Benzoesan sodu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Benzoesan sodu
Benzoesan sodu Benzoesan sodu
Benzoesan sodu
Nazewnictwo
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C7H5NaO2
Inne wzory C6H5CO2Na, C6H5COONa, PhCOONa
Masa molowa 144,10 g/mol
Wygląd bezwonny[4], biały lub prawie biały krystaliczny lub ziarnisty proszek albo płatki[5] o lekko słodkim smaku[4]
Identyfikacja
Numer CAS 532-32-1
PubChem 517055[6]
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja
ATC V04 CG30

Benzoesan sodu (E211), C6H5COONaorganiczny związek chemiczny, sól sodowa kwasu benzoesowego, stosowana jako konserwant żywności. Na skalę przemysłową uzyskuje się go syntetycznie[4][7]. Ma właściwości bakteriostatyczne i fungistatyczne, hamuje rozwój drożdży, pleśni, bakterii masłowych, octowych oraz w mniejszym stopniu mlekowych. Obecność dwutlenku siarki, dwutlenku węgla, soli kuchennej, cukru spożywczego, kwasu sorbinowego (lub jego soli) zwiększa jego aktywność[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W postaci anionu benzoesanowego występuje głównie w jagodach, a także w niewielkich ilościach w żurawinie, grzybach, cynamonie, goździkach oraz niektórych produktach mlecznych (efekt fermentacji bakteryjnej)[8].

Właściwości biologiczne[edytuj | edytuj kod]

W organizmie dobrze się wchłania z przewodu pokarmowego. W wątrobie tworzy kwas hipurowy poprzez połączenie z glicyną. Kwas ten w ciągu 12 godzin jest całkowicie wydalany z moczem (do 97% może być wydalony w ciągu 4 godzin)[3].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Spożywcze[edytuj | edytuj kod]

Benzoesan sodu jest szeroko stosowany w przemyśle spożywczym jako środek do konserwacji żywności o symbolu E211 według nomenklatury Unii Europejskiej. Pełni również rolę solubilizatora np. w połączeniu z kofeiną w preparacie Coffeini et Natrii benzoas.

Stosuje się go do konserwacji, między innymi[9]:

Używany jest także jako konserwant: przecierów[4], dżemów[4][7], soków owocowych[7], sosów[4], marynat[7], majonezów[4], serów[4] oraz jako ekstrakt słodowy w piekarnictwie[4][7].

Medyczne[edytuj | edytuj kod]

Działa słabo wykrztuśnie i odkażająco. Podrażnia śluzówkę przewodu pokarmowego, przez co zwiększa rozpuszczalność niektórych związków, (np. kofeiny). Podrażnia, zarówno bezpośrednio, jak i odruchowo, błonę śluzową oskrzeli, dzięki czemu zwiększa wydzielanie oskrzelowych gruczołów błonowych. Stosuje się go przy stanach zapalnych i rozstrzeniu oskrzeli oraz przy zapaleniach jamy ustnej pochodzenia bakteryjnego. Jest także składnikiem zapobiegającym korozji w płynach do przechowywania narzędzi chirurgicznych. Niekiedy stosuje się go również jako składnik odkażający różnej postaci leków[3].

Jest składnikiem pomocniczych środków diagnostycznych przy badaniach wątroby[3][7] oraz past do zębów[7].

W pirotechnice[edytuj | edytuj kod]

Benzoesan sodu ma dość szerokie zastosowanie w pirotechnice amatorskiej, jak i komercyjnej. Wykonuje się z niego m.in. mieszaninę świszczącą (pot. świszczała lub SSA). Jest dobrym żółtym barwnikiem płomienia (dzięki zawartości sodu), który spalając się wytwarza duże ilości gazów.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

W badaniu The International Programme on Chemical Safety nie stwierdzono szkodliwego wpływu dziennych dawek 647-825 mg benzoesanu sodu/kg masy ciała człowieka[10][11]. Substancja ta nie kumuluje się w organizmie i jest łatwo z niego wydalana wraz z moczem[4].

Duże dawki benzoesanu sodu działają drażniąco na śluzówkę żołądka[3][4][12], dlatego spożycie zawierających go produktów może u osób nadwrażliwych (np. chorych na chorobę wrzodową) powodować dolegliwości bólowe. W połączeniu z witaminą C (E300) może przekształcić się w rakotwórczy benzen[12], co ma znaczenie szczególnie w przypadku napojów gazowanych, w których stosuje się jednocześnie obie te substancje. Temperatura i naświetlenie to czynniki przyspieszające formowanie się benzenu. Według badań z lat 2005–2007 w zdecydowanej większości napojów poziom benzenu był poniżej progu wykrywalności lub znacznie poniżej dozwolonego limitu 5 ppb[12][13].

W bezpośrednim kontakcie może wywołać podrażnienia skóry, oczu, śluzówki nosa, a nawet wstrząs anafilaktyczny[4][7].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Department of Chemistry, The University of Akron: Sodium benzoate (ang.). [dostęp 2012-03-07].
  2. Benzoesan sodu (pol.). Karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich dla Polski.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Leksykon leków. Tadeusz Chruściel, Kornel Gibiński (redaktorzy). Wyd. I. Warszawa: PZWL, 1991, s. 280-281. ISBN 83-200-1500-6.
  4. 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 4,14 4,15 4,16 4,17 4,18 Encyklopedia Biologia. Agnieszka Nawrot (red.). Kraków: Wydawnictwo GREG, s. 54. ISBN 978-83-7327-756-4.
  5. Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne: Farmakopea Polska VIII. Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491. ISBN 978-8388157-53-0.
  6. Benzoesan sodu – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 7,8 7,9 Bill Statham: E213: Tabele dodatków i składników chemicznych. Warszawa: Wydawnictwo RM, 2006, s. 38-39. ISBN 978-83-7243-529-3.
  8. Food-Info.net: E210: Kwas benzoesowy. [dostęp 2011-07-14].
  9. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych i substancji pomagających w przetwarzaniu (Dz. U. z dnia 30 kwietnia 2004 r.) [1].
  10. Concise International Chemical Assessment Document 26: BENZOIC ACID AND SODIUM BENZOATE
  11. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel Bindu Nair (2001), "Final Report on the Safety Assessment of Benzyl Alcohol, Benzoic Acid, and Sodium Benzoate", Int J Tox, Suppl. 3, 23-50
  12. 12,0 12,1 12,2 Data on Benzene in Soft Drinks and Other Beverages (ang.). Food and Drug Administration, ostatnia aktualizacja: 2009-05-18. [dostęp 2012-02-27].
  13. Benzene in Soft Drinks (ang.). Food and Drug Administration, 2006-04-13. [dostęp 2012-02-27].

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.