Berety w Wojsku Polskim

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Berety w Wojsku Polskim pojawiły się w roku 1919, kiedy do kraju przybyła „Błękitna Armia” gen. Józefa Hallera; żołnierze 1 Pułku Czołgów nosili charakterystyczne czarne berety. W tym samym roku zdecydowano się je wprowadzić do umundurowania jako znak broni pancernej. W latach 30. XX wieku w Wojsku Polskim pojawiła się koncepcja wprowadzenia beretu khaki jako polowego nakrycia głowy – zamiast stosowanych dotąd furażerek, ostatecznie zdecydowano się jednak na rogatywki. Berety w składzie umundurowania polskiego żołnierza pojawiły się ponownie w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie; ciemnozielone stały się wyróżnikiem 10 kompanii "Commando", jasnopopielate – 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej, błękitne – Samodzielnej Kompanii Grenadierów, a czarne – jednostek pancernych. W Ludowym Wojsku Polskim do tradycji noszenia beretów powrócono na przełomie lat 50. i 60. XX wieku. W połowie lat 90. XX wieku wraz z wprowadzeniem nowego umundurowania polowego wz. 93 zdecydowano się na zmianę polowego nakrycia głowy polskich żołnierzy. W miejsce dotąd stosowanych rogatywek wprowadzono berety w kolorze zielonym.

Berety w Wojsku Polskim II RP[edytuj | edytuj kod]

Beret broni pancernych II RP

Berety w Wojsku Polskim pojawiły się wraz z przybyciem do kraju „Błękitnej Armii” gen. Józefa Hallera[1]. Początkowo nosili je kierowcy pojazdów mechanicznych podczas jazdy, przy pracy przy sprzęcie oraz w obrębie koszar. Pierwsze berety były wykonane z granatowej tkaniny dzianej, przylegał ściśle do głowy i miał w środku na wierzchu wystający koniec przędzy długości około 1,5 cm przypominający ogonek[2]. Na berecie mocowano godło państwowe, niekiedy także oznaki stopni[1].

W 1937 roku został wprowadzony do broni pancernych i oddziałów zmotoryzowanych nowy wzór beretu[3]. Jego wzór określono w Dzienniku Rozkazów Nr 11 z 23 sierpnia 1937 roku, poz. 139. Wykonany był z jednego kawałka czarnej tkaniny dzianej, miał średnicę 29–31 cm[1]. Krawędź obszyta była wewnątrz skórkowym potnikiem. Z przodu, pośrodku naszyty orzeł wysokości 4 cm, haftowany szarą nitką na podkładce z czarnego sukna[2]. Pod godłem umieszczone symetrycznie oznaki stopni wojskowych na czarnej sukiennej podkładce, haftowane szarą jedwabną nitką dla oficerów, z galonu z karmazynowymi brzegami dla podoficerów, z galonu całkowicie srebrnego dla podchorążych zawodowych[2]. Noszenie czarnych beretów przewidziane było również w czasie prowadzenia pojazdu mechanicznego poza służbą[3].

Czarne berety noszono także w polskim lotnictwie. Pod koniec lat 30. XX wieku do ubioru ćwiczebnego i roboczego na lotnisku jako nakrycie głowy przeznaczony był czarny beret wz. 36 z oznaką stopnia[4].

Na przełomie lat 20. i 30. XX wieku rozważano, także wprowadzanie beretów jako polowe nakrycie głowy polskich żołnierzy w miejsce stosowanych dotąd furażerek. Wobec tego w roku 1930 berety w kolorze khaki doświadczalnie wprowadzono w 21 Pułku Piechoty „Dzieci Warszawy”. Zrezygnowano jednak z tego pomysłu na rzecz polowej rogatywki[5].

Berety w Polskich Siłach Zbrojnych[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze polscy w przepisowych beretach British Army koloru khaki

W Wojsku Polskim we Francji używano ciemnogranatowych beretów strzelców alpejskich lub beretów koloru ochronnego[6]. Wiosną 1940 roku nastąpiło przemundurowanie oddziałów polskich. W 2 Dywizji Strzelców Pieszych wprowadzono berety brązowe[a] z orłem wyciśniętym z gumy[7] na owalnej, sukiennej podkładce. Oznaki stopnia umieszczane były pod orłem, a barwy pułków w postaci „ostrzy bagnetów”, nawiązujących kształtem do oznak Obrony Narodowej[8], z lewej strony, poziomo, w odległości 25 mm od orła. W broni pancernej wprowadzono granatowy francuski beret wz. 35 – przefarbowywany w oddziałach na czarno[6]. Nakryciem głowy w Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich były berety khaki francuskiej piechoty fortecznej z orłem na podkładce sukiennej. Oznaki stopni naszywano pod orłem – poziomo[9].

W Polskich Siłach Zbrojnych w Wielkiej Brytanii czarne berety nosiły oddziały broni pancernej i kawalerii pancernej. Berety wykonane były z jednego kawałka filcu, ze skórzanym obszyciem i tasiemkę wiązaną na kokardkę. Niektóre pułki kawalerii nosiły tasiemki zwisające z tyłu, zaprasowaną na gładko[10].

Żołnierze 10 kompanii "Commando" otrzymali w lutym 1943 roku ciemnozielone berety z orłem metalowym umieszczonym na lewym boku[11]. Żołnierze 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej nosili berety jasnopopielate, a Samodzielnej Kompanii Grenadierów błękitne[b]. Batalion Strzelców Podhalańskich otrzymał szkockie berety khaki bez pomponów[10]. W 1943 roku piechota i artyleria 1 Korpusu otrzymały berety granatowe[10].

Od 1943 roku w PSZ stopniowo wprowadzano berety khaki, zszyte z kilku elementów, a wykonane z tkaniny czesankowej (wg. nazewnictwa brytyjskiego - General Service Cap[12]). Posiadały one dość wysoki, usztywniony otok, denko i dwa bryty nierównej wielkości. Berety khaki otrzymały wszystkie oddziały, które nie były uprawnione do noszenia beretów filcowych[10]. Oznaki stopni noszono na beretach początkowo z boku orła, z lewej strony, później — poniżej orła.

W grudniu 1943 w I Korpusie wprowadzono beret granatowy[c][13]. Na beretach stosowano orły zatwierdzone dla wojsk pancernych.

Wiosną 1944 roku w piechocie i artylerii 2 Korpusu wprowadzono berety khaki[d]. Pułki pancerne i ułanów zachowały czarne berety, a kompania komandosów, przetransportowana na front włoski, berety zielone. Już po wojnie, przed przetransportowaniem 2 Korpusu do Wielkiej Brytanii, wprowadzono w oddziałach korpusu filcowe berety granatowe[14]. Broń pancerna zachowała berety czarne. Czarne berety nosili również żołnierze 16 Pomorskiej Brygady Piechoty będącej w składzie 2 WDPanc.

Berety w ludowym Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

Berety używane w LWP

W początkowym okresie kobiety służące w samodzielnym batalionie im. Emilii Plater otrzymały umundurowanie sowieckie, w składzie którego były granatowe berety. Berety noszono, krótko bo już w lipcu 1943 roku zastąpiono je rogatywkami polowymi[15] .

W ludowym Wojsku Polskim do tradycji noszenia beretów powrócono na przełomie lat 50. i 60. XX wieku[16]. Żołnierze Sił Zbrojnych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej używali beretów w kolorach:

Berety czarne noszono zamiast czapki polowej, natomiast berety bordowe i niebieskie, także zamiast czapki garnizonowej[18]. Oznaki stopni wojskowych noszono jedynie na berecie bordowym i niebieskim[21].

Berety w Siłach Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej[edytuj | edytuj kod]

Berety używane w Siłach Zbrojnych RP
Beret noszony przez żołnierzy polskich służących w Wielonarodowym Korpusie Północno-Wschodnim (na berecie nie nosi się dystynkcji i orzełka)

Żołnierze Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej noszą berety w kolorach[22]:

  • czarnym – w Marynarce Wojennej i Jednostce Wojskowej Nr 4026 (FORMOZA), w jednostkach pancernych, pododdziałach czołgów i jednostkach 11 Dywizji Kawalerii Pancernej
  • bordowym – w jednostkach desantowo-szturmowych i jednostkach kawalerii powietrznej
  • niebieskim – w jednostkach obrony wybrzeża i Centrum Szkolenia na Potrzeby Sił Pokojowych oraz w Dowództwie Pomorskiego Okręgu Wojskowego[i]
  • szkarłatnym – w jednostkach Żandarmerii Wojskowej
  • brązowym – w jednostkach obrony terytorialnej (aktualnie nieużywane ze względu na likwidacje OT)
  • stalowym – jednostki sił powietrznych (orzeł wojskowy Sił Powietrznych) noszony przez żołnierzy odbywających ZSW.
  • szarym – w Jednostce Wojskowej Nr 2305 (GROM)
  • zielonym – w pozostałych jednostkach Wojsk Lądowych
  • ciemnozielonym – w Wojskach Specjalnych[j]

Na berecie umieszcza się znak orła wojskowego wykonany zazwyczaj metodą termonadruku na tkaninie zasadniczej w barwie beretów, odpowiadający danemu rodzajowi wojsk[23][24].

Na beretach generałów[k], a także w składzie ubioru galowego i wyjściowego Żandarmerii Wojskowej, w jednostkach desantowo-szturmowych i kawalerii powietrznej, jednostkach obrony wybrzeża oraz 11. Dywizji Kawalerii Pancernej – haftowany srebrzystym bajorkiem, ze złotą koroną, dziobem i szponami[25][24].

W Wojskach Specjalnych[l] – znak orła Wojsk Specjalnych tłoczony z blachy srebrzystej i oksydowany, o wysokości 47 mm; wnętrze tarczy jest barwy czarnej[26][24][27][28].

Beret, z wyjątkiem Marynarki Wojennej i Wojsk Specjalnych, nosi się[29] lekko przechylony na prawe ucho. Prawą krawędź beretu opuszcza się w dół nieco ku tyłowi, tak aby przysłaniał ucho. Beret marynarski nosi się lekko przechylony na prawe ucho. Dolna jego krawędź powinna znajdować się na wysokości około 40 mm nad lewą brwią oraz około 20 mm nad prawą brwią. Prawą krawędź denka opuszcza się w dół nieco ku tyłowi, tak by nie przysłaniała ucha. W Wojskach Specjalnych[m] beret nosi się lekko przechylony na prawe ucho w taki sposób, by znak orła Wojsk Specjalnych znajdował się nad lewą brwią. Prawą krawędź beretu opuszcza się w dół nieco ku tyłowi, tak aby przysłaniał ucho. Przy wystąpieniach bez nakrycia głowy beret nosi się pod lewym naramiennikiem, godłem skierowanym do przodu[30].

Oznaki stopni wojskowych na beretach[31] wykonane są techniką termonadruku. Na beretach generałów[n], a także w składzie ubioru galowego i wyjściowego Żandarmerii Wojskowej, w jednostkach desantowo-szturmowych i kawalerii powietrznej, jednostkach obrony wybrzeża oraz 11 Dywizji Kawalerii Pancernej - haftowane srebrzystym bajorkiem. Oznak stopni wojskowych nie nosi się na beretach: marynarskich, Wojsk Specjalnych, beretach roboczych i specjalnych[31].

Żołnierze Wojska Polskiego służący w Wielonarodowym Korpusie Północno-Wschodnim (MNC NE) w Szczecinie, noszą (od września 2012) berety ciemnogranatowe z metalową oznaką rozpoznawczą korpusu w miejscu orła i bez dystynkcji[32].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Z czasem płowiały na kolor rudobrązowy
  2. Berety błękitne noszono wbrew rozkazowi wprowadzającemu dla kompanii berety popielate
  3. Dotychczas nosili go jedynie żołnierze 1 DPanc i 16 BPanc, a pozostali żołnierze - furażerki
  4. Beretów nie otrzymały jednostki żandarmerii — używano w nich okrągłych czapek angielskich z sukiennym daszkiem
  5. posiadał gumkę, którą zakładano pod brodę podczas wietrznej pogody
  6. z orłem wojsk lotniczych
  7. posiadał gumkę, którą zakładano pod brodę podczas wykonywania prac na lotnisku
  8. 48 kompania specjalna, 56 kompania specjalna i 62 kompania specjalna
  9. W Dowództwie POW noszono do czasu rozformowania
  10. z wyjątkiem Jednostek Wojskowych Nr 2305 i Nr 4026
  11. z wyjątkiem Wojsk Specjalnych
  12. z wyjątkiem Jednostki Wojskowej Nr 4026 i Nr 2305
  13. z wyjątkiem Jednostki Wojskowej Nr 4026
  14. z wyjątkiem Wojsk Specjalnych

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Jan Tarczyński: Pojazdy w Wojsku Polskim. Polish Army vehicles : 1918–1939. s. 396.
  2. 2,0 2,1 2,2 Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947. s. 180.
  3. 3,0 3,1 Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. s. 113.
  4. Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy 1918-1939. s. 68, 101. (pol.)
  5. Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy 1918-1939. Bellona, 1995, s. 51. ISBN : 83-11-08510-2.
  6. 6,0 6,1 Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. s. 165–166.
  7. Zdzisław Żygulski jun: Polski mundur wojskowy. s. 127.
  8. Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. s. 107.
  9. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. s. 177–178.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. s. 194.
  11. Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 19–21.
  12. Beret i inne nakrycia głowy (pol.). dpm-soldier.pl. [dostęp 2012-06-27].
  13. Za J. Murgrabia s. 21: Dziennik Rozkazów NW i MON nr 6/43 poz.67
  14. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939-1945 : barwa i broń. s. 262.
  15. Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. s. 300. ISBN 83-223-2055-8.
  16. Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego w czasie pokoju, wyd. MON 1961
  17. Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego Tom III-B, wyd. MON 1972, s. 35
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego Tom I, wyd. MON 1972, s. 35
  19. Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego Tom II-B, wyd. MON 1972, s. 45
  20. Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego w czasie pokoju, wyd. MON 1961, s. 60
  21. Przepisy ubiorcze żołnierzy Wojska Polskiego Tom I, wyd. MON 1972, s. 49
  22. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku §13 p.2
  23. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku §14 p.3
  24. 24,0 24,1 24,2 Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych: Informator o zasadach noszenia umundurowania i wyekwipowania, orderów, odznaczeń, baretek, odznak oraz oznak przez żołnierzy. Rozdział II, § 25.
  25. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku §14 p.3a
  26. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku §14 p.3b
  27. Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych: Informator o zasadach noszenia umundurowania i wyekwipowania, orderów, odznaczeń, baretek, odznak oraz oznak przez żołnierzy. Rozdział I, § 3.
  28. Barwa i odznaki (pol.). [dostęp 2013-09-27].
  29. Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku § 32 p.4
  30. Inspektorat Wsparcia Sił Zbrojnych: Informator o zasadach noszenia umundurowania i wyekwipowania, orderów, odznaczeń, baretek, odznak oraz oznak przez żołnierzy. Rozdział V, § 55.
  31. 31,0 31,1 Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku §34 p.1
  32. One beret, one Corps (ang.). mncne.pl, 2012-09-14. [dostęp 2012-12-20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Komornicki: Wojsko Polskie 1939–1945 : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984. ISBN 83-223-2055-8.
  • Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.
  • Leonard Ratajczak: Historyczny rodowód polskiego ceremoniału wojskowego. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 8311065063.
  • Zdzisław Sawicki: Mundur i odznaki Wojska Polskiego. Czas przemian. Warszawa: Bellona, 1997. ISBN 83-11-08588-9.
  • Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Warszawa: Bellona, 1995. ISBN 83-11-08510-2.
  • Marian Żebrowski: Zarys historii polskiej broni pancernej 1918-1947. Londyn: Zarząd Zrzeszenia Kół Oddziałów Broni Pancernej, 1971.
  • Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8.
  • Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 2 grudnia 2004 roku w sprawie wzorów oraz noszenia umundurowania i oznak wojskowych przez żołnierzy zawodowych i kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. z dnia 13 stycznia 2005 r.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]