beta Lyrae

beta Lyrae (A, B)
β Lyrae
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Lutnia
Rektascensja	18h 50m 04,8s
Deklinacja	+33° 21' 46"
Odległość	900 ly
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	typ β Lyrae
Typ widmowy	B7Ve / A8Vp
Masa	2 / 12 M☉
Promień	19 / 15 R☉
Jasność obserwowana	od +4,36 do +3,25m
Temperatura	13 000 / 8000 K
Alternatywne oznaczenia
Sheliak, 10 Lyrae, HR 7106, BD+33°3223, HD 174638, SAO 67451, AAVSO 1846+33, FK5 705, HIP 92420

beta Lyrae (β Lyr, β Lyrae, również Sheliak z arab. الشلياق) – gwiazda zmienna znajdująca się w gwiazdozbiorze Lutni w odległości 900 lat świetlnych. Zmienność gwiazdy odkrył w 1784 roku angielski miłośnik astronomii John Goodricke. Okres jej pulsacji wynosi 12,91 dnia.

Zmiany jasności w układzie podwójnym zaćmieniowym typu β Lyr

Gwiazda ta była drugim w kolejności odkrytym układem zaćmieniowym. Sheliak jest też prototypem gwiazd zmiennych typu beta Lyrae. Krzywa zmian blasku beta Lyrae charakteryzuje się wyraźnym minimum wtórnym oraz brakiem blasku stałego, czyli jasność tego układu zmienia się płynnie. Jest to skutkiem elipsoidalnego kształtu obu składników układu spowodowanego przez grawitacyjne oddziaływanie składników. Obie gwiazdy są położonymi blisko siebie zniekształconymi nadolbrzymami. Dodatkowo układ ten jest zanurzony we wspólnej otoczce materii, która wypływa z obu gwiazd. Skutkiem przepływu masy pomiędzy składnikami jest stałe wydłużanie okresu orbitalnego o około 20 sekund rocznie. Do układu beta Lyrae należy też trzecia gwiazda o jasności 7,8^m, która jednak nie bierze udziału w zaćmieniach.

Zobacz też

• lista gwiazd w gwiazdozbiorze Lutni

Bibliografia

• Stanisław Świerczyński. Zmiana okresu beta Lyrae w latach 1956–2010. „Proxima”. 2/2010 (2), s. 20-22, październik 2010. 

Linki zewnętrzne

• beta Lyrae (EB)
• Beta Lyrae w bazie SIMBAD (ang.)