Bartosz Paprocki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jastrzębiec Coat of Arms

Bartłomiej (Bartosz) Paprocki, Bartolomej Paprocký herbu Jastrzębiec (ur. ok. 1540[1] w Paprockiej Woli, w pobliżu Sierpca, zm. 27 grudnia 1614 we Lwowie) – podczaszy dobrzyński, heraldyk polski i czeski (nazywany ojcem heraldyki polskiej i czeskiej), autor wielu herbarzy, pisarz, historyk, poeta i tłumacz, wydał liczne prace heraldyczne, wśród nich słynne „Herby rycerstwa polskiego”. Działał w Czechach i na Morawach na przełomie XVI i XVII wieku. Założył wieś Bartoszowiny w województwie świętokrzyskim.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie Paprockich, w Paprockiej Woli w parafii Sierpc (Stara Wola, gm. Szczutowo). Był synem Jędrzeja Paprockiego, herbu Jastrzębiec i Elżbiety z Jeżewskich. Miał dwóch braci - Rosłańca, późniejszego proboszcza płońskiego i Wojciecha. Studiował na Akademii Krakowskiej, po czym przebywał u zamożnych krewnych m.in. na dworze Modliszewskiego, Gorajskiego,[1] Piotra Gorajskiego. Po śmierci rodziców, powrócił do domu i zajął się gospodarowaniem pozostawionymi po nich dwiema maleńkimi wioseczkami - Paprocką Wolą[2] i Głogołami[3]. Ożenił się z bogatą, podwójną wdową, Jadwigą, z domu Kossobudzką, córką Mikołaja, kasztelana sierpeckiego, dziedziczką Krajkowa i połowy Lipy koło Raciąża. Po jej śmierci wyjechał do Czech.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Początkowo pisał wiersze, jednak wkrótce poświęcił się pisarstwu historycznemu oraz heraldyce. Dzięki dziełom poświęconym szlachcie polskiej jak "Gniazdo cnoty" (1578) oraz "Herby rycerstwa polskiego" (1584) pogłębił i przyczynił się do utrwalenia wiedzy o genealogii polskich rodów szlacheckich. Wyjechał do Warszawy na dwór Andrzeja Taranowskiego, sekretarza królewskiego, któremu towarzyszył w jego drugim poselstwie do Stambułu. Po powrocie do kraju dowiedział się o śmierci żony, która nastąpiła w 1572 r. Osiadłszy na swych włościach otrzymał godność podczaszego Ziemi Dobrzyńskiej. W 1577 r. bierze udział w gdańskiej wyprawie Stefana Batorego. W latach 80. XVI w. wiąże się niefortunnie z rodem Zborowskich. Staje się stronnikiem Habsburgów popierając w staraniach o tron polski po śmierci Batorego austriackiego księcia Maksymiliana. Po zwycięstwie Zygmunta III w 1588 w Bitwie pod Byczyną zmuszony zostaje opuścić kraj i udaje się na emigrację do Czech i na Morawy gdzie spędził 22 lata. Przebywał na dworze biskupa ołomunieckiego - Stanisława Pawłowskiego w Kromieryżu. Przez ten czas opanowuje język czeski i oddaje się pracy pisarskiej. Był autorem historii Moraw, herbarzy szlachty morawskiej i czeskiej oraz tłumaczem wierszy Jana Kochanowskiego na język czeski. Wkrótce uzyskał także czeski indygenat.

Wartość dzieł Paprockiego jest o tyle większa, że korzystał z licznych źródeł polskich i czeskich, które nie zachowały się do czasów dzisiejszych. Jest także autorem wielu utworów poezji okolicznościowej, satyr, panegiryków i pamfletów. W 1610 roku u kresu życia powrócił do Polski z ogarniętych wojnami religijnymi Czech. Pozbawiony środków do życia mieszkał w klasztorach w Wąchocku oraz Lądzie. Zmarł nagle we Lwowie w 1614 r. i został pochowany w krypcie u franciszkanów.

Ilustracja z dzieła Paprockiego"Hetman"
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Bartosz Paprocki

Dzieła po polsku[edytuj | edytuj kod]

  • Dziesiecioro przykazań meżowo, Kraków, 1575.
  • Koło rycerskie w którem rozmaite zwierzęta swe rozmowy wiodą, Kraków, 1576.
  • Panosza to jest wysławianie panów i paniąt ziem ruskich i podolskich, Kraków, 1575.
  • Historia żalosna o pratkosci i okrutnosci Tatarskiej, Kraków, 1575.
  • Gniazdo Cnoty, zkąd herby Rycerstwa Polskiego swój początek mają, Kraków, 1578.[4]
  • Krótki a prawdziwy wypis z jechania do ziemi Wołoskiej Iwana Wojewody, którego Podkową zowią, Kraków, 1578.
  • Hetman, Kraków, 1578.
  • Król, Kraków, 1578.
  • Testament starca jednego, który miał trzech synow, Kraków, 1578.
  • Historia barzo piekna i zalosna o Ekwanusie Krolu Skockim, Kraków, 1578.
  • Wesele Bogiń, Kraków, 1581.
  • Herby rycerstwa polskiego na pięcioro ksiąg rozdzielone, Kraków, 1584.
  • Bartosza Paprockiego Dwie broszury polityczne z lat 1587 i 1588.
  • Pamięć nierządu, 1588.
  • Nauka rozmanitych philosophów obieranie żony, Kraków, 1590
  • Gwałt na pogany, 1595.
  • Próba cnót dobrych, Kraków, kolem 1595.
  • Ogród królewski w którym krótko opisuje historye Cesarzów, Królow Polskich i Czeskich, arcyksiążąt Austryi, książąt Ruskich, Praha, 1599.
  • Cathalogus arcybiskupów, Kraków, 1613.
  • Nauka i przestrogi na różne przypadki ludzkie, Kraków, 1613.
  • Naprawa Rzeczypospoletej, Kraków, 1895.
  • Upominek, Kraków, 1900.
  • Odpowiedź, Kraków, 1910.

Dzieła po czesku[edytuj | edytuj kod]

  • Zrcadlo slavného Markrabí moravského 1593 - Ilustrowana drzeworytami Jana Willenbergera. Dzieło pierwotnie napisane po polsku, przełożył na język czeski Jan Wodiczka, pastor luterański.
  • Kvalt na pohany, 1595,
  • Nová kratochvíle, Praha, 1579-1600,
  • Ecclesia, Praha, 1601,
  • Kšaft, Praha, 1601,
  • Půst tělesný, Praha, 1601,
  • Třinácte tabulí, Praha, 1601,
  • Diadochus, tj. posloupnost knížat a králů českých, biskupů a arcibiskupů pražských a všech třech stavů slavného království českého, to jest panského, rytířského a městského 1602 Praga
  • "O valce Turecké a jiné Přibéhy: vybor z Diadochu"
  • Obora, Praha, 1602.
  • "Panna, zenitba, zena ve staroceskie uprave polskych skladeb Reje z Naglovic" Praha, 1602
  • Historie o příbězích v království uherském, Praha, 1602.
  • Štambuch slezský Brno 1609

Uwagi

Jest w Polsce jeszcze jedna wieś związana z nazwiskiem Bartłomieja Paprockiego, którą w roku 1599 obejmuje Stanisław Paprocki, po Bartłomieju, swoim bracie stryjecznym.

W roku 1580 Tomasz Polanowski opat konwentu świętokrzyskiego, pragnąc zwiększyć dochodowość dóbr, zezwala Bartoszowi Paprockiemu lokować w lesie, po wycięciu i wykarczowaniu drzew i krzewów, w miejscu zwanym Mostki, nad strugami Mostki oraz Mostkowy Strumień (obecnie Słupianką}, wieś, która nazywać się ma Paprocka Wola. Nadanie miało miejsce w Klasztorze Świętokrzyskim na Łysej Górze, dnia 19-go grudnia 1580 roku. Obecni przy tym byli urodzeni i szlachetni: Wojcieeh Gromacki , Jan Suchorabski, Marcin Otwinowski, Krzysztof Maglowski, pisarz opata i kommendarz słupski.

Paprocice

Przypisy