Biała (województwo małopolskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi Biała w woj. małopolskim, pow. tarnowskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Biała
Biała
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Tarnów
Liczba ludności (2010) 508[1]
Strefa numeracyjna (+48) 014
Kod pocztowy 33-102
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0832640
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Biała
Biała
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Biała
Biała
Ziemia 50°02′30″N 20°55′00″E/50,041667 20,916667
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Białawieś w Polsce położona w województwie małopolskim w powiecie tarnowskim w gminie Tarnów, w sąsiedztwie Tarnowa, u ujścia rzeki Białej do Dunajca. Do 1934 stanowiła jednostkową gminę wiejską. 1 sierpnia 1934 weszła w skład gminy Klikowa. 20 kwietnia 1951 siedzibę gminy przeniesiono z Klikowej do Łęgu koło Partynia, a jednostkę przemianowano na gminę Łęg Tarnowski. 1 lipca 1976 Biała znalazła się w gminie Tarnów. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego. Od 1998 do wchodzi w skład województwa małopolskiego

W przeszłości było tu miejsce przeprawy promowej. Obecnie często odwiedzana przez wędkarzy i biwakowiczów z Tarnowa.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Układ historyczny wsi – dwudrożnica. W dokumencie z lat 1398-1399 jako właściciele Białej wymienieni są Spytek, Tomek i Jakusz Bielscy. Wieś należała do parafii Jurków, której spadkobiercą jest parafia w Łęgu Tarnowskim i dzieliła się na dwie części: własność szlachecką – Biała Wielka i własność duchowieństwa – Biała Mała. Posiadaną przez siebie część wsi Spycimir Leliwita, kasztelan krakowski nadał bowiem plebanowi tarnowskiemu, fundując około 1330 parafię w Tarnowie. Od 1400 część ta stanowiła uposażenie kustodii przy kolegiacie tarnowskiej.

Jan Długosz w Liber beneficiorum pisze, że około 1470 w Białej Małej był dwór z ogrodem i sadem, folwark oraz młyn, zaś w Białej Wielkiej karczma i folwark. Dochód z nich przysługiwał kanonikowi kustoszowi kolegiaty w Tarnowie. W 1518 część szlachecką Białej kupiła Barbara z Zalasowskich, żona Jakuba, rajcy tarnowskiego. Zalasowscy byli bogatą patrycjuszowską rodziną z Tarnowa, nobilitowaną pod koniec XV wieku. Według księgi poborów podatków z 1536 w obu częściach wsi było po 4 kmieci. W 1580 wymieniany jest pływający(?) młyn na Dunajcu. Przy młynie funkcjonowała napędzana także energią wody piła traczna. Pod koniec XVI wieku części we wsi mieli Andrzej i Ambroży Ankwicz, Józef Romer i Mysłakowski.

Prawdopodobnie pod koniec XVII wieku Biała weszła w skład Hrabstwa Tarnowskiego i od 1753 wymieniana jest w spisie dóbr tarnowskich należących do księcia Hieronima Sanguszki. W rękach tego rodu znajdowała się jeszcze w XX wiek. W XIX wieku. Biała była ważnym ośrodkiem młynarstwa. Znajdowało się w niej bowiem aż 7 młynów wodnych. Z 1873 pochodzi najstarszy dom we wsi numer 41.

W 1921 w Białej były 42 budynki mieszkalne i 212 mieszkańców. W 1929 na południe wsi, tuż za Białą rozpoczęła produkcję Państwowa Fabryka Związków Azotowych w Mościcach. Wpłynęła negatywnie na poziom zanieczyszczenia powietrza i wody, ale dała pracę części mieszkańcom Białej. Ogromne straty przyniosła powódź z lipca 1934, która zniszczyła wiele gospodarstw i zalała pola uprawne. W kampanii wrześniowej 1939 Biała znalazła się na linii frontu. Podczas walk toczonych w dniach 5-6 września zniszczeniu uległo 17 gospodarstw. Przy wale przeciwpowodziowym znajduje się niewielki pomnik upamiętniający śmierć trzech młodych żołnierzy plutonu Szarych Szeregów, należącego do placówki AK „Monika” w Mościcach, którzy polegli 29 lipca 1944 podczas przypadkowego starcia z niemieckimi żołnierzami. Pomnik zaprojektowany przez Marka Benewiata odsłonięto 26 września 1982. Każdego roku w lipcu odbywają się przy nim uroczystości rocznicowe.

28 października 1990 biskup Władysław Bobowski poświęcił w Białej kaplicę pw. Dobrego Pasterza, w której nabożeństwa odprawiają księża z parafii w Łęgu Tarnowskim. W latach 70. XX wieku powstała kładka nad Białą łącząca wieś z Zakładami Azotowymi w Tarnowie. W 2009 zerwana od kilku lat kładka staraniem gminy Tarnów została odbudowana przez wojsko.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tarnów. Dzieje miasta i regionu. T.1, Czasy przedrozbiorowe, oprac. zb. pod red. Feliksa Kiryka, Zygmunta Ruty, 1981
  • Tarnów. Dzieje miasta i regionu. T.2, Okres rozbiorów, oprac. zb. pod red. Feliksa Kiryka, Zygmunta Ruty, 1987
  • Tarnów. Dzieje miasta i regionu. T.3, Lata drugiej wojny światowej i okupacji hitlerowskiej oraz Polski ludowej, oprac. zb. pod red. Feliksa Kiryka, Zygmunta Ruty, 1987

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]