Bazylika św. Prokopa w Třebíču
| Bazylika św. Prokopa Bazilika svatého Prokopa |
|
 Romańska absyda |
|
| Państwo |  Czechy |
| Miejscowość | Třebíč |
| Wyznanie | chrześcijaństwo |
| Rodzaj | katolicyzm |
| Wezwanie | św. Prokop |
| Historia | |
| Data budowy | XII wiek |
| Data poświęcenia | XII wiek |
| Data zniszczenia | 1468 |
| Data reaktywacji | XVIII wiek |
| Dane świątyni | |
| Architekt | Jan Karel z Valdštejna, František Maxmilian Kaňka, Kamil Hilbert (architekci podczas odbudowy i remontów) |
| Styl | romański, gotycki |
| Budulec | kamień |
| Stan obecny | czynna |
|
Położenie na mapie Czech
  Bazylika św. Prokopa
Bazilika svatého Prokopa |
|
 49°13′N 15°52′E / 49.216666666667, 15.866666666667Na mapach: 49°13′N 15°52′E / 49.216666666667, 15.866666666667 |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
| Strona internetowa | |
| Dzielnica żydowska i bazylika św. Prokopa w Třebíčua |
|
| Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
 |
|
| Kraj | Czechy |
| Typ | kulturowe |
| Spełniane kryterium | II, III |
| Charakterystyka | #1078 |
| Regionb | Europa i Ameryka Północna |
| Historia wpisania na listę | |
| Wpisanie na listę | 2003 na 27. sesji |
| a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO |
|
Bazylika św. Prokopa (czes. Bazilika svatého Prokopa) – romańsko-gotycka świątynia znajdująca się w mieście Třebíč, w południowo-zachodnich Morawach. Od 2003 jest wpisana na listę dziedzictwa UNESCO (kryterium II, III) wraz z dzielnicą i cmentarzem żydowskim.
Spis treści |
Historia [edytuj]
Bazylika związana jest z powstałym tutaj klasztorem benedyktyńskim. W 1104 wybudowano obok niego kaplicę św. Benedykta, ale już pięć lat później klasztor miał własny kościół pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny. W kolejnym wieku opactwo rozwijało się, zostało też otoczone murami obronnymi – razem z klasztorem przebudowano w latach 1240–1260 kościół w stylu gotyckim.
W 1468 Třebič oblegany był przez węgierskie wojska króla Macieja Korwina, które uszkodziły świątynię. Później, przed dwa wieki, kościół był wykorzystywany na cele świeckie – m.in. jako browar, a w okresie wojny trzydziestoletniej Szwedzi używali go jako magazynu piwa i stajnię.
Dopiero w 1704 najmniej zniszczoną część wyremontował Jan Karel z Valdštejna (m.in. prezbiterium), a generalny remont przeprowadził w latach 1725–1731 czeski architekt František Maxmilian Kaňka. Obiekt odzyskał swoją sakralną funkcję, przyjmując jednocześnie wezwanie św. Prokopa, przy okazji dobudowano dwie wieże w stylu barokowym. Podobnie barokowy wygląd uzyskało sklepienie w głównej nawie (gotyckie zostały zniszczone podczas walk w XV wieku).
W latach 1924–1935 odbyła się kolejna renowacja wnętrza pod kierunkiem Kamila Hilberta – m.in. do wnętrza wstawiono wówczas neogotycki ołtarz poświęcony św. Wojciechowi. W 1956 zakończono odbudowę południowej kaplicy z apsydą.
Do bazyliki przylegają zabudowania dawnego klasztoru, który po zniszczeniach w XV wieku przeszedł w świeckie ręce i został przebudowany na pałacową rezydencję (ostatni mnisi opuścili miasto w 1525). Aż do 1945 jego właścicielami byli Waldsteinowie, a obecnie mieści Muzeum Vysočiny. Znajdują się tutaj także pozostałości murów obronnych, otaczających klasztor.
Architektura [edytuj]
Trzynawowa bazylika ma długość 65, a szerokość 27 metrów. Główną nawę od wschodu zamyka apsyda z romańską rozetą. Równie cenna jest romańska krypta, najstarsza część kościoła, z żebrowym i krzyżowym sklepieniem (pod koniec XVI wieku była używana jako piwnica browaru). Gotyckie sklepienie krzyżowe znajduje się także w prezbiterium.
Do północnej przylega prostokątny romański przedsionek (również posiada sklepienie żebrowe), w którym znajduje się portal, bogato zdobiony motywami ze Starego Testamentu (tzw. Portal paradisi). Portal powstał w XIII wieku, potem w okresie użytkowania bazyliki do celów świeckich został zabudowany i ponownie odkryto go dopiero w 1862.
Północną nawę wieńczy kaplica opacka, w której przetrwały malowidła ścienne z XIII wieku – są to drugie najstarsze freski na Morawach (najstarsze znajdują się w kaplicy św. Katarzyny w Znojmie).
Galeria [edytuj]
-
Główna nawa – w tle neogotycki ołtarz
-
Północny przedsionek
-
Portal paradisi
-
Malowidła w kaplicy opackiej
Bibliografia [edytuj]
- S. Adamczak, K. Firlej: Czechy. Bielsko-Biała: 2008. ISBN 978-83-7513-144-4.
- Třebíč. Bazylika św. Prokopa. Třebíč: Centrum informacji turystycznej miasta Třebíč.
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
|||||||||
