Bazylika św. Marii Magdaleny w Vézelay

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Opactwo benedyktyńskie i wzgórze Vézélaya
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay.jpg
Bazylika św. Marii Magdaleny w Vézelay
Kraj  Francja
Typ kulturowe
Spełniane kryterium I, VI
Charakterystyka #84
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1979
na 3. sesji
Dokonane zmiany 2007 (ustanowienie strefy buforowej)
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Położenie na mapie Francji
Mapa lokalizacyjna Francji
Opactwo benedyktyńskie i wzgórze Vézélay
Opactwo benedyktyńskie i wzgórze Vézélay
Ziemia 47°27′59,0″N 3°44′55,0″E/47,466389 3,748611Na mapach: 47°27′59,0″N 3°44′55,0″E/47,466389 3,748611
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Bazylika św. Marii Magdaleny w Vézelay (fr. Basilique Sainte-Marie-Madeleine de Vézelay) – XII-wieczne opactwo benedyktyńskie w Vézelay, w północnej Burgundii, we Francji. Zlokalizowany na szczycie wzgórza klasztor znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 858 lub 859 roku Girard II z Vienne założył klasztor w znajdującym się w dolinie pobliskim Saint-Père[2]. W 873 został on zniszczony przez Normanów, po czym odbudowano go na wzgórzu, w miejscu gdzie znajduje się obecna bazylika. Co najmniej od XI wieku w klasztorze znajdują się relikwie Marii Magdaleny (według niektórych źródeł mogły zostać sprowadzone już w 882 roku[2]), co uczyniło go ważnym centrum pielgrzymkowym[3]. Zyskujący na znaczeniu klasztor popadł w 1027 roku w konflikt z hrabiami Nevers. W latach 1098-1162 był on podporządkowany opactwu w Cluny[4].

W 1120 roku klasztor został zniszczony przez pożar[2]. W jego wyniku śmierć poniosło 1127 zgromadzonych wewnątrz pielgrzymów[5]. Po pożarze nastąpiła odbudowa klasztoru, w rezultacie której otrzymał on obecny kształt[6]. Podatki przeznaczone na odbudowę budowli doprowadziły do zatargów między mnichami a mieszkańcami Vézelay[6], podsycanych dodatkowo przez władców Nevers[2].

W 1146 roku św. Bernard wygłosił w Vézelay kazanie, które przyczyniło się do zorganizowania II wyprawy krzyżowej. W 1190 roku wyruszyły stąd na III wyprawę krzyżową połączone armie Filipa II Augusta i Ryszarda Lwie Serce[1]. Okres świetności opactwa trwał do połowy XIII wieku, liczyło ono wówczas około 800 mnichów[6].

W 1260 roku zaczęto kwestionować autentyczność znajdujących się w klasztorze relikwii, ostatecznie w 1279 roku ogłoszono, że prawdziwe relikwie Marii Magdaleny znajdują się w Saint-Maximin-la-Sainte-Baume w Prowansji. W rezultacie gwałtownie spadła liczba pielgrzymujących do Vézelay, a opactwo zaczęło tracić na znaczeniu[2]. Swoje piętno odcisnęła także wojna stuletnia[6].

W 1547 roku decyzją papieża Paweł III dokonano sekularyzacji klasztoru – miejsce mnichów zajęło kolegium 15 kanoników świeckich pod zwierzchnictwem opata wybieranego przez króla. W 1569 roku budowla została splądrowana przez hugenotów. W drugiej połowie XVIII wieku kolegium kanoników zostało rozwiązane, a bazylikę zdegradowano do rangi kościoła parafialnego. Wyburzone zostały wówczas pozostałe budynki należące do byłego kompleksu klasztornego. W 1793 roku, podczas rewolucji francuskiej, zniszczone zostały posągi w portalach. W 1819 roku w kościele wybuchł kolejny niszczycielski pożar[2].

W latach 1840-1859 z inicjatywy inspektora zabytków Prospera Mériméego dokonano odbudowy kościoła, nadzorowanej przez Eugène'a Viollet-le-Duca. W latach 1870 i 1876 kościołowi w Vézelay przekazano nowe relikwie Marii Magdaleny. W 1920 roku budowla została uhonorowana mianem bazyliki. Po II wojnie światowej do bazyliki powrócili benedyktyni. W 1953 roku ich miejsce zajęli franciszkanie, pozostający w klasztorze do 1993 roku. Obecnie bazylika zamieszkana jest przez mnichów należących do Monastycznych Wspólnot Jerozolimskich.

W 1979 roku opactwo zostało wpisane wraz ze wzgórzem, na którym się znajduje, na listę światowego dziedzictwa UNESCO[2].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Budowla reprezentuje dwa style architektoniczne. Część zachodnia (narteks i nawa) wzniesiona została w stylu romańskim, natomiast wschodnia (transept i prezbiterium) w gotyckim. Ważną rolę w bazylice odgrywa światło słoneczne – przemieszczając w głąb budowli, obserwator przechodzi z nartreksu, w którym panuje półmrok, przez łagodnie oświetloną nawę do rozświetlonego prezbiterium. Dzięki odpowiedniej konstrukcji bazyliki w południe w dniu przesilenia letniego światło wpadające przez okna tworzy ścieżkę przechodzącą centralnie przez nawę główną. O tej samej porze w dniu przesilenia zimowego plamy światła padają równo na ozdobione płaskorzeźbami kapitele kolumn wzdłuż północnej ściany budowli[2].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Vézelay, Church and Hill (ang.). UNESCO. [dostęp 2013-06-24].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Historique (fr.). Basilique de Vézelay. [dostęp 2013-06-24].
  3. La basilique de Vézelay (fr.). Comité Régional du Tourisme de Bourgogne. [dostęp 2013-06-24].
  4. Architecture (fr.). Basilique de Vézelay. [dostęp 2013-06-24].
  5. Charles Oursel: L'art roman de Bourgogone : études d'histoire et d'archéologie. L. Venot, 1928, s. 116. (fr.)
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 L'histoire (fr.). Office de tourisme de Vézelay. [dostęp 2013-06-24].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]