Berek Joselewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Berek Joselewicz
Berek Joselewicz na obrazie Juliusza Kossaka
Berek Joselewicz na obrazie Juliusza Kossaka
pułkownik
Data i miejsce urodzenia 17 września 1764
Kretynga
Data i miejsce śmierci 5 lub 8 maja 1809
Kock
Przebieg służby
Lata służby 1794-1809
Główne wojny i bitwy Praga, Hohenlinden, Austerlitz, Frydland, Kock
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Berek Joselewicz w Wikicytatach
Henryk Pillati: Śmierć Berka Joselewicza

Dow Baer (Berek) Joselewicz (ur. 17 września 1764 w Kretyndze, zm. 5[1] lub 8 maja[2] 1809 pod Kockiem) – polski kupiec pochodzenia żydowskiego, pułkownik wojska polskiego, oficer Legionów Polskich we Włoszech.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w należącej wówczas do Rzeczypospolitej Kretyndze na Żmudzi. Był faktorem i handlarzem końmi. Zatrudniony był przez księcia Massalskiego, biskupa wileńskiego, który wysyłał go za granicę. Podczas tych wojaży nauczył się francuskiego. Spędził trochę czasu w Paryżu, kiedy rozpoczęła się rewolucja francuska. Przeżycie to być może zainspirowało go do późniejszego przyłączenia się do Kościuszki.

Podczas insurekcji kościuszkowskiej w 1794 organizował Pułk Lekkokonny Starozakonny (żydowski). 17 września 1794 roku Kościuszko oficjalnie ogłosił utworzenie żydowskiego oddziału. Joselewicz, wraz z innym Żydem, Józefem Aronowiczem, stworzyli patriotyczną odezwę w języku jidysz wzywającą do walki wydaną 23 kwietnia[3].

500 mężczyzn odpowiedziało na wezwanie, uformowano z nich regiment kawalerii – według niektórych autorów Joselewicz miał jednak za mało czasu i środków na jego sformowanie, bo jedynie 3 tygodnie i 3000 złp.[4] Na prośbę Joselewicza zapewniono im możliwość przestrzegania religijnych obyczajów, dostęp do koszernego jedzenia, powstrzymywania się od pracy w szabat (kiedy to było możliwe), a także noszenia tradycyjnych żydowskich bród. W okresie insurekcji warszawską Pragę zamieszkiwało ok. 7000 ludzi, z czego ok. 5000 stanowili Żydzi. Oprócz oddziału Joselewicza sformowano oddziały żydowskiej milicji[5]. Oddział Joselewicza brał udział w obronie warszawskiej Pragi, podczas której został rozbity. Tylko część przeżyła, włączając w to samego Joselewicza, który dostał się do niewoli rosyjskiej[3].

Po klęsce insurekcji kościuszkowskiej Joselewicz przez Galicję wyemigrował do Włoch. Tam trafił do legionów Jana Henryka Dąbrowskiego. Jako dowódca polskiego oddziału w wielu bitwach napoleońskich, nad Trebbią, pod Novi, Hohenlinden, Austerlitz i Frydlandem. W 1808 roku był członkiem loży wolnomularskiej Bracia Polacy Zjednoczeni[6].W 1808 roku został kawalerem orderu Virtuti Militari. Odznaczony był także Legią Honorową[2].

W legionach Joselewicz musiał zmagać się z szykanami ze strony polskich towarzyszy broni. Generał Kniaziewicz, dowodzący Legią Naddunajską, w szeregach której znalazł się Joselewicz, pisał w liście do Wybickiego:

Quote-alpha.png
Berek, co w Polszcze był pułkownikiem, co dwie kampanie we Włoszech odprawił, tu przybywszy, tym dobrowolnie starszeństwa odstąpił, którzy tu żadnej kampanii nie odprawili; dlatego jednak jego prześladować nie przestają, któremu jednak niczego więcej zarzucić nie można jak to, że się nie szlachcicem urodził[7].

W armii Księstwa Warszawskiego dowodził szwadronem. Zginął podczas potyczki z Austriakami pod Kockiem w 1809, do dzisiaj jego grób jest zabytkiem i atrakcją turystyczną.

Syn Berka, Józef Berkowicz (1789-1846), również był wojskowym.

Pamięć o Joselewiczu[edytuj | edytuj kod]

Jego imieniem nazwano ulice w Będzinie, Ozorkowie, Częstochowie (w dzielnicy Stare Miasto), Warszawie (w dzielnicy Praga-Południe), na krakowskim Kazimierzu, Brzesku, Lubartowie, Lesku, Myślenicach, Dąbrowie Tarnowskiej, Oświęcimiu, Przasnyszu, Rzeszowie, Sarnakach, Siedlcach, Węgrowie, Sopocie, Sanoku, Nowym Sączu, Radomsku, Szczecinie (w dzielnicy Podjuchy), Tomaszowie Mazowieckim, Hrubieszowie, Chrzanowie[8], Kocku, Kutnie, Mielcu, Łodzi, Ostrołęce, Biłgoraju i Kaliszu.

W 200 rocznicę śmierci Joselewicza odbyła się z inicjatywy Ambasady Francji w Polsce konferencja „Berek Joselewicz: bojownik o wolność”, której współorganizatorem było Muzeum Historii Żydów Polskich[9].

Poczta Polska wraz z Pocztą Izraelską wprowadziły do obiegu znaczek pocztowy w bloku dla upamiętnienia Roku Polskiego w Izraelu (2009) z postacią Berka Joselewicza z obrazu Juliusza Kossaka[10].

Berek Joselewicz w literaturze[edytuj | edytuj kod]

  • Koźmiński K., Pułkownik Berek. Opowieści o Berku Joselewiczu, Warszawa 1959.
  • Przyborowski W., Berek pod Kockiem, Warszawa 1933.

Przypisy

  1. Berek Joselewicz, w: Internetowa encyklopedia PWN
  2. 2,0 2,1 Kronika powstań polskich 1794-1944, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9, s. 75.
  3. 3,0 3,1 Pismo Berka Joselewicza i Józefa Aronowicza w sprawie naboru do wojska wśród ludności żydowskiej z 23 IV 1794 roku. W: Skarby Dziedzictwa Narodowego [on-line]. Polska.pl. [dostęp 2009-07-02].
  4. Bogdan Borucki. Bohater trzech narodów. „Mówią Wieki”. nr 06/09 (593), s. 7, czerwiec 2009. Bellona S.A.. ISSN 12304018. 
  5. Maria Janion. Żyd, bohater Polaków. „Gazeta Wyborcza”, 24.03.2008. Agora S.A.. 
  6. Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 222.
  7. Listy znakomitych Polaków wyjaśniające historię Legionów Polskich, Kraków 1831, s. 89-90.
  8. Spis ulic Chrzanowa (pol.). Chrzanovia Patria Parva. [dostęp 17 lutego 2010].
  9. Berek Joselewicz: bojownik o wolność. Muzeum Historii Żydów Polskich, 20.04.2009. [dostęp 2012-01-10].
  10. Poczta Polska, Numer katalogowy Bla 150, data wydania: 22.04.2009 [1]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]