Benin

République du Bénin Republika Beninu
Flaga Beninu Herb Beninu
Dewiza: (fr.) Fraternité, Justice, Travail (Braterstwo, Sprawiedliwość, Praca)
Hymn: L'Aube Nouvelle
Język urzędowy	francuski
Stolica	Porto-Novo
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Yayi Boni
Szef rządu	premier Pascal Koupaki
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	99. na świecie 112 620 km² 2000 km² (1,78%)
Liczba ludności (2008)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	101. na świecie 8 295 000 74 osób/km²
PKB (2012)  • całkowite   • na osobę	7,4 mld USD 794 USD
PKB (PPP) (2012)  • całkowite   • na osobę	15,5 mld USD 1666 USD
Jednostka monetarna	frank CFA (XOF)
Niepodległość	od Francji 1 sierpnia 1960
Strefa czasowa	UTC +1
Kod ISO 3166	BJ
Domena internetowa	.bj
Kod samochodowy	DY
Kod samolotowy	TY
Kod telefoniczny	+229
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Benin w Wikisłowniku

Benin (do 1975 pod nazwą Dahomej) – państwo w Afryce nad Zatoką Gwinejską. Graniczy z Burkina Faso, Nigrem, Nigerią i Togo, członek Unii Afrykańskiej.

Historia

Królestwo Dahomeju powstało na bazie kilku grup etnicznych zamieszkujących tereny wokół miasta Abomey. Plemię Adżów zamieszkiwało we wczesnym średniowieczu pogranicze dzisiejszego Beninu i Togo. Zgodnie z tradycją Adżowie przybyli do południowego Beninu w XII-XIII w. i – wymieszawszy się z lokalną ludnością – stworzyli nowy lud Fonów, zwanych też "Dahomejami". Gangnihessou, (władca z dynastii Adża) założył stolicę w Abomey, jak również miasta Allada i Porto-Novo), stając się pierwszym królem niewielkiego państwa.

Jak nakazywała wielowiekowa tradycja, dahomejscy chłopcy byli często oddawani na naukę starym, doświadczonym wojownikom, od których uczyli się władania bronią i poznawali zwyczaje wojenne aż do momentu, kiedy byli na tyle dojrzali, by sami mogli zostać wojownikami. Dahomej był znany z posiadania elitarnego oddziału kobiet-wojowniczek zwanych Ahosi (pol. nasze matki), a przez Europejczyków nazywanych dahomejskimi Amazonkami. Przykładanie wielkiej wagi do wyszkolenia wojskowego spowodowało, że XIX-wieczni podróżnicy, jak Richard Francis Burton, okrzyknęli Dahomej czarną Spartą.

Jakkolwiek władcy Dahomeju byli początkowo przeciwni handlowi niewolników, był on uprawiany w całym regionie przez blisko 300 lat, przyczyniając się do powstania nazwy "Wybrzeże Niewolnicze". Obyczaj, nakazujący ścinanie części jeńców branych w licznych wojnach, przyczyniał się do ograniczania niewolników sprzedawanych handlarzom, wskutek czego liczba zmniejszyła się z około 20 tys. rocznie na początku XVII w. do 12 tys. dwieście lat później. Inną przyczyną zmniejszenia się obrotów w handlu niewolniczym był zakaz eksportu żywego towaru przez Atlantyk wprowadzony przez Wielką Brytanię i inne kraje europejskie. Handel ustał całkowicie w 1885, kiedy to ostatni portugalski statek z niewolnikami opuścił wybrzeże dzisiejszego Beninu.

Od połowy XIX w. Dahomej zaczął tracić znaczenie jako regionalna potęga militarna. To zachęciło w 1892 Francuzów do zajęcia tych terytoriów. Po dwuletnich walkach kolonizatorzy opanowali sytuację, a w 1899 tzw. Dahomej Francuski został włączony do Francuskiej Afryki Zachodniej.

W 1958 Francja przyznała Republice Dahomeju autonomię, a 1 sierpnia 1960 kraj odzyskał niepodległość. Człowiekiem, który poprowadził nową republikę ku niepodległości, był Hubert Maga.

Przez następne 12 lat krajem wstrząsały niepokoje etniczne. Doszło do kilku zamachów stanu i zmian reżimów, przy czym dominującymi politykami byli: Sourou Apithy, Hubert Maga i Justin Ahomadegbé, każdy reprezentujący inną część kraju i inne grupy etniczne. Po zamieszkach, które zakłóciły wybory w 1970, ci trzej politycy postanowili stworzyć prezydencki triumwirat i rządzić krajem kolektywnie.

W 1972 doszło do wojskowego zamachu stanu pod przywództwem Mathieu Kérékou. Kérékou zaprowadził formalnie ustrój socjalistyczny i powołał rząd kontrolowany przez Wojskową Radę Rewolucyjną (CNR). W 1975 przemianował kraj na Ludową Republikę Beninu. W 1979 CNR została rozwiązana i rozpisano demokratyczne wybory. Pod koniec lat 80. Kérékou – wobec zapaści gospodarczej kraju – zdecydował się zrezygnować z socjalizmu i skierować Benin na drogę demokracji parlamentarnej i gospodarki rynkowej.

W wyborach w 1991 przegrał z Nicéphore Soglo i stał się pierwszym afrykańskim prezydentem, który dobrowolnie ustąpił ze stanowiska. Kérékou wrócił do władzy wygrawszy wybory w 1996. W 2001, z niewielką przewagą nad przeciwnikiem, Kérékou wygrał raz jeszcze, ale opozycja zarzucała mu nieczystą grę.

Ani Kérékou ani Soglo nie startowali w wyborach w 2006, ponieważ obu zabraniała tego konstytucja ze względu na wiek lub dopuszczalną liczbę kadencji. Prezydent Kérékou jest powszechnie chwalony za to, że – inaczej niż większość afrykańskich przywódców – nie usiłował zmienić konstytucji, by pozostać dłużej na urzędzie.

Wybory 2006 zostały uznane za wolne i demokratyczne. W ich rezultacie prezydentem został Yayi Boni. Sukces demokratycznych, wielopartyjnych wyborów w Beninie sprawił, że kraj ten uznano za model demokracji w Afryce.

Podział administracyjny

Kraj podzielony jest na 12 departamentów. Do 1999 było ich 6.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Beninu

Geografia

Północną część kraju pokrywa sawanna z akacjami i baobabami, natomiast na wybrzeżu rosną namorzyny. Wewnątrz kraju występują lasy suche, okresowo zrzucające liście. Zdarzają się również enklawy wilgotnych, wiecznie zielonych lasów. Tutejsze parki narodowe, tj. Pendjari i W du Niger, rezerwaty dzikich zwierząt reprezentowane przez takie gatunki jak m.in. lamparty, antylopy, słonie, hieny i wiele gatunków małp, stanowią dużą atrakcję turystyczną.

Miasta

Największe miasta (ludność powyżej 30 tys. mieszkańców) wg danych szacunkowych z 2009

• Kotonu – 745 726
• Abomey-Calavi – 518 256
• Porto-Novo – 254 627
• Djougou – 235 934
• Parakou – 188 853
• Bohicon – 144 634
• Kandi – 126 944
• Lokossa – 102 149
• Natitingou – 92 101
• Ouidah – 91 726
• Savé – 89 745
• Abomey – 88 649
• Nikki – 65 874
• Dogbo-Tota – 47 411
• Malanville – 41 454
• Cové – 41 282
• Pobé – 36 840
• Kérou – 34 733
• Comé – 33 147
• Savalou – 33 079
• Sakété – 32 619

Gospodarka

Benin to kraj rolniczy z przewagą gospodarstw karłowatych. Uprawy dające produkty eksportowe – olej palmowy i kakao – prowadzi się w wilgotniejszej, gęściej zaludnionej części południowej państwa. Miasto Kotonu jest portem i ośrodkiem przemysłowym.

Transport

Sieć kolejowa Beninu

Infrastruktura kolejowa

Długość używanych linii kolejowych: 438 km o szerokości 1000mm

Otwarta sieć kolejowa Beninu składa się z dwóch tras:

• Porto-Novo - Parakou
• Otwarty ponownie w 1999 roku odcinek Porto-Novo - Kotonu

Infrastruktura drogowa

• Drogi utwardzone: 1400 km
• Drogi nieutwardzone: 14600 km

Przez teren Benin przebiega planowana Trans–West African Coastal Highway. W momencie ukończenia budowy wszystkich mostów zapewni ona połączenie utwardzoną drogą państw ECOWAS.

Kultura

Paolo Valente, Opowieści szeptane przez wiatr, [1], Wydawnictwo WAM, Kraków 2008

Święta państwowe

Święta państwowe

Data	Polska nazwa	Oryginalna nazwa
1 stycznia	Nowy Rok	–
10 stycznia	Dzień Suwerenności Państwowej	–
2 lutego	–	Eid-ul-Adha
12 kwietnia	Poniedziałek wielkanocny	–
2 maja	Urodziny Proroka	Eid-Milad Nnabi
20 maja	Wniebowstąpienie	–
1 sierpnia	Dzień Niepodległości	–
15 sierpnia	Wniebowzięcie	–
26 października	Dzień Sił Zbrojnych	–
1 listopada	Wszystkich Świętych	–
14 listopada	–	Koniec Ramadanu
25 grudnia	Boże Narodzenie	–

Struktura etniczna

• Fonowie: 27,43%
• Gbe: 19,25%
• Bariba: 8,62%
• Adja: 4,43%
• Fulani: 4,28%
• Gun: 3,45%
• Joruba: 3,29%
• Ede: 3,28%
• pozostali: 25,97%

Religijność

• Animizm 47,7%
• Chrześcijaństwo 29,9%:

• Katolicyzm 20,7%

• Protestantyzm 8,6%:

• Zielonoświątkowcy 2,7%, gł. Zbory Boże i Kościół Apostolski
• Metodyzm 2,5%
• Baptyzm 1,5%

• Świadkowie Jehowy 0,12%

• Islam 20%
• Bahaizm 0,2%

Zobacz też

• Afryka,
• cywilizacja afrykańska
• Yayi Boni

Linki zewnętrzne

• (fran.) Oficjalna strona rządu Beninu