Banknoty polskie w latach 1944-1996
Spis treści |
[edytuj] Banknoty polskie w latach 1944-1950
W 1944 roku na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944 roku wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia. Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni GOZNAK. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-groszowy nie miał pełnej klauzuli.
| Nominał | awers banknotu | rewers banknotu |
|---|---|---|
| 1944 50 gr |
||
| 1944 1 zł |
||
| 1944 2 zł |
||
| 1944 5 zł |
||
| 1944 10 zł |
||
| 1944 20 zł |
||
| 1944 50 zł |
||
| 1944 100 zł |
||
| 1944 500 zł |
Dekretem z 15 stycznia 1945 powołany został Narodowy Bank Polski. Pierwszym banknotem NBP było 1000 zł z datą 1945 r. wprowadzone do obiegu 1 września 1945 r. wyprodukowane w PWPW w Łodzi. Banknoty wykonane w ZSRR i późniejsza produkcja krajowa były łatwe do podrobienia, dlatego NBP wprowadzał nowe wzory banknotów (emisja z 1946 i 1947 roku). Ze względu na liczne fałszerstwa banknot o nominale 500 złotych z 1944 roku został wycofany już 16 marca 1947 roku. Emisje z lat 1946 i 1947 zostały zaprojektowane przez wybitnych artystów grafików Ryszarda Kleczewskiego i Wacława Borowskiego. Banknoty o najwyższych nominałach (100, 500, 1000 złotych) zawierały motywy socrealistyczne o tematyce robotniczo-chłopskiej.
| Nominał | przednia strona banknotu | odwrotna strona banknotu | |
|---|---|---|---|
| 1945 1000 zł |
|||
| 15.01.1946 500 zł |
|||
| 15.01.1946 1000 zł |
|||
| 15.05.1946 1 zł |
|||
| 15.05.1946 2 zł |
|||
| 15.05.1946 5 zł |
|||
| 15.05.1946 10 zł |
|||
| 15.05.1946 20 zł |
|||
| 15.05.1946 50 zł |
|||
| 15.05.1946 100 zł |
|||
| 15.07.1947 20 zł |
|||
| 15.07.1947 100 zł |
|||
| 15.07.1947 500 zł |
|||
| 15.07.1947 1000 zł |
[edytuj] Banknoty polskie w latach 1950 - 1978
W 1950 r. ustawą z dnia 28 października przeprowadzono wymianę pieniędzy. Wprowadzone do obiegu z soboty na niedzielę 30 października banknoty były przygotowywane w wielkiej tajemnicy. Wymiany można było dokonać tylko do 8.XI.1950 roku, po tym terminie emisje z lat 1944-47 stawały się bezwartościowe. Banknoty o wyższych nominałach były drukowane za granicą, a o nominałach 2 i 5 złotych w PWPW w Łodzi. Banknoty z lat 1944-1947 wymieniano na nową emisję z 1 lipca 1948 w stosunku 100 do 1. Pieniądze ulokowane w bankach wymieniano 100 do 3.
| Nominał | przednia strona banknotu | odwrotna strona banknotu |
|---|---|---|
| 01.07.1948 (1950) 2 zł |
||
| 01.07.1948 (1950) 5 zł |
||
| 01.07.1948 (1950) 10 zł |
||
| 01.07.1948 (1950) 20 zł "robotnica" |
||
| 01.07.1948 (1950) 50 zł "rybak" |
||
| 01.07.1948 (1950) 100 zł "hutnik" |
||
| 01.07.1948 (1950) 500 zł "górnik" |
Banknoty 2, 5 i 10 złotych zostały wycofane definitywnie z obiegu 30.VI.1960 r. i zostały zastąpione monetami.
W 1966 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 zł w odmiennej szacie graficznej.
| Nominał | przednia strona banknotu | odwrotna strona banknotu |
|---|---|---|
| 29.10.1965 (01.06.1966) 1000 zł Mikołaj Kopernik |
[edytuj] Polskie banknoty z lat 1975-1996
Od 1975 r. NBP rozpoczął wprowadzanie nowych wzorów banknotów z tzw. serii "Wielcy Polacy". Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego w emisji z 1982 r. wprowadzono banknoty 10 i 20 złotowe zastępujące bilon.
| Nominał (daty emisji) | przednia strona banknotu | odwrotna strona banknotu | |
|---|---|---|---|
| 1.VI.1982 10 zł Józef Bem dziesięć złotych |
|||
| 1.VI.1982 20 zł Romuald Traugutt dwadzieścia złotych |
|||
| 9.V.1975 1.VI.1979 1.VI.1982 1.VI.1986 1.XII.1988 50 zł Karol Świerczewski |
|||
| 15.I.1975 17.V.1976 1.VI.1979 1.VI.1982 1.VI. 1986 1.XII.1988 100 zł Ludwik Waryński |
|||
| 25.V.1976 1.VI.1979 1.VI.1982 1.VI.1986 1.XII.1988 200 zł Jarosław Dąbrowski |
|||
| 16.XII.1974 15.VI.1976 1.VI.1979 1.VI.1982 500 zł Tadeusz Kościuszko |
|||
| 2.VII.1975 1.VI.1979 1.VI.1982 1000 zł Mikołaj Kopernik |
|||
| 1.V.1977 1.VI.1979 1.VI.1982 2000 zł Mieszko I Bolesław Chrobry |
|||
| 1.VI.1982 1.VI.1986 1.XII.1988 5000 zł Fryderyk Chopin |
|||
| 1.II.1987 1.XII.1988 10 000 zł Stanisław Wyspiański |
|||
| 1.II.1989 20 000 zł Maria Skłodowska-Curie |
|||
| 1.XII.1989 50 000 zł Stanisław Staszic |
|||
| 50 000 zł Stanisław Staszic wersja 2 ---------- Pałac Staszica w Warszawie |
|||
| 1.II.1990 100 000 zł Stanisław Moniuszko |
|||
| 100 000 zł Stanisław Moniuszko wersja 2 ---------- Teatr Wielki w Warszawie |
|||
| 1.XII.1989 200 000 zł godło PRL ---------- Warszawa |
|||
| 500 000 zł Henryk Sienkiewicz ---------- "Trylogia" |
|||
| 500 000 zł Henryk Sienkiewicz wersja 2 ---------- "Trylogia" |
|||
| 1 000 000 zł Władysław Reymont ---------- pejzaż wiejski |
|||
| 1 000 000 zł Władysław Reymont wersja 2 ---------- pejzaż wiejski |
|||
| 2 000 000 zł Ignacy Jan Paderewski ---------- Godło Polski z 1919 |
|||
| 2 000 000 zł Ignacy Jan Paderewski wersja 2 ---------- Godło Polski z 1919 |
Ostatnim banknotem PRL-u było prowizoryczne 200 000 zł. Banknot ten wydany 1 grudnia 1989 ze względu na brak zabezpieczeń był bardzo krótko w obiegu. 27 grudnia 1989 ustawą Sejmu PRL nastąpiła zmiana nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska.
[edytuj] Ciekawostki
- Banknoty 10 zł i 20 zł z 1982, drukowane na poślednim papierze i bez skomplikowanego znaku wodnego (znak wodny jako deseń) wyparły zbyt kosztowne w produkcji monety o tym samym nominale. Krótko przed upadkiem PRL w 1989 banknoty te praktycznie całkowicie zniknęły z rynku.
- Banknoty 50-złotowe (ze Świerczewskim) pod koniec okresu ich emitowania drukowano bez znaku wodnego.
- 1 grudnia 1989 weszły do obiegu banknoty 200 000 zł, ale bardzo szybko zostały wycofane, ponieważ wykonane zostały bez zabezpieczeń, co niesłychanie upraszczało ich fałszowanie. Poza tym zostały zaprojektowane zupełnie inaczej i radykalnie różniły się od wszystkich innych banknotów.
- Banknot 100 000 zł wydany w 1990 roku, a więc już po zmianie oficjalnej nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska, ma jeszcze napis "Polska Rzeczpospolita Ludowa" i orła bez korony.
- Wydane w 1990-1992 banknoty 500 000 zł, 1 000 000 zł i 2 000 000 zł mają już orła w koronie i napis "Rzeczpospolita Polska" zamiast "Polska Rzeczpospolita Ludowa".
- Pierwsza seria banknotu 2.000.000 zł zawierała błąd. Na stronie odwrotnej widniał napis Sejm Konstytucyjy zamiast Sejm Konstytucyjny. W kolejnych seriach błąd został poprawiony.
- Do połowy 1993 r. z obiegu praktycznie zniknęły banknoty 200, 2 000 i 20 000 zł.
- 16 listopada 1993 wprowadzono do obiegu nowsze wersje banknotów 50 000, 100 000, 500 000, 1 000 000 i 2 000 000 zł, zewnętrznie różniące się nieznacznie od poprzednich kolorystyką (m.in. nominał na stronie przedniej banknotu miał odcień czerwonawy, zamiast niebieskawego lub szarobrązowego jak dotąd, i świecił w promieniach UV) oraz faktem, że także 50 i 100-tysięczne miały już orła w koronie i napis Rzeczpospolita Polska zamiast Polska Rzeczpospolita Ludowa. Banknoty te otrzymały też nowe widoczne dla oka zabezpieczenie w postaci paska z tworzywa sztucznego.
- Zanim doszło do denominacji, planowano wprowadzić do obiegu banknot o nominale 5 000 000 zł, zawierający wizerunek Józefa Piłsudskiego. Projekt wykonał autor obowiązującej wówczas serii banknotów, Andrzej Heidrich, ale w związku z podjętą decyzją o denominacji nie został wprowadzony. Ostatecznie dopiero w 2006 r. PWPW wydrukowała okazyjne i nieobiegowe repliki banknotu na papierze bez zabezpieczeń w nakładzie 7500 szt.[1] Na replice banknotu widnieje data 12 maja 1995 r. Część nakładu (3000 sztuk) stała się jednym z elementów zestawów kolekcjonerskich "80. Rocznica Przewrotu Majowego" wyemitowanych 26.04.2006 r. przez Mennicę Polską. Oprócz repliki banknotu w skład tych zestawów wchodził medal przedstawiający ww. banknot oraz klipa z wizerunkiem Józefa Piłsudskiego[2].
- Fragment banknotu o nominale 1000 złotych (emisja z 1975 r.), przedstawiającego Mikołaja Kopernika, został umieszczony na okładce płyty Complete Greatest Hits zespołu Foreigner (litera "p" w wyrazie "Complete")[3]
- Wzory banknotów z serii "Wielcy Polacy" wykorzystano w teledysku Money Is Not Our God zespołu Killing Joke.
[edytuj] Bibliografia
- Czesław Miłczak: Katalog banknotów polskich 1916-1994. Warszawa: Semafic, 2000. ISBN 83-913361-8-2.
- Czesław Miłczak: Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1974. Warszawa: Semafic, 2005. ISBN 83-913361-6-6.
- J.A. Szwagrzyk: Pieniądz na ziemiach Polskich X-XX w.. Wrocław: 1973.
- Janusz Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych. Szczecin: Nefryt, 2009.
Przypisy
- ↑ J. Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych, wyd. 10, wyd. Nefryt, Szczecin 2009, str. 308
- ↑ 80. Rocznica Przewrotu Majowego na www.numizmatyczny.pl
- ↑ ilustracja w angielskiej Wikipedii
