Barnim IX Pobożny

Barnim IX (XI) Pobożny (Stary)
książę pomorski
Okres panowania	od 1523 do 1532
Poprzednik	Bogusław X Wielki, Jerzy I pomorski (lata 1523-1531) on sam, Filip I wołogoski (lata 1531-1532)
Następca	podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie
książę szczeciński
Okres panowania	od 1523 do 1531
Poprzednik	Bogusław X
Następca	on sam, Filip I wołogoski
książę szczeciński
Okres panowania	od 1531 do 1532
Poprzednik	on sam, Jerzy I pomorski
Następca	on sam
książę szczeciński
Okres panowania	od 1532 do 1569
Poprzednik	on sam, Filip I wołogoski
Następca	Jan Fryderyk
książę wołogoski
Okres panowania	od 1523 do 1531
Poprzednik	Bogusław X
Następca	on sam, Filip I wołogoski
książę wołogoski
Okres panowania	od 1531 do 1532
Poprzednik	on sam, Jerzy I pomorski
Następca	Filip I wołogoski
Dane biograficzne
Dynastia	Gryfici
Urodzony	2 grudnia 1501
Zmarł	2 listopada 1573 w Grabowie
Ojciec	Bogusław X Wielki
Matka	Anna Jagiellonka
Żona	Anna
Dzieci	Aleksandra, Maria, Dorota, Anna, Sybilla, Bogusław XII, Elżbieta

Barnim IX, znany też jako Barnim XI, w historiografii występujący z przydomkiem Stary lub Pobożny (ur. 2 grudnia 1501, zm. 2 listopada 1573 w Grabowie) – książę z pomorskiej dynastii Gryfitów, syn Bogusława X, pierwszy protestancki książę Pomorza.

Życie i panowanie

Płyta erekcyjna Barnima IX na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie

Studiował na uniwersytetach w Greifswaldzie i Wittenberdze, między innymi pod kierunkiem Marcina Lutra. W trzy lata po objęciu władzy wespół z Jerzym I obradował w Gdańsku z Zygmuntem Starym nad przyszłością polskiego lenna nad Lęborkiem i Bytowem.

Książę pomorski był zręcznym politykiem. W 1530 na sejmie Rzeszy, w Augsburgu uzyskał całkowitą samodzielność w kierowaniu księstwem. Po śmierci jego starszego brata w 1531 przeprowadził podział księstwa, który dokonany został 21 października 1532. W drodze losowania otrzymał część wschodnią po rzekę Odrę, natomiast jego bratanek Filip I objął władzę nad Księstwem Wołogoskim, które zostało poszerzone o ziemie oprawy wdowiej macochy Małgorzaty brandenburskiej.

W 1534 wprowadził w Księstwie Szczecińskim luteranizm, którego był zwolennikiem. Prowadził ostrożną politykę zagraniczną, współpracując z Zygmuntem Augustem, królem Polski (1552), z którym był spokrewniony przez Annę Jagiellonkę, swą matkę.

Barnim IX był wielbicielem sztuki. Na dwór książęcy sprowadzał wielu artystów. Kolekcjonował dzieła sztuki, szczególnie dzieła złotników. Był inicjatorem powstania monumentalnego gobelinu zwanego Oponą Croya. Zajmował się snycerstwem i mechaniką precyzyjną. Według legendy, był twórcą ołtarza znajdującego się obecnie w kościele w Sownie. Pasjonowało go myślistwo. Był inicjatorem zreformowania cechów pomorskich, a także przyczynił się do założenia półwyższej szkoły w Szczecinie tzw. Pedagogium Książęcego (1543).

W 1569 podczas zjazdu w Jasienicy (po śmierci żony Anny) abdykował na rzecz wnuka swego starszego brata, księcia Jana Fryderyka. Koniec życia spędził w swej rezydencji – Oderburgu w Grabowie pod Szczecinem, poświęcając się wyłącznie swoim pasjom.

Rodzina

Żoną Barnima IX Pobożnego (Starego) była Anna, córka Henryka II Średniego, księcia brunszwicko-lüneburskiego i Małgorzaty saskiej. Z ich związku pochodziło siedmioro dzieci:

• Aleksandra (ur. na przeł. 1525/1526 lub 1539/1540 i późn., zm. najp. 1544) – zmarła w w wieku dziecięcym lub młodości,
• Maria (ur. 2 lutego 1527, zm. 16 lutego 1554) – żona Ottona IV, hrabiego Holsztynu na Schaumburgu,
• Dorota (ur. 7 lutego 1528, zm. 4 kwietnia 1558) – żona Jana, hrabiego Mansfeld na Hinterort,
• Anna (ur. 5 lutego 1531, zm. 13 października 1592) – żona Karola, księcia Anhalt-Zerbst, Henryka VII, burgrabiego Miśni oraz Josta II, hrabiego Barby na Mühlingen,
• Sybilla (ur. 25 kwietnia 1541, zm. 21 września 1564) – narzeczona Ottona I, hrabiego Salm-Kyburgu, Wild i Rheingrafem,
• Bogusław XII (ur. 27 sierpnia 1542?, zm. 8 lub 9 września 1542?) – zmarł w wieku niemowlęcym,
• Elżbieta (ur. p. po 1544, zm. p. po 1554) – zmarła w dzieciństwie.

Genealogia

Eryk II ur. w okr. 1418–1425 lub poźn. zm. 5 VII 1474

Zofia ur. ok. 1434 zm. 24 VIII 1497

Kazimierz IV Jagiellończyk ur. 30 XI 1427 zm. 7 VI 1492

Elżbieta Rakuszanka ur. na przeł. 1436/1437 zm. 30 VIII 1505

Bogusław X Wielki ur. 28 lub 29 V 1454 zm. 5 X 1523

Anna Jagiellonka ur. 12 III 1476 zm. 12 VIII 1503

		Anna ur. 6 XII 1502 zm. 6 XI 1568 OO   2 II 1525		Barnim IX (XI) Pobożny (Stary) (ur. 2 XII 1501, zm. 2 XI 1573)
Aleksandra ur. na przeł. 1525/1526 lub 1539/1540 i późn. zm. najp. 1544		Maria ur. 2 II 1527 zm. 16 II 1554		Dorota ur. 7 II 1528 zm. 4 VI 1558		Anna ur. 5 II 1531 zm. 13 X 1592		Sybilla ur. 25 IV 1541 zm. 21 IX 1564
Bogusław XII ur. 27 VIII 1542? zm. 8 lub 9 IX 1542?		Elżbieta ur. p. po 1544 zm. p. po 1554

Bibliografia

Opracowania

• Kozłowski K., Podralski J., Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985, ISBN 83-03-00530-8.
• Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.
• Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Opracowania online

• Scheil U., Barnim IX. (XI.) Herzog von Pommern-Stettin (niem), [w:] NDB, ADB Deutsche Biographie (niem.), [dostęp 2012-02-17].

Literatura dodatkowa (opracowania)

• Praca zbiorowa, Przewodnik po Szczecinie, wyd. "13 Muz", Szczecin 1999, ISBN 83-908898-3-8.

Literatura dodatkowa (online)

• Madsen U., Barnim IX. (niem.), [dostęp 2012-02-18].

Poprzednik Bogusław X

książę pomorski 1523-1531

Następca on sam, Filip I wołogoski

Poprzednik on sam, Jerzy I pomorski

książę pomorski 1531-1532

Następca podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie

Poprzednik Bogusław X

książę szczeciński 1523-1531

Następca on sam, Filip I wołogoski

Poprzednik on sam, Jerzy I pomorski

książę szczeciński 1531-1532

Następca on sam

Poprzednik on sam, Filip I wołogoski

książę szczeciński 1532-1569

Następca Jan Fryderyk

Poprzednik Bogusław X

książę wołogoski 1523-1531

Następca on sam, Filip I wołogoski

Poprzednik on sam, Jerzy I pomorski

książę wołogoski 1531-1532

Następca Filip I wołogoski