Bela I

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bela I
Nte-kir-1bela.jpg
Król Węgier
Okres panowania od 1060 lub 1061
do 11 września 1063
Poprzednik Andrzej I
Następca Salomon
Dane biograficzne
Dynastia Arpadowie
Urodziny ok. 1015
Śmierć 11 września 1063
Ojciec Vazul
Żona nieznana z imienia córka Mieszka II Lamberta
Dzieci Gejza I Crown of Saint Stephen.svg
Władysław I Święty Crown of Saint Stephen.svg
Lambert
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Bela I (węg. I. Béla, ur. ok. 1015[1], zm. 11 września 1063) – król Węgier 10611063 z dynastii Arpadów.

Stryjeczny bratanek Stefana I, w latach 30. XI wieku musiał opuścić Węgry. Przez dłuższy czas przebywał w Polsce, gdzie poślubił córkę króla Mieszka II. Powrócił na Węgry w 1048 i otrzymał od swojego brata Andrzeja I trzecią część królestwa. Uznany za następcę tronu, zbuntował się w 1057, kiedy koronowano jego bratanka Salomona. Z polską pomocą w 1060 pokonał Andrzeja I i objął tron.

Ojciec węgierskich królów Gejzy I i Władysława I Świętego.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn Vazula, stryjecznego brata Stefana I Świętego. Brat Leventego i Andrzeja I.

Nosił imię Bela, będące węgierskim odpowiednikiem imienia Adalbert. W niektórych opracowania pojawia się jako Bela I Wojciech. Spowodowane jest faktem, że imię Adalbert w krajach niesłowiańskich uchodziło za odpowiednik słowiańskiego imienia Wojciech[2].

Gdy Vazul za próbę zamachu stanu został oślepiony na rozkaz swojego stryjecznego brata króla Stefana I, synowie buntownika zbiegli z Węgier. Stało się to po 1031, a przed sierpniem 1038, według przypuszczenia Bálinta Hómana około 1035.

Bela z braćmi najpierw przebywał w Czechach, później w Polsce. Tam w zamian za zasługi położone w walce z Pomorzanami otrzymał rękę córki Mieszka II Lamberta, króla Polski. Małżeństwo to zwykle datuje się na około 1043[3].

W 1048 powrócił do ojczyzny. Od swojego brata Andrzeja I otrzymał trzecią część królestwa oraz zapewnienie, że po jego śmierci obejmie tron. W 1051 i 1052 wspierał brata w walkach z Niemcami. Współpraca między braćmi załamała się po narodzinach Salomona, syna Andrzeja I. Jego koronacja w 1057 doprowadziła do otwartego wystąpienia Beli przeciwko bratu. Andrzej I zapewnił sobie pomoc niemiecką, zaręczając Salomona z Judytą, siostrą króla Henryka IV. W takiej sytuacji Bela udał się do Polski, gdzie panował Bolesław II Szczodry, bratanek jego żony.

Bela, wspierany przez Polaków, jesienią 1060 wkroczył na Węgry i w bitwie pod Mosony pokonał Andrzeja I, który zmarł w wyniku ran odniesionych w walce.

Bela I jako król Węgier stłumił drugie powstanie Vaty. Musiał też walczyć ze swoim bratankiem Salomonem, zgłaszającym pretensje do tronu.

Został pochowany w opactwie benedyktyńskim w Szekszárd.

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Małżeństwo[edytuj | edytuj kod]

Bela I był żonaty z nieznaną z imienia córką Mieszka II, króla Polski. Data ślubu nie jest pewna. Większość badaczy datuje go na około 1043[3], inni przesuwają go na około 1036[4]. Według późnych źródeł węgierskich ręka polskiej królewny była nagrodą za udział Beli I w zwycięskiej dla Polaków bitwie z Pomorzanami.

W tym czasie sytuacja na Węgrzech była niestabilna, a Bela był tylko jednym z pretendentów do tronu. Przypuszcza się, że ten ślub był elementem szerszej polityki Kazimierza I Odnowiciela i jego szwagra, ruskiego księcia Jarosława Mądrego, mającej na celu wspieranie węgierskiej opozycji przeciwnej tamtejszemu królowi Piotrowi. Mniej więcej w tym samym czasie Andrzej, starszy brat Beli, ożenił się z córką Jarosława.

Imię żony Beli nie jest znane. Ryksa jest propozycją starszej literatury, opierającą się jedynie na tym, że tak samo nazywała się jej matka. Polscy historycy Jerzy Dowiat i Tadeusz Wasilewski wysunęli hipotezę, że nosiła imię Adelajda. Hipoteza ta wyjaśniłaby, dlaczego w Kronice polsko-węgierskiej przypisywano Mieszkowi I córkę o tym imieniu, królową Węgier (autor pomylił Mieszka I z Mieszkiem II). Imię Adelajda córka Mieszka II mogłaby otrzymać po siostrze swojej matki, ksieni w Nivelles.

Pojawił się pogląd, że po śmierci swojej polskiej żony Bela I ożenił się powtórnie z Tutą, występującą w kilku dokumentach jako królowa. W literaturze bierze się pod uwagę możliwość, że Tuta była żoną Piotra Orseolo[5].

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Bela I i jego polska żona doczekali się trzech synów - byli nimi:

W literaturze istnieją pewne rozbieżności co do liczby córek Beli I. Literatura zgodnie uznaje, że były nimi:

  • Zofia, zm. 18 czerwca 1095, od 1062 lub 1063 żona Ulryka I, margrabiego Karyntii, a po 6 marca 1070 Magnusa, księcia saskiego,
  • Helena, zm. przed 1095, żona Zwonimira, króla Chorwacji,
  • nieznanego imienia żona hrabiego Lamberta (zm. 1132).

W części opracowań jako córki Beli I są wymienione także:

Dawniej przypisywano Beli I jeszcze jedną córkę Eufemię, żonę księcia morawskiego Ottona I; nowsze badania wskazują na to, że była jednak córką Andrzeja I[6].

Przypisy

  1. S. A. Sroka, Historia Węgier do 1526, s. 26.
  2. Wynikało to z tego, że święty Wojciech na bierzmowaniu przyjął imię Adalbert; por. H. Fros, F. Sowa, Księga imion i świętych, t. 1, Kraków 1997, szp. 26.
  3. 3,0 3,1 K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław - Warszawa 1992.
  4. Propozycja Jerzego Dowiata.
  5. Foundation for Medieval Genealogy, [1] (ostatni dostęp 23.12.2007).
  6. Ustalenia Barbary Krzemieńskiej, zob. K. Jasiński, Rodowód pierwszych Piastów, Wrocław - Warszawa 1992.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Andrzej I
Coat of arms of Hungary.svg Król Węgier
10611063
Coat of arms of Hungary.svg Następca
Salomon