Białorusini

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Białorusini (Беларусы)
Bagdanovich.jpgUsiewaład Ihnatouski.jpgKanstancin Jezawitau.jpg

Yanka Kupala.jpgYakub Kolas.jpgAntoni Owsianik.jpg

M. BahdanowiczU. IhnatouskiK. Jezawitau
J. KupałaJ. KołasA. Owsianik
Liczebność ogółem
około 9-10 milionów
Regiony zamieszkania
 Białoruś:
8 159 073
 Rosja:
807 970
 Ukraina:
275 800
 Kazachstan:
111 926
 Łotwa:
68 174
 Kanada:
50 000 – 70 000
 Brazylia:
45 000 – 80 000
 Polska:
48 700
 Litwa:
42 866
Języki
język białoruski, język rosyjski
Główne religie
prawosławie, katolicyzm
Pokrewne grupy etniczne
Rosjanie, Ukraińcy i inne słowiańskie grupy etniczne

Białorusini (biał. беларусы, biełarusy, ros. белорусы, biełorusy) – naród wschodniosłowiański zamieszkujący głównie tereny dzisiejszej Białorusi oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim Rosję, Ukrainę, Kazachstan, Łotwę i Litwę. Znaczne diaspory znajdują się również w USA, Izraelu, Kanadzie, Brazylii i Polsce.

Rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Białorusini, podobnie jak Rosjanie i Ukraińcy, należą do grupy narodów wschodniosłowiańskich. Plemiona wschodniosłowiańskie od VI wieku rozprzestrzeniały się na wielkim obszarze Europy Wschodniej. Od VI do X wieku w basenie Dźwiny, górnego Dniepru i Wołgi osiedlało się plemię Krywiczów, które podzieliło się później na dwie grupy: zachodnią i wschodnią. Obszary na północ od rzeki Prypeć były zaś obszarem zamieszkania Dregowiczów. Należy jednak pamiętać, że jeszcze w X wieku nie można mówić o znacznych różnicach pomiędzy poszczególnymi plemionami wschodniosłowiańskimi, również jeśli chodzi o język, jakiego używały. Różnicowaniu narodowościowemu zacznie sprzyjał rozwój zależności feudalnych i podział Rusi Kijowskiej na poszczególne księstwa.

Zasięg białoruskich dialektów w 1903 roku
Białorusini według niemieckiej mapy z 1918 roku

W XIII wieku ziemie zamieszkane przez przodków dzisiejszych Białorusinów, nazywane od XIV wieku Rusią Białą, stały się celem ekspansji Wielkiego Księstwa Litewskiego. Inne obszary osadnictwa Słowian wschodnich dostały się pod panowanie takich państw jak Królestwo Polskie (Galicja) czy Węgry (Ruś Zakarpacka). W nowych warunkach politycznych wzmógł się proces różnicowania języków i narodowości wschodniosłowiańskich.

Rozbiory Rzeczypospolitej Obojga Narodów spowodowały dostanie się przodków dzisiejszych Białorusinów pod panowanie Imperium Rosyjskiego. Poddawani byli oni represjom politycznym, a język ruski tracił na znaczeniu. Białoruski ruch narodowy, który doprowadził do wykształcenia współczesnego narodu białoruskiego powstał na przełomie XIX i XX wieku i związany był głównie z bliskimi Polsce kręgami katolickimi. W latach 1920-1930 na terenie Białoruskiej SRR, znajdującej się pod zwierzchnictwem sowieckim, prowadzona była agresywna rusyfikacja, a wielu wybitnych przedstawicieli białoruskiego narodu zostało zamordowanych lub zesłanych w głąb ZSRR. Na terenie wschodnich ziem odrodzonej Polski po 1918 roku mogły działać narodowe organizacje białoruskie, większość Białorusinów jednak pozostawała słabo uświadomioną narodowościowo i niewykształconą ludnością rolniczą, płaszczyznę swej tożsamości budującą raczej na wyznawanej religii prawosławnej.

Duże straty przyniosła narodowi białoruskiemu II wojna światowa. Po jej zakończeniu wśród narodu białoruskiego utrwaliły się wpływy rosyjskie, również w używanym na co dzień języku. Po rozpadzie ZSRR na Białorusi na krótko doszło do prób odrodzenia narodowego, zduszonego przez wyborcze zwycięstwo prorosyjskiego Aleksandra Łukaszenki. Obecnie język rosyjski jest, obok języka białoruskiego, językiem urzędowym na Białorusi, zaś ten ostatni jest systematycznie eliminowany. Rządy Aleksandra Łukaszenki nie tylko zaniechały prób odwrócenia skutków wieloletniej rusyfikacji, ale wręcz aktywnie zwalczają język białoruski, utożsamiając go z proniepodległościową opozycją. Język białoruski jest dziś używany głównie na wsi, stolica Białorusi jest miastem całkowicie rosyjskojęzycznym, władze praktycznie wyeliminowały białoruskie szkolnictwo i prasę[potrzebne źródło].

Rys historyczny w historiografii białoruskiej[edytuj | edytuj kod]

Historycy białoruscy pochodzenie swojego narodu wywodzą od dwóch dawnych słowiańskich plemion:Krywiczów i Dregowiczów, a niektóre dawne księstwa Rusi Kijowskiej (Połockie, Smoleńskie, Turowskie, Pińskie) uważane są w historiografii białoruskiej za pierwsze białoruskie organizmy państwowe.

Białorusini historię Wielkiego Księstwa Litewskiego uważają za znaczącą część swojej historii, za argument podając iż ludy ruskie stanowiły większość mieszkańców księstwa, język ruski (od XIX wieku określany także jako język starobiałoruski, język staroukraiński oraz język zachodnioruski), był w nim językiem urzędowym, ale zanikł już w XVII w. Okres XV-XVII w. na Białorusi uważany jest za złoty okres białoruskiej kultury.

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

Dynamika liczebności Białorusinów na Białorusi w porównaniu z innymi większymi narodowościami wg spisów powszechnych
Narodowość Spis 1959 Spis 1970 Spis 1979 Spis 1989 Spis 1999 Spis 2009
liczebność  % liczebność  % liczebność  % liczebność  % liczebność  % liczebność  %
Białorusini 6 532 035 81,09% 7 289 610 80,97% 7 567 955 79,39% 7 904 623 77,86% 8 159 073 81,22% 7 957 252 83,73%
Rosjanie 660 159 8,19% 938 161 10,42% 1 134 117 11,90% 1 342 099 13,22% 1 141 731 11,37% 785 084 8,26%
Polacy 538 881 6,69% 382 600 4,25% 403 169 4,23% 417 720 4,11% 395 712 3,94% 294 549 3,10%
Ukraińcy 133 061 1,65% 190 839 2,12% 230 985 2,42% 291 008 2,87% 237 014 2,36% 158 723 1,67%
Żydzi 150 084 1,86% 148 011 1,64% 135 450 1,42% 111 977 1,10% 27 798 0,28% 12 926 0,14%

Udział Białorusinów w strukturze narodowościowej Republiki Białorusi w czasach socjalizmu miał tendencję do zmniejszania się (inne rdzenne narodowości jak Polacy i Żydzi mieli tę samą tendencję) mimo wzrastania liczebności ogólnej, jednocześnie wzrastały liczebność oraz udział Rosjan i Ukraińców. W okresie niepodległości miał miejsce wzrost udziału Białorusinów do wartości niespotykanych w całej historii powojennej - ok. 84 % - jednocześnie udział Polaków, Rosjan, Ukraińców oraz Żydów uległ zmniejszeniu. Znaczące grupy Białorusinów zamieszkują także na Ukrainie (ok. 275 tys., 2001), w Rosji (ok. 0,8 mln, 2002), Kazachstanie (110 tys., 1999), Łotwie (68 tys., 2011), Polsce (49 tys., 2002), Litwie (36 tys., 2009), Uzbekistanie (20 tys., 2000), Estonii (16 tys., 2009).

Od 60% do 70% Białorusinów deklaruje się jako wyznawcy prawosławia, 14% stanowią łacińscy katolicy[1].

Mniejszość białoruska w Polsce[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Białorusini w Polsce.

Przypisy

  1. Liczba katolików wynosi ok. 15% całej ludności Białorusi, o ile Polacy i Litwini są katolikami nieomal w całości (4% ogółu ludności Białorusi), Rosjanie i inne mniejszości wcale, Białorusinów-katolików jest ok. 11% ogółu ludności Białorusi, czyli ok. 14% populacji Białorusinów etnicznych są katolikami.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]