Banknoty polskie w latach 1944-1996

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Banknoty NBP (1945-1989)

Banknoty polskie w latach 1944–1950[edytuj | edytuj kod]

W 1944 roku na terenach wyzwolonych spod okupacji niemieckiej zaszła konieczność wprowadzenia środka płatniczego. Dekretem PKWN z 24 sierpnia 1944 roku wprowadzono pierwsze banknoty z nazwą nieistniejącego jeszcze Narodowego Banku Polskiego[1]. Banknoty o nominałach 50 groszy, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 złotych weszły do obiegu 27 sierpnia. Banknoty zaprojektowane przez grafików rosyjskich wyprodukowano w Moskwie w drukarni Goznak[1]. Były zaopatrzone w błędną klauzulę prawną przyjmowanie we wszystkich wypłatach jest obowiązkowym, fałszowanie będzie karane zgodnie z prawem. Jedynie banknot 50-groszowy nie miał pełnej klauzuli.

Dekretem z 15 stycznia 1945 powołany został Narodowy Bank Polski. Pierwszym banknotem NBP było 1000 zł z datą 1945 r. wprowadzone do obiegu 1 września 1945 r. wyprodukowane w PWPW w Łodzi[1]. Banknoty wykonane w ZSRR i późniejsza produkcja krajowa były łatwe do podrobienia, dlatego NBP wprowadzał nowe wzory banknotów (emisja z 1946 i 1947 roku). Ze względu na liczne fałszerstwa banknot o nominale 500 złotych z 1944 roku został wycofany już 16 marca 1947 roku. Emisje z lat 1946 i 1947 zostały zaprojektowane przez wybitnych artystów grafików Ryszarda Kleczewskiego i Wacława Borowskiego. Banknoty o najwyższych nominałach (100, 500, 1000 złotych) zawierały motywy socrealistyczne o tematyce robotniczo-chłopskiej.

Polskie banknoty z lat 1944–1950 (seria I)


Nominał Wymiary Kolor Awers Rewers Data emisji Data wprowadzenia do obiegu Data wycofania z obiegu
50 gr Fioletowy Herb Polski i nominał Nominał 1944 28 lutego 1945 8 listopada 1950
1 zł Ciemno-zielony 18 września 1944
2 zł Zielony
5 zł Brązowy
10 zł Fioletowo-brązowy 27 sierpnia 1944
20 zł Niebiesko-czarny
50 zł Niebiesko-fioletowy
100 zł Czerwono-niebieski
500 zł Szaro-pomarańczowy 17 grudnia 1946
1000 zł Brązowo-oliwkowy 1 września 1945 8 listopada 1950
colspan=10|Polskie banknoty z lat 1944–1950 (seria II)


Nominał Wymiary Kolor Awers Rewers Data emisji Data wprowadzenia do obiegu Data wycofania z obiegu
1 zł Czerwony Nominał Nominał 15 maja 1946 2 grudnia 1946 8 listopada 1950
2 zł Zielony Nominał Nominał 15 marca 1947
5 zł Szaro-niebieski Nominał Polska wieś 5 lutego 1948
10 zł Czerwono-brązowy Herb Polski Nominał 18 sierpnia 1947
20 zł Zielono-brązowy Herb Polski Dwa samoloty 1 lipca 1948
Ciemno-zielony i oliwkowy Nominał i herb Polski Książka, globus 15 czerwca 1947 16 czerwca 1949
50 zł Brązowo-fioletowy Statki Statki na morzu 15 maja 1946 22 września 1947
100 zł Czerwono-pomarańczowy Kobieta i chłop ze snopem pszenicy w ręku Chłop na traktorze 15 maja 1946 2 grudnia 1946
Czerwony Kobieta rolnik Konie 15 lipca 1947 21 lutego 1949
500 zł Brązowy, niebieski, zielony Mężczyzna trzymający w ręce statek i górnik Stare Miasto w Gdańsku 15 stycznia 1946 15 lipca 1946
Niebieski, oliwkowy Kobieta z wiosłem i kotwicą Statki w porcie 1 lipca 1947 20 stycznia 1949
1000 zł Brązowy Górnicy Obraz fabryki 15 stycznia 1946 16 czerwca 1946
Brązowy, oliwkowy Robotnik Obraz fabryki 1 lipca 1947 1 grudnia 1948

Banknoty polskie w latach 1950–1978[edytuj | edytuj kod]

W 1950 r. ustawą z dnia 28 października przeprowadzono wymianę pieniędzy. Wprowadzone do obiegu z soboty na niedzielę 30 października banknoty były przygotowywane w wielkiej tajemnicy. Wymiany można było dokonać tylko do 8.XI.1950 roku, po tym terminie emisje z lat 1944-47 stawały się bezwartościowe. Banknoty o wyższych nominałach były drukowane za granicą, a o nominałach 2 i 5 złotych w PWPW w Łodzi. Banknoty z lat 1944-1947 wymieniano na nową emisję z 1 lipca 1948 w stosunku 100 do 1. Pieniądze ulokowane w bankach wymieniano 100 do 3.

Banknoty 2, 5 i 10 złotych zostały wycofane definitywnie z obiegu 30.VI.1960 r. i zostały zastąpione monetami.

01.06.1966 r. wprowadzono do obiegu banknot o nominale 1000 zł w odmiennej szacie graficznej, z wizerunkiem Mikołaja Kopernika.

Polskie banknoty z lat 1950–1978


Nominał Wymiary Kolor Awers Rewers Data emisji Data wprowadzenia do obiegu Data wycofania z obiegu
2 zł Oliwkowo-zielony Nominał i herb Polski 1 lipca 1948 30 października 1950 30 września 1960
5 zł Czerwono-brązowy Nominał i herb Polski Polska wieś 31 grudnia 1959
10 zł Brązowy i oliwkowy Herb Polski i portret mężczyzny Obraz żniw 31 grudnia 1965
20 zł Niebieski Herb Polski i portret kobiety Polski zamek 30 czerwca 1977
50 zł Zielony Herb Polski i portret rybaka Statki w porcie 30 czerwca 1978
100 zł Czerwony Herb Polski i portret hutnika Obraz huty 30 czerwca 1977
500 zł Brązowy Herb Polski i portret górnika Obraz kopalni 31 grudnia 1977
1000 zł Biało-czerwony Mikołaj Kopernik Znaki Zodiaku w sferze 29 października 1965 1 czerwca 1966 31 grudnia 1978

Polskie banknoty z lat 1975–1996[edytuj | edytuj kod]

Od 1975 r. NBP rozpoczął wprowadzanie nowych wzorów banknotów z tzw. serii „Wielcy Polacy”. Wraz z pogarszającą się sytuacją gospodarczą i postępującą inflacją sukcesywnie wprowadzano nowe, coraz większe nominały. Po wprowadzeniu stanu wojennego w emisji z 1982 r. wprowadzono banknoty 10 i 20 złotowe zastępujące bilon.

Ostatnim banknotem PRL-u było prowizoryczne 200 000 zł. Banknot ten wydany 1 grudnia 1989 ze względu na brak zabezpieczeń był bardzo krótko w obiegu. 27 grudnia 1989 ustawą Sejmu PRL nastąpiła zmiana nazwy państwa na Rzeczpospolita Polska.

Polskie banknoty z lat 1975–1996


Nominał Wymiary Kolor Awers Rewers Data emisji Data wprowadzenia do obiegu Data wycofania z obiegu
10 zł 139 x 63 mm Niebiesko-zielony Józef Bem Wartość nominału 1 czerwca 1982 11 czerwca 1982 1 stycznia 1995
20 zł Wielokolorowy Romuald Traugutt Wartość nominału 1 czerwca 1982 11 czerwca 1982
50 zł Zielony Karol Świerczewski Krzyż Grunwaldu 9 maja 1975
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
25 listopada 1975
100 zł Czerwony Ludwik Waryński "Proletaryat" 15 stycznia 1975
17 maja 1976
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
1 lipca 1975 31 grudnia 1996
200 zł Fioletowy Jarosław Dąbrowski Ściana Komunardów 25 maja 1976
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
26 lipca 1976
500 zł Brązowy Tadeusz Kościuszko Insurekcja kościuszkowska 16 grudnia 1974
15 czerwca 1976
1 czerwca 1979
1 stycznia 1975
1000 zł Niebieski Mikołaj Kopernik Układ Słoneczny 2 lipca 1975
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
1 września 1975
2000 zł Brązowy Mieszko I Bolesław I Chrobry 1 maja 1977
1 czerwca 1979
1 czerwca 1982
27 lipca 1977
5000 zł Zielony Fryderyk Chopin Polonez 1 czerwca 1982
1 czerwca 1986
1 grudnia 1988
11 czerwca 1982
10 000 zł Zielony i fioletowy Stanisław Wyspiański Kraków 1 lutego 1987
1 grudnia 1988
4 lutego 1987
20 000 zł Pomarańczowy Maria Skłodowska Curie Reaktor EWA 1 lutego 1989 26 lutego 1989
50 000 zł Brązowy Stanisław Staszic Pałac Staszica w Warszawie 1 grudnia 1989 11 grudnia 1989 15 października 1994
16 listopada 1993 11 kwietnia 1994 31 grudnia 1996
100 000 zł Niebieski Stanisław Moniuszko Teatr Wielki w Warszawie 15 lutego 1990 26 lutego 1990 15 października 1994
16 listopada 1993 11 kwietnia 1994 31 grudnia 1996
200 000 zł Brązowy Godło PRL Warszawa 1 grudnia 1989 7 grudnia 1989 17 maja 1991
500 000 zł Niebieski i brązowy Henryk Sienkiewicz "Trylogia" 15 kwietnia 1990 1 sierpnia 1990 15 października 1994
16 listopada 1993 24 stycznia 1994 31 grudnia 1996
1 000 000 zł Jasnobrązowy Władysław Reymont Pejzaż wiejski 15 lutego 1991 22 kwietnia 1991 15 października 1994
16 listopada 1993 24 stycznia 1994 31 grudnia 1996
2 000 000 zł Wielokolorowy Ignacy Jan Paderewski Godło Polski z 1919 14 sierpnia 1992 10 listopada 1992 15 października 1994
16 listopada 1993 11 kwietnia 1994 31 grudnia 1996

Przy nominałach 50 000, 100 000, 500 000, 1 000 000 i 2 000 000 zł drugi wers opisuje ich nowsze wersje, zewnętrznie różniące się nieznacznie od poprzednich kolorystyką (m.in. nominał na stronie przedniej banknotu miał odcień czerwonawy, zamiast niebieskawego lub szarobrązowego jak dotąd, i świecił w promieniach UV) oraz faktem, że także 50 i 100-tysięczne miały już orła w koronie i napis Rzeczpospolita Polska zamiast Polska Rzeczpospolita Ludowa. Banknoty te otrzymały też nowe widoczne dla oka zabezpieczenie w postaci paska z tworzywa sztucznego.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Zanim doszło do denominacji, planowano wprowadzić do obiegu banknot o nominale 5 000 000 zł, zawierający wizerunek Józefa Piłsudskiego. Projekt wykonał autor obowiązującej wówczas serii banknotów, Andrzej Heidrich, ale w związku z podjętą decyzją o denominacji nie został wprowadzony. Ostatecznie dopiero w 2006 r. PWPW wydrukowała okazyjne i nieobiegowe repliki banknotu na papierze bez zabezpieczeń w nakładzie 7500 szt.[2] Na replice banknotu widnieje data 12 maja 1995 r. Część nakładu (3000 sztuk) stała się jednym z elementów zestawów kolekcjonerskich „80. Rocznica Przewrotu Majowego” wyemitowanych 26.04.2006 r. przez Mennicę Polską. Oprócz repliki banknotu w skład tych zestawów wchodził medal przedstawiający ww. banknot oraz klipa z wizerunkiem Józefa Piłsudskiego[3].
  • Fragment banknotu o nominale 1000 złotych (emisja z 1975 r.), przedstawiającego Mikołaja Kopernika, został umieszczony na okładce płyty Complete Greatest Hits zespołu Foreigner (litera „p” w wyrazie „Complete”)[4]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Cieślewska Wielka Kolekcja 1944-1989 Historia PRL, Artur Wąsowski: Banknoty lubelskie z Moskwy. T. 1: 1944-1945. Warszawa: New Media Concept sp. z o.o., 2009, s. 88. ISBN 978-83-7558-507-0.
  2. J. Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych, wyd. 10, wyd. Nefryt, Szczecin 2009, s. 308.
  3. 80. Rocznica Przewrotu Majowego na www.numizmatyczny.pl.
  4. ilustracja w angielskiej Wikipedii.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Czesław Miłczak: Katalog banknotów polskich 1916-1994. Warszawa: Semafic, 2000. ISBN 83-913361-8-2.
  • Czesław Miłczak: Katalog polskich pieniędzy papierowych od 1974. Warszawa: Semafic, 2005. ISBN 83-913361-6-6.
  • J.A. Szwagrzyk: Pieniądz na ziemiach Polskich X-XX w.. Wrocław: 1973.
  • Janusz Parchimowicz: Katalog banknotów polskich i z Polską związanych. Szczecin: Nefryt, 2009.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg