Bennelong

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Portret nieznanego autora, prawdopodobnie przedstawiający Bennelonga

Woollarawarre Bennelong (ur. ok. 1764, zm. 3 stycznia 1813[1]) − Aborygen australijski z plemienia Eora. Był jednym z najważniejszych i najbardziej szanowanych członków starszyzny plemiennej[2]. Porwany przez angielskich kolonistów na rozkaz gubernatora Phillipa służył jako tłumacz i mediator pomiędzy osadnikami i tubylcami[3]. Ówczesne przekazy opisują go jako inteligentnego i odważnego, choć zapalczywego i próżnego; chwalono jego poczucie humoru[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Należał do klanu Wangal zamieszkującego tereny na południe od rzeki Parramatta. Poprzez małżeństwa swoich sióstr był spokrewniony z innymi klanami, co dawało mu znaczne wpływy na wszystkie klany ludu Eora[2].

25 listopada 1789 wraz z innym Aborygenem o imieniu Colby został schwytany przez angielskich żołnierzy i przewieziony do osady w Sydney Cove (dzisiejszego Sydney). Colby uciekł po trzech miesiącach pobytu wśród białych osadników, ale Bennelong szybko przyzwyczaił się i przystosował do życia wśród kolonistów[1]. Szybko uczył się angielskiego i europejskich zwyczajów, wyjaśniając także osadnikom zwyczaje swojego plemienia[2]. Pomiędzy Arthurem Phillipem a Bennelongiem nawiązała się przyjaźń i Phillip cieszył się u niego bardzo dużym poważaniem. Przypieczętowaniem przyjaźni była przeprowadzona przez Bennelonga ceremonia "wymiany imion" w czasie której Bennelong przyjął dla siebie imię "Gubernator", a Phillipowi nadał swoje aborygeńskie imię "Woollarawarre"[3].

W maju 1790 Bennelong uciekł z osady do swojego plemienia. 7 września Bennelong był obecny w czasie wydarzenia na brzegach Manly Cove, kiedy Phillip został zaatakowany włócznią, która przebiła na wylot jego prawe ramię. Nie jest do końca znana rola Bennelonga w tym incydencie ani nawet jego bezpośrednia przyczyna, wiadomo jednak, że włócznię rzucił caradhy[a] o imieniu Willemering i była to włócznia rytualna, a nie bojowa[4]. Spekuluje się, że zdarzenie mogło być wynikiem nieporozumienia[1] albo rytualną karą wymierzoną Phillipowi za całokształt krzywd wyrządzonych Aborygenom przez białych kolonistów lub też bardziej bezpośrednio, za uwięzienie Bellelonga[4]. Phillip, który dobrze znał zwyczaje aborygeńskie zakazał jakichkolwiek działań odwetowych[4].

W czasie rekonwalescencji Phillipa, Bennelong wielokrotnie dopytywał się o jego zdrowie. Po otrzymaniu obietnicy, że nie zostanie zatrzymany ani uwięziony w Sydney, stał się częstym gościem u kolonistów[1]. Wielokrotnie negocjował w rozmowach pomiędzy osadnikami a Aborygenami i był najważniejszym pośrednikiem w kontaktach pomiędzy dwoma rasami[1]. Z biegiem czasu jego związki z Phillipem stawały się coraz bliższe, miał praktycznie nieograniczony dostęp do gubernatora i cieszył się jego całkowitym zaufaniem. Bennelong uważał Phillipa za część swojej rozszerzonej rodziny, jako miejsce urodzenia swojego dziecka wybrał właśnie rezydencję Phillipa co było niezwykle znaczące w kulturze aborygeńskiej. Był także częstym gościem kapitana Watkina Tencha któremu opowiadał o swoich częstych podbojach miłosnych, bójkach (co często wiązało się ze sobą) i rytualnych bitwach; z dumą pokazywał blizny po licznych odniesionych ranach[5]. W 1791 wybudowano mu niewielką, murowaną chatę we wschodnie części Zatoki Sydney[1].

Kiedy w grudniu 1792 Phillip na własną prośbę powrócił do Wielkiej Brytanii, Bennelong (wraz z innym aborygenem o imieniu Yemmerrawanne, który zmarł w czasie pobytu w Anglii[6]) udał się w podróż wraz z nim[1][3]. W Anglii Bennelonga przyjął na audiencji król Jerzy III. Po początkowym okresie fascynacji nowym krajem Bennelong popadł w melancholię i wpadł w alkoholizm[1].

Złamany na duchu powrócił do Australii we wrześniu 1796. Ku swojemu zdziwieniu został on częściowo odrzucony przez swoje plemię, nie cieszył się także żadnymi względami u nowego gubernatora. Coraz bardziej się rozpijał, często rozpoczynając bójki, w 1798 był dwukrotnie ciężko ranny w wojnach plemiennych[1].

Zniszczony alkoholem zmarł 3 stycznia 1813 w sadzie przy brzegu rzeki Parramatta[1].

Jego imieniem nazwano Przylądek Bennelong gdzie wcześniej znajdowała się jego chata, a obecnie znajduje się Sydney Opera House oraz okręg wyborczy Bennelong.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Wieloznaczne, trudne do oddania w tłumaczeniu słowo, oznaczające zarówno "czarownika", "szamana" jak i "strażnika praw", "znającego prawa", w literaturze angielskojęzycznej tłumaczone jest zazwyczaj jako clever man.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Eleanor Dark Bennelong (1764? - 1813) w Australian Dictionary of Biography (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 T. Keneally: The Commonwealth. s. 244–245. (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 Dirk C.H. van Dissel: Woollarawarre Bennelong, the Bush Politician (1789--92) (ang.). [dostęp 2011-01-13].
  4. 4,0 4,1 4,2 T. Keneally: The Commonwealth. s. 301–301. (ang.)
  5. T. Keneally: The Commonwealth. s. 308–319. (ang.)
  6. T. Keneally: The Commonwealth. s. 445–447. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Thomas Keneally: A commonwealth of thieves: the improbable birth of Australia. New York: Nan A. Talese/Doubleday, 2006. ISBN 0-385-51459-X. (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]