Beryl (minerał)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Beryl
Beryl Złoty beryl (heliodor)
Złoty beryl (heliodor)
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny Be3Al2Si6O18
Twardość w skali Mohsa 7,5–8
Przełam nierówny
Łupliwość niedoskonała, równolegle do ściany podstawy
Układ krystalograficzny heksagonalny
Gęstość minerału 2,63–2,80 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa szeroka gama barw
Rysa biała
Połysk szklisty
Współczynnik załamania n_o=1,602 i n_e=1,557 (długość fali ~ 590 nm)

Berylminerał należący do grupy krzemianów pierścieniowych. Nazwa pochodzi od greckiego berillos – morska zieleń.

Tworzy wiele poszukiwanych odmian kamieni szlachetnych:

oraz inne odmiany barwne o nieujednoliconych, handlowych lub potocznych nazwach:

  • beryl zwyczajny – biały, szary
  • bazzyt – niebieski
  • beryl gwiaździsty – wykazuje asteryzm
  • maksiks – odmiana o zabarwieniu bladoniebieskim

– różniące się własnościami optycznymi i zabarwieniem, a niekiedy innym składem domieszek.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

Kryształy rozwinięte w postaci słupów sześciobocznych, wydłużone lub spłaszczone; izomeryczne; często prążkowane lub wytrawione, zakończone płaskimi ścianami dwuścianu podstawowego lub rzadko – ścianami piramid. Jest kruchy, przezroczysty, odznacza się wyraźnym dichroizmem – odcienie żółtawozielone i niebieskozielone. Kryształy berylu mogą osiągać bardzo duże rozmiary, np. jeden z największych znanych kryształów na świecie to beryl znaleziony na Madagaskarze o wymiarach 3,5 × 18 m, 143 m³ objętości i wadze ok. 380 ton[1][2].

Złoża[edytuj | edytuj kod]

Beryl powstaje w fazie pegmatytowo-pneumatolicznej zastygania skał magmowych oraz podczas procesów metasomatozy kontaktowej. Spotyka się go w pegmatytach, skałach metamorficznych i okruchowych. Występuje z kwarcem, chryzoberylem, fenakitem, ortoklazem, turmalinem, topazem.

Lokalizacja największych złóż[edytuj | edytuj kod]

USA – Dakota, Kalifornia, Utah; Rosja – Płw. Kolski, Ural; Madagaskar, RPA, Cejlon, Włochy, Szwecja, Norwegia, Czechy.

W Polsce spotykany na Dolnym Śląsku (głównie w pegmatytach i granitach).

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Wykorzystywany jako ruda berylu (metalu podobnego do glinu), który jest używany do wyrobu bardzo twardych stopów (z miedzią).
  • Szmaragd jest to jeden z najwyżej cenionych kamieni szlachetnych (od lat 40. ubiegłego wieku znane są sposoby otrzymywania ich drogą syntezy, mogą być nawet doskonalsze od występujących w przyrodzie).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Peter C. Rickwood. The largest crystals. „Amer. Mineralogist”. 66 (9-10), s. 885-907, 1981. 
  2. Maciej Bąbel, Danuta Olszewska-Nejbert, Krzysztof Nejbert. The largest giant gypsum intergrowths from the Badenian (Middle Miocene) evaporites of the Carpathian Foredeep. „Geological Quarterly”. 54 (4), 2010. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • G.G. Gormaz: Atlas mineralogii.
  • N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych.