Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Włocławku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP
we Włocławku
bazylika mniejsza, katedra
Distinctive emblem for cultural property.svg 54/462 z 01.03.1962 r.[1]
Katedra we Włocławku
Katedra we Włocławku
Państwo  Polska
Miejscowość Włocławek
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Wezwanie Wniebowzięcia NMP
Położenie na mapie Włocławka
Mapa lokalizacyjna Włocławka
Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMPwe Włocławku
Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP
we Włocławku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMPwe Włocławku
Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP
we Włocławku
Ziemia 52°39′39″N 19°04′04″E/52,660833 19,067778Na mapach: 52°39′39″N 19°04′04″E/52,660833 19,067778
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Wnętrze katedry

Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP we Włocławku - budowla gotycka wznoszona od 1340 r. (poświęcenie kamienia węgielnego), konsekrowana w 1411 r. po ukończeniu korpusu nawowego. Budowa kontynuowana jeszcze w ciągu XV i na pocz. XVI w., do 1526 (ukończenie wieży północnej). W latach 1883-1901 poważnie regotyzowana, z wymianą detali i podwyższeniem wież zachodnich. Jest to świątynia trzynawowa z węższym i znacznie niższym prezbiterium, z dwiema wieżami od zachodu. Ze znajdujących się wewnątrz zabytków na szczególną uwagę zasługują: witraże z 1360 roku, nagrobek bpa Piotra z Bnina z 1494, drewniana figura Matki Bożej z początku XV w. oraz obraz Wniebowzięcia NMP, Jana Wielkiego z ok. 1480.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W XII w. włocławska katedra była budynkiem drewnianym. Prawdopodobnie już w XIII w. została zastąpiona budynkiem murowanym. Pierwsza murowana katedra włocławska została spalona przez Krzyżaków w 1329 r. Znajdowała się na południowy wschód od zamku, w pobliżu ulic Gdańskiej, Bednarskiej i Zamczej. Uważa się, że część budulca pochodzącego z rozbiórki spalonej katedry (kamień granitowy) użyto do budowy kamienicy przy ul. Bednarskiej 2.[2]

Budowę obecnej katedry we Włocławku rozpoczęto w 1340 nieco poza miastem, na stromej skarpie wiślanej. Do 1370 wzniesiono długie prezbiterium w typie medykadenckim i południową zakrystię. Na początku XV wieku ukończono budowę bazylikowego korpusu nawy głównej, na którą wpływ miał kształ chóru katedry w Gnieźnie[3]. W 1411 nastąpiła pierwsza konsekracja katedry. Późniejsze sklepienia gwiaździste wywodzą się z architektury Państwa Krzyżackiego. Do naszych czasów zachowały się 22 kwatery gotyckich witraży pochodzących z okien prezbiterium, obecnie wyeksponowanych w kaplicy Świętej Barbary.

W 2 połowie XV w. zaczęto wznosić kaplice wokół głównego korpusu kościoła. Przy nawie południowej w 1527 r. zbudowano kaplicę św. Marcina i kapitularz, a w 1541 kaplicę Cibavit w 1541. W 1 ćwierci XVI w. dwie z kaplic (kaplicę NMP i przeciwległą św. Kazimierza) przebudowano w stylu manierystycznym. Zostały one przekryte kopułami z latarniami.

Z biegiem lat katedra zaczęła wymagać remontów. W drugiej poł. XVIII w. wyremontowano dach. W końcu XIX w. podjęto poważniejsze prace. Dobudowano wzdłuż nawy północnej kaplice oraz kruchtę, uzyskując dzięki temu symetryczne rozwiązanie bryły świątyni. Wieże, pierwotnie nie wyższe niż dach nawy głównej, a później przykryte baniastymi kopułami, zostały nadbudowane o dwie strzeliste kondygnacje. Świątyni została znacznie przebudowana w stylu neogotyckim, przez architekta Konstantego Wojciechowskiego. W 1907 włocławską katedrę ustanowiono bazyliką mniejszą.

Wnętrze[edytuj | edytuj kod]

Ozdobione jest polichromią autorstwa braci Stanisława i Zdzisława Jasińskich, wykonaną w latach 1900-1901. W oknie prezbiterium znajdują się witraże Józefa Mehoffera (1938), z których w środkowym oknie ukazuje Wniebowzięcie NMP. Pierwotnie prezbiterium zdobiły gotyckie witraże z około 1360 roku, do dziś częściowo zachowane w kaplicy Świętej Barbary. Na łuku tęczowym nad wejściem do prezbiterium, umieszczona jest neogotycka grupa Ukrzyżowania.

Wśród zabytków rzeźbiarskich na szczególną uwagę zasługuje nagrobek bpa Piotra z Bnina, wykonany w czerwonym marmurze przez Wita Stwosza w 1494. Cennymi przykładami renesansowej rzeźby są płyty nagrobne: bp. Krzesława z Kurozwęk, wykonana z marmuru w 1516 oraz bpa Jana Karnkowskiego, brązowa z 1536. Tablic nagrobnych z różnych okresów i materiałów w katedrze jest jeszcze wiele. Rzeźbę w drewnie reprezentuje figura Matki Bożej z początku XV w. oraz grupa Ostatniej Wieczerzy, polichromowana z 1505. Wielki Krzyż Tumski, stojący u wejścia do prezbiterium, został fundowany na początku XVII w. Z malarstwa na szczególną uwagę zasługuje obraz Wniebowzięcia Matki Bożej przypisywany Janowi Wielkiemu, datowany na 1475.

Z innych zabytków znajdujących się wewnątrz świątyni katedralnej, warto obejrzeć także: siedmioramienny kandelabr z 1596 oraz barokowe stalle z 1683.

10 kwietnia 2011 w katedrze odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo kujawsko-pomorskie (pol.). 30 czerwca 2014. [dostęp 24.05.2010].
  2. Puget W., Paździor M., Chrzanowski T., Kornecki M., Włocławek i okolice, [w:] "Katalog zabytków sztuki w Polsce", t. XI, z. 18, Warszawa 1988, s. 9
  3. Andrzej Grzybkowski, "Gotycka Architektura Murowana w Polsce", Warszawa 2014, s. 152
  4. Uroczysta msza i odsłonięcie tablicy w rocznicę katastrofy smoleńskiej (pol.). mmwloclawek.pl, 2011-04-09. [dostęp 2011-05-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]