Banowina Chorwacji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Banowina Chorwacji
Бановина Хрватска
Banovina Hrvatska
Państwo  Jugosławia
Siedziba Zagrzeb
Powierzchnia 65.456 km²
Populacja (1939)
• liczba ludności

4.024.601
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba dystryktów 99
Położenie na mapie Jugosławii
Położenie na mapie

Banowina Chorwacji (chorw. Banovina Hrvatska, serb. Бановина Хрватска) – autonomiczna jednostka administracyjna istniejąca w latach 1939-1941 w Królestwie Jugosławii.

Banowina Chorwacji została utworzona dekretem rządu jugosłowiańskiego pod koniec sierpnia 1939 w wykonaniu postanowień porozumienia Cvetković-Maček z 26 sierpnia 1939. Banowiny jako najwyższe jednostki podziału administracyjnego istniały w Jugosławii już wcześniej, jednak były tylko okręgami administracyjnymi pozbawionymi jakiegokolwiek samorządu. Były również rozmyślnie tworzone i nazwane w oderwaniu od rozmieszczenia poszczególnych narodów i od wcześniejszych granic historycznych.

Banowina Chorwacji różniła się od wcześniejszych banowin w dwóch aspektach. Po pierwsze była obdarzona bardzo szerokim zakresem samorządu. Po drugie została utworzona na zasadzie etnicznej, z terenów historycznej Chorwacji (wraz ze Sławonią i Dalmacją, ale bez dystryktu Dvor nad Uną, Boki Kotorskiej, wschodniego Sremu i ziem zajętych wówczas przez Włochy) oraz z zamieszkałych przez Chorwatów terenów Bośni i Hercegowiny. Jej utworzenie oznaczało zerwanie z dotychczasową centralistyczną strukturą Jugosławii. Zostało również powszechnie odczytane jako zapowiedź zamiany Jugosławii w państwo federacyjne - mimo że unitarna struktura pozostałej części Jugosławii pozostała nienaruszona.

W skład Banowiny Chorwacji weszły w całości dotychczasowe banowiny Sawy (38 948 km²) i nadmorska (19 614 km²), a nadto dystrykty (kotari) Brčko, Fojnica i Travnik z banowiny Driny (2950 km²), Derventa i Gradačac z banowiny Vrbasu (1763 km²), Ilok i Šid z banowiny Dunaju (1141 km²) oraz Dubrownik z banowiny Zety (1039 km²). Banowina Chorwacji liczyła 65 456 km powierzchni i 4 024 610 mieszkańców, wśród których 70,1% stanowili Chorwaci, 19,1% - Serbowie, 3,6% - muzułmanie, 7,2% - inne narodowości, wśród których najwięcej było Niemców i Węgrów. Dzieliła się na 99 dystryktów i 25 miast. W 81 dystryktach przeważali Chorwaci, w 17 - Serbowie, w jednym - muzułmanie. Siedzibą władz był Zagrzeb.

Ustawa o Banowinie Chorwacji ustanawiała samorząd w enumeratywnie wyliczonych dziedzinach, wszelkie pozostałe kwestie pozostawiając w kompetencji władz centralnych. Samorządem były objęte sprawy gospodarcze, w gestii władz centralnych pozostały kwestie bezpieczeństwa i polityki zagranicznej; w szczególności nie przekazano Banowinie władzy nad wojskiem i żandarmerią. Banowina miała własny sejm (sabor), ban był powoływany przez króla, ale odpowiedzialny przed saborem. Spory między władzami Banowiny a władzami ogólnokrajowymi rozstrzygał ostatecznie sąd konstytucyjny, z siedzibą w Zagrzebiu, ale z sędziami powoływanymi przez króla.

Banowina Chorwacji przestała funkcjonować po rozpadzie państwa jugosłowiańskiego w kwietniu 1941. Jej obszar przejęło Niezależne Państwo Chorwackie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wiesław Walkiewicz Jugosławia. Państwa sukcesyjne, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7436-179-8
  • Barbara Jelavich Historia Bałkanów. Tom II. Wiek XX, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2005, ISBN 83-233-2043-8
  • Stjepan Srkulj, Josip Lučić Hrvatska Povijest u dvadeset pet karata. Prošireno i dopunjeno izdanje, TRSAT, Zagreb 1996, ISBN 983-174-030-5