Barnim IX Pobożny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Barnim IX (XI) Pobożny (Stary)
Barnim-IX-Pommern.jpg
książę pomorski
Okres panowania od 1523
do 1532
Poprzednik Bogusław X Wielki,
Jerzy I pomorski
(lata 1523-1531)
on sam, Filip I wołogoski
(lata 1531-1532)
Następca podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie
książę szczeciński
Okres panowania od 1523
do 1531
Poprzednik Bogusław X
Następca on sam, Filip I wołogoski
książę szczeciński
Okres panowania od 1531
do 1532
Poprzednik on sam, Jerzy I pomorski
Następca on sam
książę szczeciński
Okres panowania od 1532
do 1569
Poprzednik on sam, Filip I wołogoski
Następca Jan Fryderyk
książę wołogoski
Okres panowania od 1523
do 1531
Poprzednik Bogusław X
Następca on sam, Filip I wołogoski
książę wołogoski
Okres panowania od 1531
do 1532
Poprzednik on sam, Jerzy I pomorski
Następca Filip I wołogoski
Dane biograficzne
Dynastia Gryfici
Urodziny 2 grudnia 1501
Śmierć 2 listopada 1573 w Grabowie
Ojciec Bogusław X Wielki
Matka Anna Jagiellonka
Żona Anna
Dzieci Aleksandra, Maria, Dorota,
Anna, Sybilla, Bogusław XII,
Elżbieta

Barnim IX, znany też jako Barnim XI, w historiografii występujący z przydomkiem Stary lub Pobożny (ur. 2 grudnia 1501, zm. 2 listopada 1573 w Grabowie[1]) – książę z pomorskiej dynastii Gryfitów, syn Bogusława X, pierwszy protestancki książę Pomorza.

Życie i panowanie[edytuj | edytuj kod]

Płyta erekcyjna Barnima IX na Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie

Studiował na uniwersytetach w Greifswaldzie i Wittenberdze, między innymi pod kierunkiem Marcina Lutra[2]. W trzy lata po objęciu władzy wespół z Jerzym I obradował w Gdańsku z Zygmuntem Starym nad przyszłością polskiego lenna nad Lęborkiem i Bytowem[3].

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Jerzy I pomorski, w sekcji Sprawa lenna nad Lęborkiem i Bytowem.

Książę pomorski był zręcznym politykiem. W 1530 na sejmie Rzeszy, w Augsburgu uzyskał całkowitą samodzielność w kierowaniu księstwem. Po śmierci jego starszego brata w 1531 przeprowadził podział księstwa, który dokonany został 21 października 1532. W drodze losowania otrzymał część wschodnią po rzekę Odrę, natomiast jego bratanek Filip I objął władzę nad Księstwem Wołogoskim, które zostało poszerzone o ziemie oprawy wdowiej macochy Małgorzaty brandenburskiej[4][5].

W 1534 wprowadził w Księstwie Szczecińskim luteranizm, którego był zwolennikiem[6]. Prowadził ostrożną politykę zagraniczną, współpracując z Zygmuntem Augustem, królem Polski (1552[2]), z którym był spokrewniony przez Annę Jagiellonkę, swą matkę[4].

Barnim IX był wielbicielem sztuki. Na dwór książęcy sprowadzał wielu artystów. Kolekcjonował dzieła sztuki, szczególnie dzieła złotników. Był inicjatorem powstania monumentalnego gobelinu zwanego Oponą Croya. Zajmował się snycerstwem i mechaniką precyzyjną. Według legendy, był twórcą ołtarza znajdującego się obecnie w kościele w Sownie. Pasjonowało go myślistwo[7]. Był inicjatorem zreformowania cechów pomorskich, a także przyczynił się do założenia półwyższej szkoły w Szczecinie tzw. Pedagogium Książęcego (1543)[4][2].

W 1569 podczas zjazdu w Jasienicy (po śmierci żony Anny) abdykował na rzecz wnuka swego starszego brata, księcia Jana Fryderyka[6]. Koniec życia spędził w swej rezydencji – Oderburgu w Grabowie pod Szczecinem, poświęcając się wyłącznie swoim pasjom[6].

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Żoną Barnima IX Pobożnego (Starego) była Anna, córka Henryka II Średniego, księcia brunszwicko-lüneburskiego i Małgorzaty saskiej[1]. Z ich związku pochodziło siedmioro dzieci:

  • Aleksandra (ur. na przeł. 1525/1526 lub 1539/1540 i późn., zm. najp. 1544) – zmarła w w wieku dziecięcym lub młodości,
  • Maria (ur. 2 lutego 1527, zm. 16 lutego 1554) – żona Ottona IV, hrabiego Holsztynu na Schaumburgu,
  • Dorota (ur. 7 lutego 1528, zm. 4 kwietnia 1558) – żona Jana, hrabiego Mansfeld na Hinterort,
  • Anna (ur. 5 lutego 1531, zm. 13 października 1592) – żona Karola, księcia Anhalt-Zerbst, Henryka VII, burgrabiego Miśni oraz Josta II, hrabiego Barby na Mühlingen,
  • Sybilla (ur. 25 kwietnia 1541, zm. 21 września 1564) – narzeczona Ottona I, hrabiego Salm-Kyburgu, Wild i Rheingrafem,
  • Bogusław XII (ur. 27 sierpnia 1542?, zm. 8 lub 9 września 1542?) – zmarł w wieku niemowlęcym,
  • Elżbieta (ur. p. po 1544, zm. p. po 1554) – zmarła w dzieciństwie[8].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Eryk II
ur. w okr. 1418–1425 lub poźn.
zm. 5 VII 1474
Zofia
ur. ok. 1434
zm. 24 VIII 1497
Kazimierz IV Jagiellończyk
ur. 30 XI 1427
zm. 7 VI 1492
Elżbieta Rakuszanka
ur. na przeł. 1436/1437
zm. 30 VIII 1505
         
     
  Bogusław X Wielki
ur. 28 lub 29 V 1454
zm. 5 X 1523
Anna Jagiellonka
ur. 12 III 1476
zm. 12 VIII 1503
     
   
Anna
ur. 6 XII 1502
zm. 6 XI 1568
OO   2 II 1525
Barnim IX (XI) Pobożny (Stary)
(ur. 2 XII 1501, zm. 2 XI 1573)
                   
                   
                 
Aleksandra
ur. na przeł. 1525/1526
lub 1539/1540 i późn.
zm. najp. 1544
 

Maria
ur. 2 II 1527
zm. 16 II 1554
Dorota
ur. 7 II 1528
zm. 4 VI 1558
Anna
ur. 5 II 1531
zm. 13 X 1592
Sybilla
ur. 25 IV 1541
zm. 21 IX 1564
       
Bogusław XII
ur. 27 VIII 1542?
zm. 8 lub 9 IX 1542?
Elżbieta
ur. p. po 1544
zm. p. po 1554


Przypisy

  1. 1,0 1,1 E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 434-437.
  2. 2,0 2,1 2,2 K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 107.
  3. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, ss. 87-88.
  4. 4,0 4,1 4,2 J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 87.
  5. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 431.
  6. 6,0 6,1 6,2 U. Scheil: Barnim IX. (XI.) Herzog von Pommern-Stettin (niem.). [dostęp 2012-02-17].
  7. J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 86.
  8. E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 444-449.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Opracowania[edytuj | edytuj kod]

Opracowania online[edytuj | edytuj kod]

Literatura dodatkowa (opracowania)[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa, Przewodnik po Szczecinie, wyd. "13 Muz", Szczecin 1999, ISBN 83-908898-3-8.

Literatura dodatkowa (online)[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Bogusław X
Pommernwappen.jpg książę pomorski
1523-1531
Pommernwappen.jpg Następca
on sam,
Filip I wołogoski
Poprzednik
on sam,
Jerzy I pomorski
Pommernwappen.jpg książę pomorski
1531-1532
Pommernwappen.jpg Następca
podział Księstwa Pomorskiego na szczecińskie i wołogoskie
Poprzednik
Bogusław X
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1523-1531
Pommernwappen.jpg Następca
on sam,
Filip I wołogoski
Poprzednik
on sam, Jerzy I pomorski
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1531-1532
Pommernwappen.jpg Następca
on sam
Poprzednik
on sam,
Filip I wołogoski
Pommernwappen.jpg książę szczeciński
1532-1569
Pommernwappen.jpg Następca
Jan Fryderyk
Poprzednik
Bogusław X
Pommernwappen.jpg książę wołogoski
1523-1531
Pommernwappen.jpg Następca
on sam,
Filip I wołogoski
Poprzednik
on sam,
Jerzy I pomorski
Pommernwappen.jpg książę wołogoski
1531-1532
Pommernwappen.jpg Następca
Filip I wołogoski