Binjamin Netanjahu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Beniamin Netanjahu)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Binjamin Netanjahu
בנימין נתניהו
Benjamin Netanyahu portrait.jpg
Benjamin Netanyahu Signature.svg
Data i miejsce urodzenia 21 października 1949
Tel Awiw,  Izrael
Premier Izraela
Przynależność polityczna Likud
Okres urzędowania od 31 marca 2009
Poprzednik Ehud Olmert
Premier Izraela
Przynależność polityczna Likud
Okres urzędowania od 18 czerwca 1996
do 6 lipca 1999
Poprzednik Szimon Peres
Następca Ehud Barak
Przewodniczący partii Likud
Okres urzędowania od 26 marca 1993
do 1999
Poprzednik Icchak Szamir
Następca Ariel Szaron
Przewodniczący partii Likud
Okres urzędowania od 2005
do nadal
Poprzednik Ariel Szaron
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Binjamin Netanjahu i[1], Bibi Netanjahu (heb.: בנימין נתניהו, ang.: Benjamin Netanyahu, ur. 21 października 1949 w Tel Awiwie) – izraelski polityk, Prezes Rady Ministrów w okresie od 1996 do 1999, oraz ponownie od 31 marca 2009.

Jest pierwszym, i jak do tej pory jedynym premierem Izraela, który urodził się w Ziemi Izraela po ogłoszeniu Deklaracji Niepodległości w 1948. Lider partii politycznej Likud.

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Netanjahu urodził się w Tel Awiwie, położonym na równinie Szaron w centralnym regionie kraju. Był środkowym dzieckiem Zili i Benziona Netanjahu. Początkowo wychowywał się i kształcił w Jerozolimie. W latach 1956-1958[2], a następnie po 1963 mieszkał z rodziną w Stanach Zjednoczonych, gdzie jego ojciec Benzion Netanjahu wykładał na uczelniach. W tym czasie mieszkali na przedmieściach Filadelfii, Pensylwania. Binjamin Netanyahu ukończył Cheltenham High School. Do dziś mówi po angielsku z mocnym akcentem amerykańskim[3].

Kariera zawodowa[edytuj | edytuj kod]

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu szkoły, w 1967 powrócił do Izraela i wstąpił do Sił Obronnych Izraela. Po przejściu podstawowego szkolenia wojskowego został dostrzeżony przez dowódców i zakwalifikowany do elitarnej jednostki Sayeret Matkal. Niewiele wiadomo o jego misjach bojowych, które jak większość działań tej jednostki są ściśle tajne. Z ujawnionych informacji wiadomo, że 8 maja 1972 uczestniczył w operacji uwolnienia zakładników z porwanego samolotu linii Sabena na lotnisku Ben-Guriona pod Tel Awiwem. Został wówczas raniony od przyjacielskiego ognia[4]. W 1968 uczestniczył w operacji w Libanie, brał udział w starciach nad Kanałem Sueskim[5]. Podczas jednej z tajnych operacji prowadzonych na terytorium Syrii otarł się o śmierć z wycieńczenia, został jednak uratowany przez dowódcę jednostki Uziego Dajana[6]. W 1973 opuścił armię w randze kapitana (Seren).

Studia i biznes[edytuj | edytuj kod]

Po opuszczeniu armii Netanjahu wyjechał do Stanów Zjednoczonych, jednak gdy wybuchła Wojna Jom Kippur natychmiast powrócił do Izraela by walczyć na Wzgórzach Golan. Po wojnie wyjechał do Stanów Zjednoczonych i w 1975 uzyskał licencjat architektury oraz w 1977 tytuł magistra administracja biznesu na Massachusetts Institute of Technology. Dodatkowo studiował nauki polityczne na Harvard University. W czasie studiów pracował jako doradca w firmie Boston Consulting Group[7].

W 1976 zginął jego brat Jonatan Joni Netanjahu, dowódca jednostki komandosów Sayeret Matkal w operacji odbicia pasażerów porwanego francuskiego samolotu w Ugandzie (operacja Entebbe). Po tym tragicznym wydarzeniu, Benjamin Netanjahu w 1977 powrócił do Izraela i podjął pracę jako dyrektor ds. marketingu w fabryce mebli. Dodatkowo w 1978 założył Jonathan Netanyahu anti-Terror Institute, który prowadził działalność edukacyjną na rzecz walki z terroryzmem. Netanjahu przeprowadził szereg międzynarodowych konferencji na temat terroryzmu[8]. W okresie tym Binjamin Netanjahu nawiązał pierwsze kontakty z izraelskimi politykami. Minister Obrony Mosze Arens mianował go Ambasadorem Izraela w Stanach Zjednoczonych (lata 1982-1984). Następnie, w latach 1984-1988 był Ambasadorem Izraela przy ONZ[9].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Powrócił do Izraela przed wyborami parlamentarnymi w 1988 i wstąpił do partii politycznej Likud. Z ramienia tej partii został wybrany do Knesetu i w rządzie Icchaka Szamira został mianowany wiceministrem spraw zagranicznych. W okresie tym pojawiła się rywalizacja pomiędzy Binjaminem Netanjahu a ministrem spraw zagranicznych Dawidem Lewim, która miała swoje odbicie w późniejszej karierze politycznej. Podczas Konferencji Pokojowej w Madrycie w 1991 Netanjahu był członkiem delegacji izraelskiej. Po powrocie został wiceministrem w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Po klęsce wyborach parlamentarnych w 1992 Benjamin Netanjahu stał się liderem Likudu, i w po wewnętrznych wyborach w 1993 przejął przywództwo nad partią. Podczas wewnątrz partyjnej kampanii pogłębiła się przepaść pomiędzy Netanjahu a Dawidem Lewim[10].

Jako lider opozycji ostro skrytykował Porozumienia z Oslo (1993), i ostrzegł, że zawarte z Palestyńczykami porozumienie przyniesie Izraelowi falę terroru. W następnych miesiącach Netanjahu publicznie i spektakularnie odwiedzał miejsca zamachów terrorystycznych, brał również udział w demonstracjach przeciwko polityce rządu. 4 listopada 1995 premier Icchak Rabin został zamordowany przez prawicowego fanatyka religijnego. Wiele mediów wówczas podburzały przeciwko Netanjahowi, a wdowa po zabitym premierze Leah Rabin nie podała ręki Netanjahowi na pogrzebie.

Pierwszy raz na stanowisku premiera[edytuj | edytuj kod]

Premier Binjamin Netanjahu, Jasir Arafat i Nabil Sza’as na Światowym Forum Ekonomicznym w Davos, 1997

W wyborach parlamentarnych w 1996 głosy rozłożyły się prawie równo pomiędzy prawicowy Likud a lewicową Izraelską Partię Pracy, a w bezpośrednich wyborach premiera zwyciężył Binjamin Netanjahu. 18 czerwca 1996 objął obowiązki premiera. Był najmłodszym w historii Izraela politykiem, który objął urząd premiera.

Binjamin Netanjahu
בנימין נתניהו
Kapitan Binjamin Netanjahu
Kapitan Binjamin Netanjahu
kapitan (Seren) kapitan (Seren)
Data i miejsce urodzenia 21 października 1949
Tel Awiw,  Izrael
Przebieg służby
Lata służby 1967-1972
Siły zbrojne Siły Obronne Izraela
Jednostki Sayeret Matkal
Główne wojny i bitwy Wojna Jom Kippur

Jako premier, Netanjahu postawił wiele pytań do Porozumienia z Oslo (1993), zauważając, że jednym z głównych punktów zawartego porozumienia było założenie, że negocjacje izraelsko-palestyńskie powinny przebiegać w kilku etapach. Postawił więc warunek, że aby móc prowadzić dyskusję na takie tematy jak status Jerozolimy, wcześniej musi być zmieniona Palestyńska Karta Narodowa. Zwolennicy Porozumienia z Oslo twierdzili, że podejście wielostopniowe buduje zaufanie wśród Palestyńczyków, a kwestie sporne będą mogły być rozstrzygnięte w późniejszym terminie. Netanjahu uznał jednak, że ustępstwa będą zachętą dla palestyńskich ekstremistów i zaapelował do Palestyńczyków o konkretne dowody dobrej woli w postaci wstrzymania zamachów terrorystycznych. Spowolniło to proces pokojowy, oraz wstrzymało przekazywanie Palestyńczykom miasta Hebron, które jako jedyne po Oslo miało być przekazane Autonomii Palestyńskiej. Na początku września 1996 Netanjahu spotkał się z Jasirem Arafatem na przejściu granicznym Erez, nie osiągnięto jednak porozumienia w spornych kwestiach.

W dniu 24 września 1996 Netanjahu i burmistrz Jerozolimy Ehud Olmert zdecydowali o otwarciu dla zwiedzających tunelu pod Zachodnim Murem, którego wyjście znajdowało się w Dzielnicy Muzułmańskiej. Wywołało to poważne arabskie rozruchy w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu[11].

Niemal natychmiast po wybuchu zamieszek, rozpoczęła się mediacja pokojowa prezydenta Stanów Zjednoczonych Billa Clintona z udziałem króla Jordanii Husajna I. Mediacja utorowała drogę do podpisania 17 stycznia 1997 porozumienia w sprawie Hebronu. Netanjahu zobowiązał się do wycofania z miasta izraelskich wojsk, z wyjątkiem obszaru zamieszkałego przez żydowskich osadników. Wycofanie wojsk nastąpiło w tym samym miesiącu[12].

Premier Binjamin Netanjahu, Madeleine Albright i Jasir Arafat podpisują Wye River Memorandum, 1998

Latem 1997 doszło w Jerozolimie do dwóch samobójczych zamachów terrorystycznych, po których Netanjahu zlecił Mossadowi zabójstwo w Jordanii szefa biura politycznego Hamasu Khaleda Meszala. Operacja izraelskich agentów zakończyła się ich aresztowaniem. W zamian za ich uwolnienie, Izrael przekazał Jordanii antidotum na truciznę, którą wstrzyknięto Meszalowi. Dodatkowo wypuszczono dziesiątki palestyńskich więźniów, z szejkiem Ahmedem Jassinem na czele.

Po długim okresie stagnacji, podczas którego Palestyńczycy domagali się przekazania do Autonomii Palestyńskiej kolejnych miast, w październiku 1998 prezydent Clinton zwołał izraelsko-palestyńską konferencję. 23 października 1998 nastąpiło podpisanie porozumienia Wye River Memorandum. Netanjahu zobowiązał się przekazać Autonomii Palestyńskiej 13% terytorium Zachodniego Brzegu i otworzyć międzynarodowy port lotniczy w Gazie. W zamian Arafat zobowiązał się anulować w Palestyńskiej Karcie Narodowej wszystkie artykuły wzywające do zniszczenia Izraela. W tym celu odbyło się specjalne zebranie Palestyńskiej Rady Narodowej, w którym uczestniczył prezydent Clinton, na którym zmieniono zapisy w Palestyńskiej Karcie Narodowej - jednak nowa wersja Karty nigdy nie została publicznie wydana. Funkcjonujące w palestyńskim społeczeństwie stare wersje Palestyńskiej Karty Narodowej nadal wzywają do zniszczenia Izraela. Netanjahu uznał, że nie jest to pełnym wywiązaniem się Arafata z zobowiązań, tym bardziej, że seria samobójczych zamachów terrorystycznych wciąż trwała, a palestyńskie władze nie podejmowały żadnych starań aby powstrzymać terrorystów. Netanjahu powiedział, że zamachy bombowe zwalniają Izrael od obowiązku realizacji porozumień zawartych w Oslo. W ten sposób zrezygnował z przekazywania dalszych terenów Autonomii Palestyńskiej i zawiesił wszystkie rozmowy pokojowe. Netanjahu podkreślał w swojej polityce zasadę "trzech nie": nie dla wycofania ze Wzgórz Golan, nie ma rozmów w sprawie Jerozolimy, nie ma żadnych wstępnych warunków przed rozmowami pokojowymi[13].

Rząd Benjamina Netanjahu napotykał na coraz większą opozycję ze strony izraelskiej lewicy, która chciała postępu w negocjacjach pokojowych kosztem nawet dużych ustępstw na rzecz Palestyńczyków. Dodatkowo wybuchła cała seria skandali, w których oskarżano Netanjahu o zdradę małżeńską i korupcję (został później uniewinniony), przez co stracił on przychylność opinii publicznej. Po przegranej wyborach bezpośrednich premiera w 1999, Netanjahu ustąpił 6 lipca 1999 z urzędu premiera i czasowo wycofał się z polityki[7].

Wycofanie się z polityki i powrót[edytuj | edytuj kod]

Po upadku rządu Ehuda Baraka pod koniec 2000, Binjamin Netanjahu wyraził chęć powrotu do polityki. Mogło wówczas dojść do przedterminowych wyborów, jednak religijna partia polityczna Szas, która obawia się utraty popularności, odmówiła poparcia propozycji rozwiązania XV Knesetu. W rezultacie misję utworzenia nowego rządu powierzono Arielowi Szaronowi. Wybór był zaskakujący, tym bardziej, że w tym momencie Szaron był mniej popularny niż Netanjahu.

Binjamin Netanjahu i Władimir Putin w Centrum Żydowskim w Moskwie, grudzień 2000

W trakcie trwania Intifady Al-Aksa Netanjahu wzywał rząd Szarona do wprowadzenia Sił Obronnych Izraela do palestyńskich miast i stłumienia siłą palestyńskiego powstania. W marcu 2002 Szaron rozpoczął Operację Ochronna Tarcza, natomiast Netanjahu zaczął popierać koncepcję budowy muru bezpieczeństwa, który odseparowałby terytorium Autonomii Palestyńskiej od Izraela. Gdy w 2002 Izraelska Partia Pracy wycofała się z koalicji rządowej, Ariel Szaron mianował Netanjahu ministrem spraw zagranicznych (do 2003).

Pod koniec 2002 Netanjahu wystartował w wewnętrznych wyborach na przywódcę partii Likud, przegrał jednak z Szaronem[14].

Minister finansów[edytuj | edytuj kod]

Po wyborach parlamentarnych w 2003 Ariel Szaron powołał Netanjahu na funkcję ministra finansów. Netanjahu uznał, że wspieranie gospodarki rynkowej przyniesie wzrost i poprawę sytuacji gospodarczej kraju. W ciągu dwóch i pół roku, w których pełnił funkcję ministra finansów, przeprowadził daleko idące reformy, szczególnie w zakresie podatków i rynku kapitałowego. Prowadził kapitalistyczną politykę wspierania prywatnych inicjatyw gospodarczych, jednocześnie ograniczając wydatki rządowe i prywatyzując przedsiębiorstwa państwowe. Przeprowadził ważną reformę systemu bankowego[15]. Działania Netanjahu zmierzające do liberalizacji izraelskiej gospodarki, były źle spostrzegane przez lewicową opozycję, a także przez kolegów z partii. Netanjahu spotkał się z ostrą krytyką[16].

Gdy w 2004 Ariel Szaron przedstawił plan jednostronnego wycofania żydowskich osiedli ze Strefy Gazy, Netanjahu zaprotestował, domagając się przeprowadzenia referendum w tej sprawie. Ostatecznie, 7 sierpnia 2005 podał się do dymisji, pokazując w ten sposób swój sprzeciw przeciwko decyzji rządu[17].

Odchodząc z urzędu ministra finansów, Netanjahu zostawiał gospodarkę Izraela w dużo lepszym stanie niż była w 2002. PKB per capita wzrosła od 2002 o 16%[18], główne indeksy giełdowe wzrosły o 140%[19], stopa bezrobocia zmalała z 10,5% do 8,9%, wzrost gospodarczy PKB Izraela wyniósł 4,1% i był najwyższy wśród krajów rozwiniętych, a inflacja wynosząca 0,3% była najniższa wśród krajów rozwiniętych (z wyjątkiem Japonii i Singapuru). Podczas gdy w 2002, rok budżetowy zakończył się deficytem 4,5% PKB, to w 2005 wyszedł na zero[20].

Lider opozycji[edytuj | edytuj kod]

Po wycofaniu się w 2005 Ariel Szarona z roli przywódcy partii politycznej Likud, Binjamin Netanjahu wystartował w wyborach wewnętrznych i 19 grudnia 2005 przejął przywództwo nad partią. Po wyborach parlamentarnych 2006 Likud zajął trzecie miejsce i przeszedł do opozycji.

W XVII Knesecie Netanjahu jako lider opozycji sprzeciwił się II wojnie libańskiej, podkreślając zagrożenie ze strony irańskiego programu budowy broni jądrowej. W ostrych wypowiedziach porównywał Iran do Niemiec hitlerowskich. W 2008 Kneset przegłosował projekt ustawy autorstwa Netanjahu, który zakazuje inwestycji w Izraelu korporacjom utrzymującym kontakty z Iranem.

14 sierpnia 2007 Netanjahu został ponownie wybrany przewodniczącym Likudu.

Drugi raz na stanowisku premiera[edytuj | edytuj kod]

Premier Binjamin Netanjahu i Barack Obama w Waszyngtonie, 18 maja 2009
Premier Binjamin Netanjahu, Hillary Clinton, George Mitchell i Mahmud Abbas, 2 września 2010

W lutym 2009 po wyborach parlamentarnych prezydent Izraela Szymon Peres powierzył mu misję utworzenia nowego rządu, zakończoną pomyślnie zaprzysiężeniem gabinetu w Knesecie 31 marca 2009[21].

Od początku drugiej kadencji Netanjahu znajdował się pod silną presją administracji prezydenta Barack Obamy, który dążył by izraelski rząd zamroził rozbudowę żydowskich osiedli na Zachodnim Brzegu i zgodził się na ustanowienie państwa palestyńskiego. Już w marcu Izrael odwiedziła sekretarze stanu Stanów Zjednoczonych Hillary Clinton. Ostrzegła ona, że rozbudowa żydowskich osiedli i wyburzanie arabskich domów we Wschodniej Jerozolimie są przeszkodą dla procesu pokojowego, oraz wyraziła poparcie dla utworzenia państwa palestyńskiego[22]. Dalsze rozmowy były prowadzone ze specjalnym wysłannikiem Stanów Zjednoczonych na Bliski Wschód, George'em Mitchellem. Netanjahu uzależnił poparcie dla państwa palestyńskiego od uznania przez Palestyńczyków Izraela jako państwa żydowskiego[23].

19 maja 2009 Binjamin Netanjahu spotkał się w Waszyngtonie z prezydentem Barackiem Obamą, oświadczając, że Izrael ma prawo do dalszego rozwijania żydowskich osiedli. W odpowiedzi, 4 czerwca 2009 Obama podczas przemówienia w Kairze, zwrócił się do świata arabskiego potępiając żydowskie osadnictwo. Po tym przemówieniu, Netanjahu zwołał nadzwyczajne posiedzenie rządu. 14 czerwca w swoim przemówieniu na Uniwersytecie Bar-Ilan po raz pierwszy przedstawił zasady na jakich mogłoby powstać państwo palestyńskie. Jego warunkami były: (1) Palestyna będzie zdemilitaryzowanym państwem, (2) Palestyna uzna Izrael jako państwo żydowskie, (3) Jerozolima pozostanie stolicą Izraela, (4) Palestyńczycy zrezygnują z "prawa powrotu" uchodźców palestyńskich. Netanjahu podkreślił także prawo do "naturalnego wzrostu" osiedli żydowskich istniejących już na Zachodnim Brzegu. Ich ostateczny status zostałby ustalony w trakcie negocjacji izraelsko-palestyńskich. W ramach gestu dobrej woli Siły Obronne Izraela zlikwidowały część punktów kontrolnych na Zachodnim Brzegu, umożliwiając swobodny przepływ ludności. Krok ten miał na celu ożywienie gospodarcze Autonomii Palestyńskiej[24][25].

22 września 2009 podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku odbyło się spotkanie pomiędzy Binjaminem Netanjahu a przewodniczącym Autonomii Palestyńskiej Mahmudem Abbasem. Obaj politycy zgodzili się, że proces pokojowy powinien zostać szybko wznowiony[26]. Następnie, pod naciskiem Stanów Zjednoczonych, Netanjahu ogłosił 25 listopada częściowe zamrożenie rozbudowy żydowskich osiedli na Zachodnim Brzegu na okres dziesięciu miesięcy. Strona palestyńska jednak przez długi czas nie zgadzała się na rozpoczęcie bezpośrednich negocjacji pokojowych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Netanjahu Binjamin. W: Encyklopedia PWN [on-line]. [dostęp 2014-04-22].
  2. Prime Minister Benjamin Netanyahu (ang.). W: YnetNews [on-line]. 2009-04-05. [dostęp 2011-02-03].
  3. Alain Gresh, Dominique Vidal: The new A-Z of the Middle East. Londyn: I.B.Tauris&Co Ltd, 2004, s. 217. ISBN 9781860643262. [dostęp 2011-02-03]. (ang.)
  4. Yossi Melman: More than six decades on, Israel memorializes late commander of British Army's Jewish Unit (ang.). W: Haaretz [on-line]. 2010-11-10. [dostęp 2011-02-03].
  5. Amir Bohbot: Sayeret Matkal 50 (hebr.). W: Ma'ariv [on-line]. 2007-03-24. [dostęp 2011-02-03].
  6. Chen Coates - Bar: Nowy Bibi (hebr.). W: Ma'ariv [on-line]. 2008-12-13. [dostęp 2011-02-03].
  7. 7,0 7,1 Benjamin Netanyahu, Likud (ang.). W: YnetNews [on-line]. 2005-03-28. [dostęp 2011-02-03].
  8. Prime Minister Benjamin Netanyahu (ang.). W: YnetNews [on-line]. 2009-04-05. [dostęp 2011-02-03].
  9. Prime Minister - Curriculum Vitae (ang.). W: Prime Miniser's Office [on-line]. [dostęp 2011-02-05].
  10. Netanyahu wins battle for leadership of Likud (ang.). W: The Independent [on-line]. 1993-03-26. [dostęp 2011-02-03].
  11. Akiva Eldar: Jerusalem demolitions may spark repeat of 1996 riots (ang.). W: Haaretz [on-line]. [dostęp 2011-02-04].
  12. Protocol Concerning the Redeployment in Hebron (ang.). W: Jewish Virtual Library [on-line]. [dostęp 2011-02-04].
  13. Akram T. Hawas: The new alliance: Turkey and Israel. Is it a course towards new division of the Middle East? (ang.). W: The fourth Nordic conference on Middle Eastern Studies [on-line]. 1998-08-16. [dostęp 2011-02-04].
  14. Akram T. Hawas: Sharon Beats Netanyahu in Likud Primary (ang.). W: Fox News [on-line]. 2002-11-28. [dostęp 2011-02-04].
  15. Netanyahu Economic Revolution Far Greater than Reported (ang.). W: Information Regarding Israel's Security [on-line]. 2005-09-27. [dostęp 2011-02-06].
  16. Gil Hoffman: Netanyahu: Sharon is a dictator (ang.). W: The Jerusalem Post [on-line]. 2005-11-23. [dostęp 2011-02-06].
  17. Stephen Farrell: Netanyahu resigns from Cabinet over Gaza withdrawal (ang.). W: The Sunday Times [on-line]. 2005-08-08. [dostęp 2011-02-06].
  18. Report for Selected Countries and Subjects (ang.). W: The International Monetary Fund [on-line]. [dostęp 2011-02-06].
  19. Goldstein Tani: Benjamin Netanyahu: National Vmprit reformator (hebr.). W: YnetNews [on-line]. 2005-08-07. [dostęp 2011-02-06].
  20. Sever Plotzker: Netanjahu i gospodarka: Wow, nie był zły (hebr.). W: YnetNews [on-line]. 2005-12-25. [dostęp 2011-02-06].
  21. Sever Plotzker: Netanyahu sworn in as Israel's prime minister (ang.). W: Haaretz [on-line]. 2009-03-31. [dostęp 2011-02-06].
  22. Hillary Clinton Begins First Foray Into Israel-Palestinian Conflict (ang.). W: VOANews [on-line]. 2009-03-02. [dostęp 2011-02-06].
  23. Israel demands Palestinians recognize "Jewish state" (ang.). W: Reuters [on-line]. 2009-04-16. [dostęp 2011-02-06].
  24. Nablus booms as barriers fall in occupied West Bank (ang.). W: The Daily Star [on-line]. 2009-08-11. [dostęp 2011-02-06].
  25. Thomas Friedman: Green Shoots in Palestine II (ang.). W: The New York Times [on-line]. 2009-08-11. [dostęp 2011-02-06].
  26. Barak Ravid: Obama told Netanyahu, Abbas: We all must take risks for peace (ang.). W: Haaretz [on-line]. 2009-09-22. [dostęp 2011-02-06].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]