Berek Joselewicz

Berek Joselewicz
Berek Joselewicz na obrazie Juliusza Kossaka
pułkownik
Data i miejsce urodzenia	17 września 1764 Kretynga
Data i miejsce śmierci	5 lub 8 maja 1809 Kock
Przebieg służby
Lata służby	1794-1809
Główne wojny i bitwy	Praga, Hohenlinden, Austerlitz, Frydland, Kock
Multimedia w Wikimedia Commons

Henryk Pillati: Śmierć Berka Joselewicza

Dow Baer (Berek) Joselewicz (ur. 17 września 1764 w Kretyndze, zm. 5 lub 8 maja 1809 pod Kockiem) – polski kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego, oficer Legionów Polskich we Włoszech.

Życiorys

Urodził się w należącej wówczas do Rzeczypospolitej Kretyndze na Żmudzi. Był faktorem i handlarzem końmi. Zatrudniony był przez księcia Massalskiego, biskupa wieńskiego, który wysyłał go za granicę. Podczas tych wojaży nauczył się francuskiego. Spędził trochę czasu w Paryżu, kiedy rozpoczęła się rewolucja francuska. Przeżycie to być może zainspirowało go do późniejszego przyłączenia się do Kościuszki.

Podczas insurekcji kościuszkowskiej w 1794 organizował Pułk Lekkokonny Starozakonny (żydowski). 17 września 1794 roku Kościuszko oficjalnie ogłosił utworzenie żydowskiego oddziału. Joselewicz, wraz z innym Żydem, Józefem Aronowiczem, stworzyli patriotyczną odezwę w języku jidysz wzywającą do walki wydaną 23 kwietnia.

500 mężczyzn odpowiedziało na wezwanie, uformowano z nich regiment kawalerii – wg niektórych autorów Joselewicz miał jednak za mało czasu i środków na jego sformowanie, bo jedynie 3 tygodnie i 3000 złp. Na prośbę Joselewicza zapewniono im możliwość przestrzegania religijnych obyczajów, dostęp do koszernego jedzenia, powstrzymywania się od pracy w szabat (kiedy to było możliwe), a także noszenia tradycyjnych żydowskich bród. W okresie insurekcji warszawską Pragę zamieszkiwało ok. 7000 ludzi, z czego ok. 5000 stanowili Żydzi. Oprócz oddziału Joselewicza sformowano oddziały żydowskiej milicji. Oddział Joselewicza brał udział w obronie warszawskiej Pragi, podczas której został rozbity. Tylko część przeżyła, włączając w to samego Joselewicza, który dostał się do niewoli rosyjskiej.

Po klęsce insurekcji kościuszkowskiej Joselewicz przez Galicję wyemigrował do Włoch. Tam trafił do legionów Jana Henryka Dąbrowskiego. Jako dowódca polskiego oddziału w wielu bitwach napoleońskich, nad Trebbią, pod Novi, Hohenlinden, Austerlitz i Frydlandem. W 1808 został kawalerem orderu Virtuti Militari. Odznaczony był także Legią Honorową.

W armii Księstwa Warszawskiego dowodził szwadronem. Zginął podczas potyczki z Austriakami pod Kockiem w 1809, do dzisiaj jego grób jest atrakcją turystyczną.

Syn Berka, Józef Berkowicz (1789-1846), również był wojskowym.

Pamięć o Joselewiczu

Jego imieniem nazwano ulice w Będzinie, Częstochowie, Warszawie (w dzielnicy Praga Południe), na krakowskim Kazimierzu, Brzesku, Myślenicach, Dąbrowie Tarnowskiej, Oświęcimiu, Rzeszowie, Sarnakach, Siedlcach, Sopocie, Sanoku, Nowym Sączu, Radomsku,Tomaszowie Mazowieckim, Hrubieszowie, Chrzanowie i in, Kocku, Kutnie, Mielcu, Łodzi, Ostrołęce, Biłgoraju i Kaliszu.

W 200 rocznicę śmierci Joselewicza odbyła się z inicjatywy Ambasady Francji w Polsce konferencja „Berek Joselewicz: bojownik o wolność”, której współorganizatorem było Muzeum Historii Żydów Polskich.

Poczta Polska wraz z Pocztą Izraelską wprowadziły do o biegu znaczek pocztowy w bloku dla upamiętnienia Roku Polskiego w Izraelu (2009) z postacią Berka Joselewicza z obrazu Juliusza Kossaka.

Linki zewnętrzne

• Berek Joselewicz

Literatura uzupełniająca

• Jan Zbigniew Pachoński, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 446–447.  Reprint: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Kraków 1989, ISBN 8304034840