Bez hebd

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bez hebd
Bez hebd BS6.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd szczeciowce
Rodzina piżmaczkowate
Rodzaj bez
Gatunek bez hebd
Nazwa systematyczna
Sambucus ebulus L.
Sp. pl. 1:269. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Kwiatostan

Bez hebd, dziki bez hebd[2] (Sambucus ebulus L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny piżmaczkowatych (Adoxaceae), dawniej także w bzowatych (Sambucaceae) lub przewiertniowatych (Caprifoliaceae). Rośnie dziko w Europie, Azji Zachodniej, w Turkmenistanie, na Kaukazie i w Afryce Północnej[3]. W Polsce jest dość pospolity na południu. Archeofit i kenofit.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Roślina wieloletnia o pokroju krzewu, osiągająca wysokość do 2 m. Roślina wydziela nieprzyjemny zapach.
Łodyga
W odróżnieniu od dwóch pozostałych gatunków bzów rosnących w Polsce, ma niezdrewniałe pędy. Wykształca liczne podziemne rozłogi. Łodygi nadziemne są grube, rozgałęzione i bruzdowane.
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe, nieparzysto-pierzaste, składające się z 5 – 9 podługowatolancetowatych listków o zaostrzonych końcach i ostro ząbkowanych brzegach.
Kwiaty
Drobne, białe, lub różowawe kwiaty zebrane są w baldachogrona na szczycie pędów. Kwiaty są zrosłopłatkowe z 5 pręcikami, których pylniki w odróżnieniu od pozostałych gatunków bzu są czerwone.
Owoc
Elipsoidalny, lśniąco-czarny pestkowiec.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rośnie w cienistych lasach, zaroślach, zrębach i na przydrożach. Na polach uprawnych sąsiadujących z zaroślami jest chwastem. Kwitnie od czerwca do sierpnia, kwiaty zapylane są przez owady[4]. W zbiorowiskach roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Sambucetum ebuli[5].

Roślina trująca: Cała roślina jest trująca, również owoce są trujące dla ludzi, zjadane są jednak przez niektóre ptaki. U ludzi zatrucie objawia się bólem głowy, wymiotami, biegunką, a nawet utratą przytomności[6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski : korzeń (Radix ebuli). Zawiera on saponiny trójterpenowe, substancje o gorzkim smaku, glikozyd cyjanowodorowy, olejki eteryczne
    • Zbiór i suszenie : korzeń wykopuje się jesienią lub bardzo wczesną wiosną, kroi na cieńsze kawałki i suszy w suszarni
    • Działanie : napotne, moczopędne, przeczyszczające, podobne do dzikiego bzu czarnego.
    • Przecier z surowych owoców hebdu działa silnie przeciwgrzybiczo, ale tylko zewnętrznie przy grzybicy paznokci. Dla osiągnięcia efektu stosować należy przez kilka dni.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-19].
  2. Mimo, że w literaturze botanicznej stosowana jest wyłącznie pisownia nazwy gatunkowej przez samo „h”, w Uniwersalnym słowniku języka polskiego PWN i Wielkim słowniku ortograficznym PWN gatunek zapisywany jest jako bez chebd
  3. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-07-20].
  4. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  5. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  6. Bruno P. Kremer: Owoce leśne – jagody, orzechy, pestkowce. Warszawa: Multico, 1996. ISBN 83-7073-102-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.