Biała (Rzeszów)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Biała - dzielnica Rzeszowa, dawna wieś, usytuowana w południowej części miasta. Wchodzi w skład Osiedla Biała, stanowiącego jednostkę podziału administracyjnego miasta. Od północy graniczy z Drabinianką, od wschodu z Zalesiem i Matysówką, od południa z Tyczynem, zaś od zachodu z Budziwojem . Biała rozciąga się nad rzeką Strug, zwaną w dawnych wiekach Białą lub Białką. Od samego Wisłoka oddzielają dzielnicę sąsiednie Drabinianka i Budziwój.

Biała jest siedzibą parafii Miłosierdzia Bożego, należącej do dekanatu Rzeszów Katedra, diecezji rzeszowskiej.

Część miejscowości (tereny na południe i wschód od ulic Strażackiej i Miłej)[1] włączono w obręb Rzeszowa w roku 1977, administracyjnie przyporządkowując przyłączony teren do rady osiedla Drabinianka. Z dniem 1 stycznia 2009 dzielnica powiększyła się o cały dotychczasowy obszar wsi Biała oraz utworzono odrębną radę osiedla dla tej dzielnicy[2].

Ta malowniczo położona dzielnica (na wschód rozciąga się ściana wzniesień Pogórza Karpackiego, różnica poziomów wynosi ok. 100 m n.p.m.), przyciąga wciąż nowych mieszkańców. Na terenie Białej, szczególnie jej wcześniej przyłączonej do Rzeszowa części, trwa w ostatnich latach rozbudowa miasta; oprócz intensywnie rozbudowującej się tu od kilkunastu lat dzielnicy domków jednorodzinnych, powstały bloki mieszkalne przy zbiegu ulic Sikorskiego i Robotniczej, a w trakcie budowy znajdują się osiedla bloków mieszkalnych przy ul. Miłej, Strażackiej oraz przy al. Sikorskiego. Na terenie dzielnicy, przy granicy z Tyczynem znajduje się siedziba Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej w Rzeszowie. Biała posiada od kilku lat swój kościół parafialny pw. Miłosierdzia Bożego, dawniej będący kościołem filialnym Katedry Rzeszowskiej.

Pierwsza wzmianka o Białej pochodzi z 1368 roku, ale sama wieś musi być znacznie starsza, skoro jej nazwa pojawia się w dokumencie lokacyjnym pobliskiego Tyczyna z tego samego roku, zezwalającym na lokację miasta na prawie magdeburskim "obok starej wsi Biała". Od tegoż roku Biała zaliczana jest do tzw. włości tyczyńskiej i ziemi sanockiej, a jej właścicielem od roku 1369 jest Otton z Pilczy i jego potomkowie. Z czasem pojawia się dążność do przyłączenia tego terytorium do ziemi przemyskiej (do której wówczas należały pobliskie dobra rzeszowskie), co, po latach sporów, zostało ostatecznie uznane w XVI wieku. W rękach Pileckich Biała pozostaje do około 1585 roku. Od tego czasu stosunkowo często zmienia właścicieli na skutek małżeństw, koligacji, transakcji sprzedaży i zapisów spadkowych. Teren wsi, podobnie jak cała okolica, ulegał często najazdom obcych wojsk, zwłaszcza tatarskich i rozmaitym plagom i epidemiom, był jednak stosunkowo bogaty. Jeszcze w XVIII wieku wydobywano tu piaskowiec i gips, który ówcześni właściciele, Braniccy, spławiali Strugiem i Wisłokiem, a następnie Sanem i Wisłą. Tą samą drogą wędrowały stąd także inne towary, przede wszystkim: zboża, mąka, drewno i wyroby drzewne, miód i skóry. Jeszcze w okresie międzywojennym istniał w Białej młyn. W Białej istniał też od wielu wieków folwark (pierwsze wzmianki o nim pochodzą z 1598 roku) - aż do roku 1944, kiedy to został rozparcelowany[3].

Przypisy

  1. "Dzieje Rzeszowa", tom III: 1918-1944 rozdz. Rozwój przestrzenny i architektura, (zasięg granic wsi podrzeszowskich, oprac. W.Hennig) Rzeszów, wydawnictwo Urzędu Miasta Rzeszowa, 2001
  2. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie ustalenia granic niektórych gmin i miast oraz nadania miejscowościom statusu miasta. [dostęp 30 grudnia 2011].
  3. J.Malczewski "Dzielnice Rzeszowa", Wojewódzki Ośrodek Informacji Turystycznej, Rzeszów 1989