Białka (dopływ Dunajca)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Białka
Białka
Białka przy przełomie pod Krempachami
Lokalizacja Europa
 Polska
 Słowacja
Źródło Dolina Kacza, połączenie Zielonego i Litworowego Potoku
ok. 1420 m n.p.m.
Ujście Dunajec
Jezioro Czorsztyńskie
529 m n.p.m.
49°27′36″N 20°13′19″E/49,460000 20,221944
Długość 41,0 km
Powierzchnia zlewni 230 km²
Średni przepływ 3,2 m³/s Słowacja
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Rzeki Polski
Białka w okolicach Jurgowa

Białka (słow. Biela voda) – rzeka w woj. małopolskim, prawy dopływ Dunajca. Powstaje w Tatrach na wysokości około 1075 m n.p.m. z połączenia Rybiego Potoku spływającego z polskiej części Tatr z Białą Wodą, spływającą z słowackiej części Tatr. Następuje to u wylotu Doliny Białej Wody i Doliny Rybiego Potoku[1].

Słowacka nazwa Biela voda obejmuje Białkę razem ze źródłową Białą Wodą. Słowacy traktują je jako jeden ciek, którego dopływem jest Rybi Potok. Podobnie rzecz ma się z dolinami: Dolina Białki i Dolina Białej Wody obejmowane są wspólnym mianem Bielovodská dolina[2][3].

Bieg rzeki[edytuj | edytuj kod]

Rzeka na większości odcinków do dzisiaj zachowała swój naturalny, górski charakter i jest nieuregulowana[4]. Od miejsca swojego powstania Białka płynie w kierunku północnym, stanowiąc w górnym odcinku (po ujście Jaworowego Potoku) granicę między Polską a Słowacją. Następnie spływa przez Pogórze Spisko-Gubałowskie i Kotlinę Orawsko-Nowotarską, na dużych odcinkach stanowiąc granicę między krainami historyczno-etnograficznymi – Podhalem i Spiszem[1]. Wypływając na Kotlinę Orawsko-Nowotarską o bardzo małym spadku terenu, rzeka zwalnia bieg. Z niesionych z Tatr w czasie dużych przyborów wody granitowych kamieni tworzy kamieniste łachy. Opływając te łachy, nurt rzeki dzieli się na wiele łożysk, które po opłynięciu łach łączą się ponownie. Jednak poniżej Białki Tatrzańskiej jedno z tych łożysk (Młynówka) oddziela się całkowicie od Białki i samodzielnie uchodzi do Jeziora Czorsztyńskiego[5]. Następuje to na wysokości 510–529 m n.p.m., w zależności od poziomu piętrzenia wody w zaporze czorsztyńskiej[6].

W środkowym biegu, pomiędzy Białką Tatrzańską a Krempachami rzeka tworzy przełom zwany Przełomem Białki pod Krempachami i będący rezerwatem przyrody[5]. Jest to przełom epigenetyczny - bieg rzeki jest starszy niż dzisiejsza rzeźba tego terenu. Uchodzi do Jeziora Czorsztyńskiego w miejscu o współrzędnych 49°27′36″N 20°13′19″E/49,460000 20,221944[7]. Białka tworzy naturalną granicę oddzielającą Pieniny od Kotliny Orawsko-Nowotarskiej, chociaż znajdująca się na jej lewym brzegu Kramnica związana jest geologicznie z Pieninami[8].

Opis rzeki[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rzeki pochodzi od jasnych (białych) kamieni w korycie rzeki[1]. Są to przyniesione z Tatr Wysokich granity, podczas transportu przez rzekę obrobione na bochenkowate otoczaki[9]. Rzeka ma długość 41 km (wraz ze źródłowym potokiem Biała Woda) i powierzchnię dorzecza 230 km²[5].

Wody rzeki odznaczają się wysokim stopniem czystości. Z ryb żyją tu: pstrąg potokowy, lipień, troć jeziorowa, głowacz pręgopłetwy, strzebla potokowa; ponadto w przyujściowym odcinku ryby wstępujące z jeziora. Jest rzeką o wyjątkowych walorach estetycznych. Niemal na całej długości z obu stron otaczają ją lasy (przeważnie świerkowe). Rzece towarzyszy widok Tatr Bielskich, z Hawraniem na czele. Ze względu na dziki i słabo zurbanizowany charakter dolina rzeki stanowi korytarz ekologiczny pomiędzy sąsiednimi krainami[10].

Większe dopływy[edytuj | edytuj kod]

Wsie położone nad Białką[edytuj | edytuj kod]

Jurgów, Bukowina Tatrzańska, Brzegi, Czarna Góra, Białka Tatrzańska, Trybsz, Krempachy, Dębno, Frydman, Nowa Biała

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  2. Turystyczna mapa Słowacji. [dostęp 2012-02-18].
  3. Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
  4. Paweł Krąż: Antropogeniczne zagrożenia środowiska przyrodniczego Doliny Białki, Kraków: Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Prace Geograficzne 128, 2012. [1]ISSN 1644-3586
  5. 5,0 5,1 5,2 Tatry i Podtatrze. Mapa turystyczna 1:50 000. Warszawa: Compass, 2005.
  6. Andrzej Jaguś, Mariusz Rzętała: Szczawnica i okolice – przyroda i człowiek. Szczawnica: Karpatus, 2002, s. 115. ISBN 83-917019-0-5. (pol.)
  7. Geoportal. Mapa topograficzna i satelitarna. [dostęp 2012-01-10].
  8. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  9. Mieczysław Klimaszewski: Geomorfologia Polski. Warszawa: PWN, 2003. ISBN 83-01-13951-X.
  10. P. Dąbrowski: Ochrona Przyrody w Pienińskim Pasie Skałkowym. Kraków: Oddział Akademicki PTTK, 1984. ISBN 00-01-09630-3.