Białoruska Republika Ludowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Беларуская Народная Рэспубліка
Biełaruskaja Narodnaja Respublika
Białoruska Republika Ludowa
← Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka 1918 Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka →
Flaga Białorusi
 Herb Białorusi
Flaga Białorusi Herb Białorusi
Położenie Białorusi
Język urzędowy białoruski
Stolica Mińsk
Status terytorium okupacja
Zależne od Cesarstwo Niemieckie
Proklamowanie niepodległości Rosyjska FSRR
25 marca 1918
Religia dominująca prawosławie, grekokatolicyzm, katolicyzm, judaizm, kalwinizm
Pierwszy rząd Białoruskiej Republiki Ludowej

Białoruska Republika Ludowa (biał. Беларуская Народная Рэспубліка, Biełaruskaja Narodnaja Respublika) – byt polityczny, istniejący od 25 marca do 10 grudnia 1918 roku na części terenów Białorusi, zajmowanych przez wojska niemieckie.

Spis treści

Ramy czasowe [edytuj]

Powstanie Białoruskiej Republiki Ludowej zostało ogłoszone 9 marca 1918 roku, zaś jej niepodległość – 25 marca tegoż roku[1].

Na podstawie traktatu pokojowego, zawartego 18 marca w Rydze, Polska i Rosja dokonały podziału ziem białoruskich, zaś Rzeczpospolita Polska uznała niepodległość Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej[2]. Dnia 15 marca 1923 roku Rada Ambasadorów uznała wschodnie granice Polski z Rosją i Litwą, a w związku ze zmniejszeniem się ryzyka wybuchu wojny z Polską, rząd litewski przestał wspierać przebywający w Kownie rząd BRL[1][3][4].

Uznanie międzynarodowe [edytuj]

BRL nie reprezentowała państwowości białoruskiej w sensie prawa międzynarodowego, ani de iure, ani de facto, wobec braku powszechnego uznania prawno-międzynarodowego[4]. Żadne z państw nie uznało BRL i jej rządu de iure. Jedynym państwem, które faktycznie uznało BRL, była Finlandia (w grudniu 1919 r.). Jako dorozumiane uznanie BRL można traktować zezwolenie rządów Litwy, Łotwy[a][5], Niemiec[b] i Ukrainy na utworzenie na ich terenie przedstawicielstw dyplomatycznych i konsularnych BRL, przy jednoczesnym znacznym zaangażowaniu tych państw w sprawy BRL[c][3].

Geneza i początkowa działalność [edytuj]

W październiku 1917 roku, w obliczu rosnących wpływów bolszewików, demokratyczne białoruskie partie polityczne powołały będącą ich reprezentacją Wielką Radę Białoruską[6]. Ta zwołała 7 grudnia w Mińsku Pierwszy Kongres Wszechbiałoruski[7].

Niepodległość Białoruskiej Republiki Ludowej została proklamowana 25 marca 1918 roku w Mińsku[8] po tym, gdy znaczna część Białorusi (w tym Mińsk) znalazła się pod okupacją Niemiec w trakcie rokowań w Brześciu[9]. BRL rościła sobie prawo do terytorium byłych rosyjskich guberni: mińskiej, mohylewskiej, grodzieńskiej z Białymstokiem, witebskiej, smoleńskiej oraz zamieszkałe w większości przez Białorusinów części wileńskiej i czernihowskiej[8].

Rząd BRL działał w warunkach okupacji niemieckiej. Nie został uznany przez Rosję, ani przez Niemcy[10], niemniej ubiegał się o uznanie i poparcie międzynarodowe. W czerwcu 1918 roku delegacja BRL na czele z Romanem Skirmuntem uzyskała uznanie państwa przez Ukraińską Republikę Ludową. W rezultacie w Kijowie utworzono konsulat generalny oraz konsulat w Odessie. Następny konsulat BRL utworzono na Litwie. W Moskwie obowiązki konsula pełnił Alaksandr Burbis. Starania o utworzenie placówki dyplomatycznej w Moskwie, podjęte latem 1918 roku, nie powiodły się: delegacja BRL nie uzyskała audiencji u Gieorgija Cziczerina – komisarza ludowego spraw zagranicznych RSFRS. Skierowano misje dyplomatyczne do Warszawy, Berlina, Berna i Kopenhagi[11].

Niemcy przekazali część funkcji rządowi BRL (handel, edukację, przemysł, opiekę społeczną i kulturę)[10], jednak nie pozwalali na utworzenie białoruskich jednostek militarnych, hamując w ten sposób rozwój państwowości młodej republiki[11].

Po upadku Cesarstwa Niemieckiego wojska niemieckie pod koniec listopada 1918 roku rozpoczęły ewakuację z ziem białoruskich. 10 grudnia 1918 roku Mińsk został zajęty przez bolszewików[12]. 1 stycznia 1919 roku na I Zjeździe Komunistycznej Partii Białorusi w Smoleńsku – na terenie kontrolowanym przez Armię Czerwoną – ogłoszono powstanie Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej[13]. Na początku stycznia 1919 przeniesiono do Mińska stolicę nowo powstałej BSRR[14].

27 lutego 1919 na części terytorium byłej BRL powołano Litewsko-Białoruską Republikę Rad[15].

Stosunki z Polską [edytuj]

W sierpniu 1919 roku Anton Łuckiewicz spotkał się w Paryżu z Ignacym Paderewskim. Podczas obrad omawiano problem stosunków polsko-białoruskich. Miesiąc później Łuckiewicz odbył kilka spotkań w Warszawie z Józefem Piłsudskim, w wyniku których postanowiono zwołać w Mińsku posiedzenie Rady BRL w celu opracowania planu stworzenia sojuszu polsko-białoruskiego. W październiku Łuckiewicz ogłosił, że układy z Polską mogą przyczynić się do zachowania niezależności przez Białoruś oraz powiększenia terenów aż do Smoleńska. 12 listopada 1919 roku podczas zjazdu Rady BRL większość uczestników sprzeciwiła się planom Łuckiewicza. 13 grudnia 1919 roku Białoruska Partia Socjalistów-Rewolucjonistów i Białoruska Partia Socjalistów-Federalistów ogłosiły wotum nieufności wobec Łuckiewicza, który w rezultacie ustąpił ze stanowiska. Wraz ze swoimi zwolennikami opuścił zjazd i powołał Najwyższą Radę BRL na czele z Iwanem Sieradą. Uczestnicy zjazdu utworzyli Ludową Radę BRL na czele z Piotrem Kreczeuskim i nowy rząd na czele z Wacłauem Łastouskim. Po rozpoczęciu negocjacji polsko-radzieckich w Mińsku jesienią 1920 roku rząd Łastouskiego 11 listopada 1920 podpisał w Kownie z władzami Litwy tajną umowę o współpracy polityczno-ekonomicznej w kwestii stworzenia w porozumieniu z narodami wschodniej Polski (przede wszystkim z Ukraińcami) jednego antypolskiego frontu[16].

Kontynuacja działalności na emigracji [edytuj]

Po podziale terytoriów, do których rościła sobie pretensje także BRL, przez Polskę i RFSRR Rada BRL nie zaprzestała działalności, przenosząc się na terytorium Litwy, a od 1920 rezydując w Pradze. Po drugiej wojnie światowej rada przeniosła swoją siedzibę do Ameryki Północnej[17].

Uwagi

  1. ↑ Na przełomie lipca i sierpnia 1919 r. utworzony został konsulat BRL w Rydze, zaś 3 od października 1919 r. przy Ministrze Spraw Zagrnicznych Łotwy akredytowana została misja dyplomatyczna BRL
  2. ↑ Skład osobowy misji BRL w Berlinie miał zostać zarejestrowany przez miejscowe władze, Dorota Michaluk nie określa jednak przez jaki organ oraz w jakim trybie - Dorota Michaluk: Białoruska Republika Ludowa 1918-1920. U podstaw białoruskiej państwowości. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010, s. 408-409. ISBN 978-83-231-2484-9.
  3. ↑ M.in. 11 listopada 1920 r. zawarto tajną dwustronną antypolską umowę pomiędzy rządami Republiki Litewskiej i Białoruskiej Republiki Ludowej.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 Oleg Łatyszonek, Eugeniusz Mironowicz: Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku. Białystok: Związek Białoruski w Rzeczypospolitej Polskiej, Katedra Kultury Białoruskiej Uniwersytetu w Białymstoku, 2002, s. 136–137, 148, 173. ISBN 83-910058-3-6.
  2. ↑ Art. III traktatu pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą podpisanego w Rydze dnia 18 marca 1921 roku (Dz. U. z 1921 r. Nr 49, poz. 300).
  3. ↑ 3,0 3,1 Dorota Michaluk: Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010, s. 477, 508-509, 515–516. ISBN 978-83-231-2484-9.
  4. ↑ 4,0 4,1 Zdzisław J. Winnicki: Czym był traktat ryski (pol.). Kresy24.pl, 27 września 2012 r. [dostęp 2013-05-19].
  5. ↑ Eriks Jekabsons. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 7/1997, s. 49-62. Białystok: Białoruskie Towarzystwo Historyczne. ISSN 1232-7468. Kamunikat Białoruska Biblioteka Internetowa (pol.). [dostęp 2013-05-21].
  6. ↑ O. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 132.
  7. ↑ O. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 134.
  8. ↑ 8,0 8,1 O. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 137.
  9. ↑ O. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 135–136.
  10. ↑ 10,0 10,1 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах, Т. 1, А–Беліца, red. М. В. Біч i in., s. 385.
  11. ↑ 11,0 11,1 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах, Т. 1, А–Беліца, red. М. В. Біч i in., s. 386.
  12. ↑ O. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 138.
  13. ↑ O. Łatyszonek, E. Mironowicz, Historia Białorusi od połowy XVIII do końca XX wieku, s. 139–140.
  14. ↑ Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах, Т. 5, М–Пуд, red. Г. П. Пашкоў i in., s. 156.
  15. ↑ Энцыклапедыя гісторыі Беларусі ў 6 тамах, Т. 4, Кадэты–Ляшчэня, red. Г. П. Пашкоў i in., s. 383.
  16. ↑ A. Тихомиров, Дипломатия БНР в период послевоенного обустрйоства Европы и польско-советской войны (ноябрь 1918 г. - март 1921 г.), Минская коллекция рефератов.
  17. ↑ Гісторыя БНР, Беларуская Салідарнасьць.

Bibliografia [edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Białoruska_Republika_Ludowa&oldid=36491075”