Bartolomeo Colleoni

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy włoskiego kondotiera. Zobacz też: inne znaczenia "Bartolomeo Colleoni".
Bartolomeo Colleoni
Popiersie prawdopodobnie portretujące Bartolomeo Colleoniego
Popiersie prawdopodobnie portretujące Bartolomeo Colleoniego
Data i miejsce urodzenia ok. 1395 / 1400
Solza
Data i miejsce śmierci 2 listopada 1475
Castello di Malpaga
Narodowość Flag of Lombardy.svg Włochy Włoska
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bartolomeo Colleoni (ur. ok. 1395 / 1400, zm. 3 lipca 1475) – kondotier włoski w służbie Mediolanu i Wenecji.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Colleoni narodził się w Solza, w rejonie Bergamo (Lombardia), gdzie przygotował dla siebie wspaniałą kapliczkę pochówkową (Kapliczkę Colleoniego) w grobowcu, który zagarnął pomimo że nie został on mu przyznany przez miejscowe bractwo miłosierdzia Consiglio della Misericordia. Pochodził ze szlacheckiej rodziny, która została wygnana wraz z resztą Gwelfów przez Viscontich. Ojciec Bartolomea, Paweł, zdobył twierdzę w Trezzo i dzierżył nią, nim zginął w zamachu zorganizowanym przez własnych kuzynów, prawdopodobnie działających z rozkazu Filipa Marii Viscontiego, księcia Mediolanu.

Młody Colleoni uczył się najpierw na dworze Filipa z Arcello, nowego władcy Piacenzy. Następnie poszedł w służbę do wielu różnych kondotierów. Zaczynał w 1419 r. u boku Braccio da Montone, który robił podjazdy w Apulii wykorzystując boje pomiędzy Alfonsem V Aragońskim i Ludwikiem III Andegaweńskim w czasie osłabienia niezawisłości królowej Neapolu Joanny, stając po stronie Alfonsa.

W 1424 r. służył pod rozkazami Muzia Attendola Sforzy, przy którym uczył się sztuki i taktyki wojennej. Następnie walczył pod dowództwem słynnego Francesco Bussone, zwanego Carmagnolą. Pomiędzy kolejnymi wyprawami pojął za żonę Tisbe Martinengo, a w 1431 r. kupił pałac przy via Tassis w Bergamo. Po zgładzeniu Carmagnoli w Wenecji (1432 r.), Colleoni przeszedł na bezpośrednią służbę Republiki Weneckiej, rozpoczynając tym samym główną część własnej kariery. Pomimo iż nominalnym naczelnym dowódcą był Gianfrancesco Gonzaga, Colleoni stał się faktycznym przywódcą wojska. Odbił liczne miasta i gminy z rąk Mediolanu dla Wenecji. Gdy Gonzaga przeszedł na stronę wroga, Colleoni dalej służył Wenecji pod Erazmusem z Narni (znanym jako Gattamelata) i Franciszkiem Sforzą, wygrywając bitwy pod Brescią, Weroną i nad jeziorem Garda.

Bartolomeo Colleoniego w Wenecji stojący na Campo SS Giovanni e Paolo (plac św. Jana i Pawła)

Po zawarciu pokoju pomiędzy Mediolanem a Wenecją w 1441 r. w Cremonie, Colleoni wraz ze Sforzą przeszedł w roku 1443 na stronę Mediolanu. Pomimo początkowo dobrego traktowania, Colleoni szybko stał się obiektem podejrzliwości nieufnych Viscontich i został uwięziony w Monzie, gdzie pozostał do śmierci księcia w 1447 r. Następnie Mediolan stał się hrabstwem Sforzów, którym Colleoni służył, nim w roku 1448 opuścił Sforzów i powrócił do Wenecji.

Rozczarowany tym, że nie został wybrany na kapitana naczelnego (dowódcą wojsk weneckich został Gentile della Leonessa), w 1451 r. ponownie powrócił do Sforzy. Jednak Wenecja nie mogła się bez niego obejść i po zawarciu w 1454 r. pokoju w Lodi nakłoniła go do powrotu. Otrzymał podwyższoną zapłatę i zamek Malpaga jako siedzibę. W 1455 r. Colleoni stał się dożywotnim kapitanem naczelnym republiki. Pomimo iż czasami prowadził boje na własną rękę w czasach gdy Wenecja była w pokoju (np. w 1467 r. dowodził wojskiem wygnanych Florentczyków przeciwko Pietro I de Medici, został jednak pokonany), pozostał do końca swojego życia w dyspozycji Republiki Weneckiej.

Colleoni był chyba cieszącym się największym szacunkiem włoskim kondotierem. Pomimo iż często zmieniał strony, nigdy nie przypisywano mu jakiejkolwiek niewierności. Ponadto nigdy nie dopuszczał do grabieży przemierzanych przezeń ziem przez żołdaków tak jak czynili to inni rycerze szczęścia jego czasów. Gdy nie wojował, poświęcał swój czas wprowadzaniu udoskonaleń w kulturze rolnej w majątkach ziemskich, jakie powierzyła mu Wenecja. W roku śmierci (1475) pozostawił w spadku republice duży majątek z przeznaczeniem na prowadzenie wojen z Turcją, wraz z życzeniem wzniesienia na jego cześć konnego pomnika na Placu św. Marka. Posąg został wykonany w latach 1479-1488 przez Verrocchia. Ponieważ jednak nie zezwolono na ustawienie żadnego monumentu na placu, został on ustawiony później w skromniejszym miejscu, naprzeciwko Scuola di San Marco na placu św. św. Jana i Pawła.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Bartolomeo Colleoniego w Szczecinie stojący na Pl. Lotników

W trakcie wyprawy w 1439 r. Colleoni dokonał nie lada wyczynu technicznego, przeciągając z Zatoki Weneckiej na jezioro Garda flotę złożoną z 3 galeonów, 3 galer, 1 wielkiej barki weneckiej i 25 mniejszych jednostek. Większe statki wciągano w górę rzeki Adygi na drewnianych walcach przy użyciu zaprzęgów złożonych w sumie z 2000 wołów. Dwa tysiące robotników równało drogi, budowało przejścia przez wąwozy, wzmacniało mosty. W celu poszerzania dróg wysadzano skały przy użyciu prochu.

Trasa wiodła w górę dwustukilometrowej doliny Adygi aż do małego jeziora Lopio na wysokości 200 m n.p.m. Najtrudniejszą częścią przedsięwzięcia było przetransportowanie okrętów przez dział wodny wysokości ok. 320 m n.p.m. wprost do jeziora Garda, którego lustro leży na wysokości tylko 65 m n.p.m. Pomiędzy przełęczą a jeziorem droga opada stromo, więc do bezpiecznego spuszczenia okrętów użyto lin i bloków. Cała ta wyprawa trwała tylko 15 dni.

Bartolomeo Colleoni jest prawdopodobnie pierwszym znanym artylerzystą, który ok. 1440 r. zastosował w polu działa prochowe. Później, dowodząc wojskami weneckimi w wojnie przeciwko florenckim Medyceuszom, 25 lipca 1467 r. w krwawej bitwie pod Riccardiną, w okolicach Bolonii, użył taktycznie po raz pierwszy w Europie "dział miotających kule z żelaza i granitu".

W 1488 r. Andrea del Verrocchio przygotował odlew pomnika Colleoniego, jednak zmarł nie wykonawszy go. Pomnik odlał później Alessandro Leopardi, a ustawiono go w 1495 r.

Kopie pomnika znajdują się na placu Lotników w Szczecinie i przed Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie. Warszawski monument jest kopią kopii szczecińskiej, która została przeniesiona do Warszawy w 1948 roku i znalazła się z powrotem w Szczecinie w 2002.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]