknoty o nominale 10, 20, 50 i 100 złotych. Szata graficzna pozostała bez zmian, natomiast ulepszone zostały zabezpieczenia, takie jak m.in. odkryte pole znaku wodnego, ulepszone zabezpieczenie recto-verso i wprowadzenie farby opalizującej. Nowe banknoty zostały wprowadzone do obiegu 7 kwietnia 2014 roku[3].

Banknoty obiegowe[edytuj | edytuj kod]

10 zł[edytuj | edytuj kod]

Dane podstawowe

  • Banknot o nominale 10 zł. Banknot pozostawiony w kolorystyce ciemnobrązowo-zielonej.
  • Data emisji: 25 marca 1994 r. lub 5 stycznia 2012 r. (w zmodernizowanych banknotach).
  • Wymiary: 120 × 60 mm
  • Papier: biały

Cechy charakterystyczne

Awers banknotu

  • W centralnej części portret księcia Mieszka I inspirowany ryciną Jana Matejki.
  • W lewym dolnym rogu kwadrat.
  • Numeracja: W układzie poziomym powtórzona dwa razy – w lewej części banknotu w kolorze czarnym i w prawej części w kolorze czerwonym.

Rewers banknotu

  • W centralnej części denar – srebrna moneta z okresu panowania Mieszka I.

Zabezpieczenia

  • znak wodny: portret księcia Mieszka I.
  • nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „10 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego.
  • mikrodruk na stronie przedniej: powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” w tle liczby „10” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad tą częścią.
  • mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej denara w półkolach rozdzielony liniami oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią ze słownym i cyfrowym nominału.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „10 ZŁ” w lewym górnym rogu i farba metalizowana w rozetach romańskich – w kolorze seledynowym. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym.
  • widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: Część szaty graficznej w lewej części banknotu – w kolorze seledynowym.
  • uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu.
  • widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „10” widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „10” widoczna w zależności od kąta patrzenia.
  • farba metalizowana – na stronie przedniej kolor szary w rozetach.

Zmodernizowane zabezpieczenia (banknoty od 2014 r.)

  • znak wodny wzbogacony o cyfrowe oznaczenie nominału "10".
  • pole znaku wodnego nie jest zadrukowane.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „10 ZŁ” w prawym górnym rogu i rozety romańskie – w kolorze seledynowym. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym.
  • zamiast farby metalizowanej na stronie przedniej – pas opalizujący w kolorze turkusowym na odwrotnej stronie banknotu.
  • uproszczony wizerunek recto-verso.
  • EURion w kolorze zielonym.

20 zł[edytuj | edytuj kod]

Dane podstawowe

  • Banknot o nominale 20 zł. Banknot pozostawiony w kolorystyce fioletowo-różowej.
  • Data emisji: 25 marca 1994 r. lub 5 stycznia 2012 r. (w zmodernizowanych banknotach).
  • Wymiary: 126 × 63 mm
  • Papier: biały

Cechy charakterystyczne

Awers banknotu

  • W centralnej części portret króla Bolesława I Chrobrego inspirowany ryciną Jana Matejki.
  • W lewym dolnym rogu okrąg.
  • Numeracja: W układzie poziomym powtórzona dwa razy – w lewej części banknotu w kolorze czarnym i w prawej części w kolorze czerwonym.

Rewers banknotu

Zabezpieczenia

  • znak wodny: portret Bolesława I Chrobrego.
  • nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „20 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego.
  • mikrodruk powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” w w tle liczby „20” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad tą częścią.
  • mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej denara w półkolach rozdzielony liniami oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią ze słownym i cyfrowym nominału.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „20 ZŁ” w lewym górnym rogu i farba metalizowana na cegłach – w kolorze seledynowym. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym.
  • widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: fragmenty szaty graficznej w lewej i prawej części banknotu i inicjały „NBP” w prawym dolnym rogu – w kolorze jasno-seledynowym.
  • uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu.
  • widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „20” widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „20” widoczna w zależności od kąta patrzenia.
  • farba metalizowana – na stronie przedniej kolor szary cegieł nad portalem oraz drobnych elementów w środkowej i dolnej części portalu.

Zmodernizowane zabezpieczenia (banknoty od 2014 r.)

  • znak wodny wzbogacony o cyfrowe oznaczenie nominału "20".
  • pole znaku wodnego nie jest zadrukowane.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „20 ZŁ” w prawym górnym rogu i cegły w portalu – w kolorze seledynowym. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym.
  • zamiast farby metalizowanej na stronie przedniej – pas opalizujący w kolorze liliowym na odwrotnej stronie banknotu.
  • uproszczony wizerunek recto-verso.
  • EURion w kolorze pomarańczowym.

50 zł[edytuj | edytuj kod]

Dane podstawowe

  • Banknot o nominale 50 zł. Banknot pozostawiony w kolorystyce granatowo-niebieskiej.
  • Data emisji: 25 marca 1994 r. lub 5 stycznia 2012 r. (w zmodernizowanych banknotach).
  • Wymiary: 132 × 66 mm
  • Papier: biały

Cechy charakterystyczne

Awers banknotu

  • W centralnej części portret portret króla Kazimierza III Wielkiego inspirowany ryciną Jana Matejki.
  • W lewym dolnym rogu romb.
  • Numeracja: W układzie poziomym po lewej stronie (czarna czcionka) pionowym po prawej (czerwona czcionka).

Rewers banknotu

  • W centralnej części wizerunek orła z pieczęci majestatycznej Kazimierza III Wielkiego, poniżej insygnia królewskie – jabłko i berło.

Zabezpieczenia

  • znak wodny: portret króla Kazimierza III Wielkiego.
  • nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „50 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego.
  • mikrodruk powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” w w tle liczby „50” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad tą częścią.
  • mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej pieczęci z wizerunkiem orła w półkolach oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią z oznaczeniem cyfrowym i słownym nominału.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „50 ZŁ” w lewym górnym rogu i farba metalizowana w prawym dolnym rogu w wyodrębnionej części. Numeracja w prawym dolnym rogu w kolorze pomarańczowym.
  • widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: część szaty graficznej w lewej i prawej części banknotu i inicjały „NBP” w prawym dolnym rogu – w kolorze jasno-seledynowym.
  • uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu.
  • widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „50” lub korona w owalu, widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „50” widoczna w zależności od kąta patrzenia.
  • farba metalizowana – na stronie przedniej kolor szary i jasnoniebieski w wyodrębnionej płaszczyźnie w prawym dolnym rogu.
  • farba zmienna optycznie: na stronie przedniej – ukoronowana litera „K” z prawej strony portretu, zmieniająca kolor w zależności od kąta patrzenia z różowofioletowego na oliwkowozielony.

Zmodernizowane zabezpieczenia (banknoty od 2014 r.)

  • znak wodny wzbogacony o cyfrowe oznaczenie nominału "50".
  • pole znaku wodnego nie jest zadrukowane.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „50 ZŁ” w miejscu podpisów i farba metalizowana w prawym dolnym rogu w wyodrębnionym polu oraz fragmenty giloszowego tła w prawej części banknotu – w kolorze seledynowym. Pionowa numeracja w prawej części banknotu – w kolorze pomarańczowym.
  • brak farby metalizowanej.
  • farba zmienna optycznie: na stronie przedniej – ukoronowana litera „K” z prawej strony portretu zmieniająca kolor, w zależności od kąta patrzenia, z zielonego na niebieski.
  • uproszczony wizerunek recto-verso.
  • EURion w kolorze jasnozielonym.

100 zł[edytuj | edytuj kod]

Dane podstawowe

  • Banknot o nominale 100 zł. Banknot pozostawiony w kolorystyce zielono-oliwkowej (strona przednia) i ciemnozielono-oliwkowej (strona tylna).
  • Data emisji: 25 marca 1994 r. lub 5 stycznia 2012 r. (w zmodernizowanych banknotach).
  • Wymiary: 138 × 69 mm
  • Papier: biały

Cechy charakterystyczne

Awers banknotu

  • W centralnej części króla Władysława II Jagiełły.
  • W lewym dolnym rogu równoramienny krzyż.
  • Numeracja: W układzie poziomym po lewej stronie (czarna czcionka) pionowym po prawej (czerwona czcionka).

Rewers banknotu

  • W centralnej części wizerunek orła z herbu Władysława II Jagiełły, poniżej skrzyżowane dwa nagie miecze, hełm i płaszcz Krzyżacki.

Zabezpieczenia

  • znak wodny: portret króla Władysława II Jagiełły.
  • nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „100 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego.
  • mikrodruk powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” na wyodrębnionej części w tle liczby „100” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” powyżej oznaczenia.
  • mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej pieczęci z wizerunkiem orła w półkolach oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią z oznaczeniem cyfrowym i słownym nominału.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „100 ZŁ” w lewym górnym rogu; farba metalizowana w prawym dolnym rogu w wyodrębnionym polu oraz fragmenty giloszowego tła w prawej i środkowej części banknotu – w kolorze seledynowym. Pionowa numeracja w prawej części banknotu – w kolorze pomarańczowym.
  • widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: fragmenty wstęg giloszowych, półkoliste napisy w mikrodruku w górnej i dolnej części, dwa symetrycznie położone pola na górze i dole banknotu oraz fragmenty kompozycji linii giloszowych układających się w liczby „100” w lewej i prawej części – w kolorze żółtym.
  • uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu.
  • widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „100” lub korona w owalu, widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „100” widoczna w zależności od kąta patrzenia.
  • farba metalizowana – na stronie przedniej kolor zielony i oliwkowy w wyodrębnionej płaszczyźnie w prawym dolnym rogu.
  • farba zmienna optycznie: na stronie przedniej – rozeta z prawej strony portretu poniżej rysunku korony, zmieniająca kolor w zależności od kąta patrzenia z różowego na szaro-zielony.
  • złota folia metaliczna: na stronie przedniej w rozecie z lewej strony portretu.

Zmodernizowane zabezpieczenia (banknoty od 2014 r.)

  • znak wodny wzbogacony o cyfrowe oznaczenie nominału "100".
  • pole znaku wodnego nie jest zadrukowane.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „100 ZŁ” w miejscu podpisów i farba metalizowana w prawym dolnym rogu w wyodrębnionym polu oraz fragmenty giloszowego tła w prawej i środkowej części banknotu – w kolorze seledynowym. Pionowa numeracja w prawej części banknotu – w kolorze pomarańczowym.
  • brak farby metalizowanej.
  • farba zmienna optycznie: na stronie przedniej rozeta z prawej strony portretu poniżej rysunku korony zmieniająca kolor w zależności od kąta patrzenia ze złotego na zielony.
  • uproszczony wizerunek recto-verso.
  • EURion w kolorze jasnozielonym.

200 zł[edytuj | edytuj kod]

Dane podstawowe

  • Banknot o nominale 200 zł. Banknot pozostawiony w kolorystyce żółto-oliwkowej (strona przednia), brązowo-oliwkowej (strona tylna).
  • Data emisji: 25 marca 1994 r.
  • Wymiary: 144 × 72 mm
  • Papier: biały

Cechy charakterystyczne

Awers banknotu

  • W centralnej części portret króla Zygmunta I Starego inspirowany ryciną Jana Matejki.
  • W lewym dolnym rogu równoramienny trójkąt.
  • Numeracja: Dwie duże litery i siedem cyfr numeracji w układzie rosnącym – W układzie poziomym po lewej stronie (czarna czcionka) pionowym po prawej (czerwona czcionka).

Rewers banknotu

  • Wizerunek orła przeplecionego literą „S” w sześcioboku z Kaplicy Zygmuntowskiej katedry na Wawelu.

Zabezpieczenia

  • nitka zabezpieczająca: powtarzający się napis składającym się z oznaczenia „200 ZŁ” oraz jego odbicia lustrzanego
  • mikrodruk powtarzający się pionowy napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” z prawej strony znaku wodnego; powtarzające się litery „RP” na wyodrębnionej części w tle liczby „200” w prawej górnej części oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” powyżej oznaczenia.
  • mikrodruk na stronie odwrotnej: powtarzający się napis „NARODOWY BANK POLSKI” powyżej i poniżej pieczęci z wizerunkiem orła w półkolach oraz powtarzający się napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” nad dolną częścią z oznaczeniem cyfrowym i słownym nominału.
  • widoczne w promieniach UV na stronie przedniej: kwadrat z napisem „200 ZŁ” w lewym górnym rogu; farba metalizowana w prawym dolnym rogu w wyodrębnionym polu oraz fragmenty giloszowego tła w prawej i środkowej części banknotu – w kolorze żółtym. Pionowa numeracja w prawej części banknotu – w kolorze pomarańczowym.
  • widoczne w promieniach UV na stronie odwrotnej: wstęga giloszowa w górnej części, rysunek korony w owalu, fragmenty kompozycji linii giloszowych układających się w liczby „200”, fragment dolnej wyodrębnionej płaszczyzny oraz część inicjału „NBP” – w kolorze żółtym
  • uzupełniające się pod światło (recto-verso): rysunek korony w owalu.
  • widoczne pod kątem (efekt kątowy): na stronie przedniej, w prawej dolnej stronie banknotu – liczba „200” widoczna pod odpowiednim kątem, na rewersie w prawej dolnej części – liczba „200” widoczna w zależności od kąta patrzenia
  • farba metalizowana – na stronie przedniej kolor jasnobrązowy i żółty na wyodrębnionej płaszczyźnie w prawym dolnym rogu.
  • farba zmienna optycznie: na stronie przedniej – na stronie przedniej – rysunek małego wieńca z prawej strony portretu poniżej rysunku korony, zmieniający kolor w zależności od kąta patrzenia z różowego na szaro-zielony

Występuje tylko w tym banknocie:

  • hologram: na stronie przedniej w kształcie renesansowego kartusza, na którym w zależności od kąta patrzenia widoczne są: duży napis „NBP 200” okolony wieńcem oraz powtarzające się małe napisy „NBP 200” – z lewej strony portretu. Polska była drugim krajem na świecie, po Kuwejcie, który w banknotach kierowanych do obiegu wprowadził hologram[4].

Zabezpieczenia[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie nominały:

50, 100, 200 zł ponadto:

  • farba zmienna optycznie.

Tylko 100 zł:

Tylko 200 zł:

Wyższe nominały[edytuj | edytuj kod]

Obecnie NBP nie przewiduje wprowadzania nominałów wyższych niż 200 zł, uzasadniając faktem, iż banknoty o najwyższym obecnie nominale 200 zł są rzadko spotykane w obiegu i stanowią jedynie 10 proc. wszystkich banknotów, a większe sumy są regulowane kartą[5][6].

Banknoty kolekcjonerskie[edytuj | edytuj kod]

Nominał Przód banknotu Tył banknotu Projektant Data emisji Wymiary (mm) Nakład Podgląd
(strona NBP)
50 zł Jan Paweł II złożenie hołdu papieżowi przez kardynała Wyszyńskiego Andrzej Heidrich 16 października 2006 144 × 72 2 000 000 [1]
10 zł Józef Piłsudski Pomnik Czynu Legionowego w Kielcach Maciej Kopecki 30 października 2008 138 × 69 80 000 [2]
20 zł Juliusz Słowacki fragment autografu wiersza „Uspokojenie” i kolumna Zygmunta Maciej Kopecki 23 września 2009 126 × 63 80 000 [3]
20 zł Fryderyk Chopin pejzaż mazowiecki z wierzbami, fragment zapisu nutowego Etiudy f-moll op. 10 nr 9 Grzegorz Pfeifer i Katarzyna Jarnuszkiewicz 22 lutego 2010 138 × 69 120 000 [4]
20 zł Maria Skłodowska-Curie 100. rocznica przyznania Nagrody Nobla Marii Skłodowskiej-Curie Agnieszka Próchniak 25 listopada 2011 138 × 69 60 000 [5]

50 zł – Jan Paweł II[edytuj | edytuj kod]

Dane podstawowe

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Awers banknotu:

Portret Jana Pawła II z krzyżem pasterskim na tle stylizowanego globu ziemskiego. Papież, ubrany w szaty pontyfikalne, wykonuje gest pozdrowienia. W ręku trzyma pastorał, jako symbol władzy papieskiej. W prawym dolnym rogu banknotu umieszczono napisy: „Jan Paweł II” oraz daty pontyfikatu „16 X 1978–2 IV 2005”.

Rewers banknotu:

Przedstawia epizod, w trakcie Mszy św. inaugurującej pontyfikat Jana Pawła II i obrazuje szczególny związek papieża ze Stefanem Wyszyńskim. Podczas składania tzw. homagium przez kardynała, Jan Paweł II podniósł się i w pamiętnym geście wyraził swój szacunek dla prymasa Polski.

Widoczny pod tekstem kontur kościoła i klasztoru na Jasnej Górze. Pod sylwetkami obydwu postaci umieszczono na wstęgach dewizę biskupią każdego z nich: „Totus Tuus” – dewiza Jana Pawła II oraz „Soli Deo” – dewiza kardynała Stefana Wyszyńskiego.

Zabezpieczenia[edytuj | edytuj kod]

  • Znak wodny – wizerunek herbu papieża
  • Druk wypukły
  • Nitka zabezpieczająca z napisem „50 ZŁ”
  • Mikrodruki – napisy: „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, „RP”, „50 ZŁ”, nazwy państw, które odwiedził Papież
  • Recto-verso – uzupełniający się z obu stron motyw kluczy Piotrowych
  • Efekt kątowy – napis „JP II” widoczny w zależności od kąta patrzenia
  • Farba zmienna optycznie – liczba „50” zmieniająca barwę w zależności od kąta patrzenia
  • Zabezpieczenia widoczne w świetle ultrafioletowym

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • „Banknoty polskie – typy i odmiany” Wodzyński Tadeusz, wydanie 2002 (ISBN 83-7181-220-5)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]