Benedykt Polak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tablica pamiątkowa na pl. Biskupa Nankiera we Wrocławiu odsłonięta 11 grudnia 2004 przez władze Wrocławia i uczestników I Wyprawy śladami Benedykta Polaka

Benedykt Polak (łac. Benedictus Polonus, ur. ok. 1200, zm. ok. 1280 roku) – pierwszy polski podróżnik, franciszkanin, autor sprawozdania De Itinere Fratrum Minorum ad Tartaros będącej relacją z pierwszej wizyty Europejczyków w imperium mongolskim, odbytej od 16 kwietnia 1245 do 18 listopada 1247.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo, kiedy i gdzie dokładnie urodził się Benedykt Polak, prawdopodobnie ok. roku 1200, a pojawiające się informacje o tym, że pochodził z Wrocławia czy Wielkopolski nie są udokumentowane. Nie wiadomo nawet czy Benedykt to jego prawdziwe imię, czy też przybrał je wstępując do zakonu.

Benedictus Polonus był franciszkaninem, wstąpił do zakonu ok. 1236 roku, ale zapewne większość życia spędzał poza murami klasztoru. Był bowiem doświadczonym podróżnikiem, dobrze orientował się w geografii ziem ruskich i biegle władał łaciną oraz językiem ruskim.

Wyprawa[edytuj | edytuj kod]

Wyprawa była poselstwem papieża Innocentego IV na dwór chana mongolskiego Gujuka w pobliżu Karakorum. Celem poselstwa było zawarcie sojuszu z Mongołami przeciwko muzułmanom, którzy zajęli Ziemię Świętą oraz dla zbadania sił tatarskich. Niespełna 4 lata wcześniej (1241) Tatarzy najechali Europę pozostawiając za sobą zgliszcza w Polsce, Węgrzech, Austrii i Dalmacji. Dalszy ich pochód przerwała śmierć wielkiego chana Ugedeja, bowiem na wieść o niej Batu-chan wycofał swe wojska chcąc być obecnym przy podziale imperium.

Legatem papieskim został Jan di Piano Carpini, jeden z pierwszych uczniów i towarzyszy św. Franciszka z Asyżu i niedawny prowincjał franciszkański we Wrocławiu. Wraz z bratem Czesławem z Czech wyruszył z Lyonu 16 kwietnia 1245 i udali się drogą północną do Pragi. Następnie przybyli na Śląsk, gdzie we Wrocławiu dołączył do nich brat Benedykt Polak, który miał pełnić rolę tłumacza (głównie na ziemiach słowiańskich), gdyż obok łaciny znał też język ruski, a w tamtym czasie w Mongolii przebywało wielu jeńców z ziem ruskich. Dołączył też do nich prawdopodobnie drugi Polak znany jako C. de Bridia (z Brzegu na Śląsku), uważany za autora dzieła Historia Tartarorum.

Poselstwo zyskało poparcie Konrada I Mazowieckiego, który w Łęczycy wyposażył ich w dary dla wielkiego chana (bobrowe i borsucze futra). Tak zaopatrzeni wyruszyli starym kupieckim szlakiem przez Zawichost, Horodło, Włodzimierz Wołyński, Daniłów i Kijów, gdzie wymienili konie na wytrzymalsze konie mongolskie. 3 lutego 1246 opuścili Kijów, 23 lutego dotarli do Kaniowa i poruszając się dalej na południe dotarli do Kachowki (ok. 90 km od ujścia Dniepru do Morza Czarnego). Brzegiem morza Azowskiego i przez stepy Kumanii dotarli do delty Wołgi. W Saraju nad Wołgą będącej stolicą Złotej Ordy jej władca Batu-chan nakazał im 7 kwietnia rozdzielić się.

W dalszą drogę wyruszył tylko Jan di Piano Carpini i Benedykt Polak. Droga wiodła nadwołżańskimi stepami nad Morzem Kaspijskim i Jeziorem Aralskim, przebyli pustynię (od 16 kwietnia do 17 maja), przejechali Chorezm (od 17 maja do 15 czerwca), stepy pogranicza Turkiestanu Wschodniego i Zachodniego oraz minęli jezioro Bałchasz. 28 czerwca dojechali w pobliże Ałtaju i Irtyszu, a 22 lipca dotarli do letniej siedziby chana – Syra Ordy, gdzie przebywali w trudnych warunkach. Ich przybycie zbiegło się z przygotowaniami do uroczystościami wyniesienia na tron nowego wielkiego chana Gujuka. Intronizacja miała miejsce 24 sierpnia. Posłowie zostali odesłani do kwatery matki chana. Po zakończeniu uroczystości koronacyjnych, 11 listopada, zostali zaproszeni na drugą audiencję u Gujuka. 13 listopada dostali list do papieża w 4 językach (po mongolsku, persku, turecku, łacinie)[potrzebne źródło] i zezwolenie na powrót do kraju. Pod koniec maja (lub na początku czerwca) 1247 wrócili nad Wołgę i połączyli się z czekającymi na nich braćmi. 18 listopada 1247 powrócili do Lyonu.

Po powrocie z wyprawy Giovanni de Pian del Carpine, w 1247, napisał rozprawę Historia Mongaloru quos nos Tartaros appellamus, gdzie relacjonował wyprawę, opisał życie Tatarów, ich kulturę, wierzenia oraz struktury państwowe i organizację armii. Benedykt Polak podczas powrotu do kraju zatrzymywał się w licznych klasztorach, gdzie opowiadał o podróży, a jego relacje zostały spisane przez C. de Bridia w dziele Historia Tartarorum z 1247. Benedykt napisał również rozprawę Itinerarium, gdzie m.in. zacytował w całości list chana Gujuka do papieża. Sprawozdanie zostało przetłumaczone po raz pierwszy na język polski w 1986 przez adwokata Andrzeja Jochelsona i opublikowane w Kalendarzu Świętego Antoniego

Po powrocie do Polski Benedykt Polak został (1252) gwardianem klasztoru franciszkanów w Krakowie lub w Inowrocławiu. Zmarł w 1280 lub wg innych historyków w 1252. Jego imieniem została nazwana wrocławska uliczka pomiędzy ul. Szczytnicką a pl. Grunwaldzkim. Na kościele św. Wincentego znajduje się tablica upamiętniająca. W Łęczycy, na pamiątkę wyprawy, organizowane są coroczne imprezy pod nazwą Jarmark Benedykta Polaka.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • Benedykt Polak, Sprawozdanie, w: Spotkanie dwóch światów. Stolica Apostolska a świat mongolski w połowie XIII wieku. Relacje powstałe w związku z misją Jana di Piano Carpiniego do Mongołów, pod red. Jerzego Strzelczyka, Poznań 1993, s. 224-233.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W 2004 odbyła się Pierwsza Wyprawa Śladami Benedykta Polaka.
  • 4 sierpnia 2007 ruszyła wyprawa samochodami terenowymi śladami Benedykta Polaka[1].
  • W 2011 ukazała się książka dla dzieci zatytułowana Wyprawa niesłychana Benedykta i Jana. Historia prawdziwa o wyprawie Benedykta Polaka autorstwa Łukasza Wierzbickiego.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciech Chądzyński Wrocławskie wędrówki przez stulecia, wyd. Via Nova, Wrocław 2009, ISBN 978-83-60544-68-6
  • Benedykt Polak Trzynastowieczny opis podróży do Mongolii posła papieskiego ... w tłumaczeniu Andrzeja Jochelsona [w:] Kalendarz św. Antoniego, Wrocław 1986, s. 51-59
  • Bibliografia Literatury Polskiej - Nowy Korbut, t.2 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964, s. 20-22

Przypisy

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]