Biała gwardia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy powieści Michaiła Bułhakowa. Zobacz też: Biała Armia – rosyjski ruch polityczny i wojskowy.
Biała gwardia
Белая гвардия
Autor Michaił Bułhakow
Miejsce wydania Rosja
Język rosyjski
Typ utworu powieść
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Biała gwardia (ros. Белая гвардия) – powieść rosyjskiego pisarza Michaiła Bułhakowa napisana w latach 1922-1924. Fragmenty powieści zostały opublikowane w latach 1924-1925 w wychodzącym w Berlinie czasopiśmie "Nakanunie". W 1925 dwie części Białej gwardii ukazały się w czasopiśmie "Rossija", które następnie zostało zamknięte.

Na motywach "Białej gwardii" Bułhakow napisał sztukę Dni Turbinów. W ZSRR wolno było ją grać tylko w Moskwie i tylko w jednym teatrze.

Treść[edytuj | edytuj kod]

Akcja powieści rozgrywa się w Kijowie w grudniu 1918. Rodzina Turbinów żyje jeszcze wspomnieniami o matce – Annie Władimirownie, której pogrzeb niedawno się odbył. Na Ukrainie władzę sprawuje hetman Pawło Skoropadski, ale jego rządy opierają się na sile niemieckich wojsk stacjonujących jeszcze na tych terenach po zakończeniu I wojny światowej. Zaczyna się jednak powszechny chaos. Niemcy wycofują się, a pod miasto podchodzą oddziały Strzelców Siczowych Petlury. Na północy i wschodzie panują bolszewicy. Tylko nad Donem organizuje się "biała" armia gen. Denikina. Na wieść o upadku Skoropadskiego i wycofaniu się Niemców Siergiej Talberg, oficer hetmański, ucieka do "białych". Jego żona Helena oraz jej bracia Nikołka i Aleksiej pozostają w Kijowie. 14 grudnia bracia postanawiają poprzeć hetmana i zaciągają się do jego armii. Nie wiedzą, że to już ostatnie godziny jego władzy. Wiedzą natomiast, że miasta trzeba bronić przed Petlurą. Wywiązuje się krótka i nierówna walka, w której hetmańskie oddziały ponoszą klęskę, nie wiedząc nawet, że wódz je opuścił i uciekł w przebraniu niemieckiego majora. Nikołka idąc za rozkazem dowódcy ucieka przed nadchodzącymi wojskami Dyrektoriatu i chroni się w domu. Również Aleksiej dociera do domu. Jest ranny. Wkrótce zapada również na tyfus. W domu Turbinów chroni się też kilku przyjaciół, którzy też pragną przeczekać nawałnicę historii. Po 47 dniach wojska Petlury muszą opuścić Kijów. Władzę przejmują bolszewicy.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

W książce bardzo plastycznie opisana jest bitwa o Kijów między oddziałami wiernymi hetmanowi a armią Petlury. Autor umiejętnie oddaje atmosferę niesamowitego zamętu panującego w wojsku Skoropadskiego, realistycznie opisuje ucieczkę hetmana oraz bardzo sugestywnie ukazuje zwykły ludzki lęk. Wiele miejsca poświęca analizie przeżyć i przemyśleń bohaterów. Często mamy do czynienia z retrospekcją. Ciekawa jest analiza wydarzeń towarzyszących budzeniu się świadomości narodowej na Ukrainie oraz ocena tego od strony przedstawicieli rosyjskiej inteligencji, którzy zamieszkują Kijów od pokoleń, a teraz czują się niechciani i wyobcowani.

Bohaterowie[edytuj | edytuj kod]

  • Turbinowie:
    • Aleksiej – lekarz, lat 28;
    • Helena – jego siostra, lat 24;
    • Nikołka – najmłodszy z rodzeństwa, lat 17 i pół;
  • Wiktor Myszłajewski – przyjaciel domu, porucznik hetmański;
  • Aniuta – dziewczyna wychowana w domu Turbinów;
  • Łarion Surżański – kuzyn męża Heleny, uciekinier z Żytomierza;
  • Wasyl Lisowicz ("Wasylisa") – sąsiad Turbinów.

Wydanie polskie[edytuj | edytuj kod]

Autorami polskiego przekładu powieści są Irena Lewandowska i Witold Dąbrowski. Tłumaczenie ukazało się nakładem PIW-u w Warszawie w 1974. Kolejne wydania: Prószyński i S-ka, Warszawa 1998; Wydawnictwo Muza, Warszawa 2002.