Belizariusz

Belizariusz
Data i miejsce urodzenia	505 Saparewa Banja
Imię i nazwisko przy narodzeniu	Flavius Belisarius
Data i miejsce śmierci	13 marca 565 Konstantynopol
Małżeństwo	Antonina
Multimedia w Wikimedia Commons

Belizariusz przyjmujący jałmużnę, obraz Jacques-Louis Davida z 1780–1781 r.

Belizariusz (Belisarius, ur. 505 w Saparewa Banja, Bułgaria, zm. 13 marca 565) – wódz bizantyjski pochodzenia germańskiego żyjący w VI wieku.

Urodził się na pograniczu Tracji i Macedonii, a karierę wojskową rozpoczynał jako przyboczny gwardzista Justyniana.

Podczas wojny Bizancjum z Persją, jako magister militum per Orientem został głównodowodzący armią na Wschodzie. Po pierwszych niepowodzeniach, w 530 roku, zwyciężył Persów w bitwie pod Darą, ale w 532 roku przegrał wielką bitwę pod Sura nad Eufratem, po czym został pozbawiony dowództwa i odwołany do stolicy. W Konstantynopolu uczestniczył w krwawym stłumieniu powstania Nika w 532 roku. Na polecenie cesarza Justyniana w roku 533 Belizariusz przeprawił się do Afryki, zajął Kartaginę i w decydującej bitwie pod Trikamarum pokonał wandalskiego króla Gelimera. Po podboju państwa Wandalów w Afryce Północnej odbył triumf w Konstantynopolu.

31 grudnia 535 roku Belizariusz wylądował na Sycylii i wkroczył do Syrakuz. Następnie przeprawił się do Italii, gdzie po zwycięskiej bitwie zdobył Neapol (jedyne miasto, które stawiało opór armii bizantyjskiej). Król Ostrogotów, Witigis, oddał Belizariuszowi Rzym bez walki i wycofał się do Rawenny. Potem jednak oblegał Belizariusza w Rzymie przez ponad rok. Belizariuszowi udało się w końcu odeprzeć oblężenie i ścigając Witigisa zajął Rawennę, biorąc króla Ostrogotów do niewoli. Belizariusz wrócił do Bizancjum, oficjalnie po to, by objąć dowództwo na Wschodzie, jednak Justynian Wielki odmówił mu triumfu. Wskutek intryg dworskich utracił w 542 roku dowództwo armii. Jednakże w roku 544 powierzono mu zadanie ustabilizowania sytuacji w Italii, nad którą kontrolę odzyskali Goci. W latach 544–548 działał w Italii, lecz nie odniósł większych sukcesów z powodu braku wojska (kolejne zajęcie i opuszczenie Rzymu). W roku 548 powrócił do Konstantynopola, gdzie wsławił się jego obroną przed wojskami słowiańsko-bułgarskimi w roku 559.

Belizariusz pod koniec życia popadł w niełaskę u cesarza i wrócił do Konstantynopola, gdzie, oślepiony i upokorzony, spędził resztę życia. Według innych źródeł ostatnie lata życia spędził w dostatku dzięki zebranym bogactwom. Zmarł w Konstantynopolu w 565 roku.

Belizariusz swoje sukcesy w podbijaniu państwa Wandalów w Afryce zawdzięczał głównie przychylnemu nastawieniu miejscowej ludności, negatywnie nastawionej do Wandalów, m.in. z powodu ich ariańskiego wyznania, (Afrykańczycy, podobnie jak Bizantyjczycy, byli ortodoksyjnymi chrześcijanami) oraz umiejętności dobrego obchodzenia się z Afrykańczykami, od których armia Belizariusza kupowała żywność, a nie przeprowadzała rekwizycje. Swoje powodzenie w kampanii w Italii zawdzięczał między innymi talentom dyplomatycznym i umiejętności negocjacji. Zamiast zwyciężać w walce, często przekonywał przeciwników, że nie mają szans w walce z armią bizantyjską, i obiecywał, dobre traktowanie przez Bizantyjczyków w zamian za poddanie się; zawsze wywiązywał się z danych obietnic. Taka taktyka miała znaczenie dla Bizancjum również pod względem finansowym, gdyż broń zużywana w walce była kosztowna.

Sekretarzem Belizariusza był Prokop z Cezarei, który opisał dzieje walk w Afryce i Italii ("De bello Wandalorum" i "De bello Gothico"), oraz napisał "Historię sekretną".

Żoną Belizariusza była Antonina, faworyta cesarzowej Teodory, która posiadała duży wpływ na męża. Jedynym dzieckiem z tego małżeństwa była córka.

Belizariusz jest głównym bohaterem powieści Roberta Gravesa pod tym samym tytułem.