Białozór

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy ptaka. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Białozór
Falco rusticolus[1]
Linnaeus, 1758
Białozór
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Rodzaj Falco
Gatunek białozór
Podgatunki
  • F. rusticolus candicans
  • F. rusticolus aslandus
  • F. rusticolus rusticolus
  • F. rusticolus intermedius
  • F. rusticolus grebnitzkii
  • F. rusticolus altaicus
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     siedliska całoroczne

     obecny poza okresem lęgowym

     letnie pojawy (głównie osobniki młode)

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło białozór w Wikisłowniku

Białozór, sokół norweski (Falco rusticolus) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae), największy przedstawiciel rodzaju Falco.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

To gatunek arktyczny osiadły lub częściowo wędrowny. Występuje na prawie całej północnej półkuli i tworzy wiele form geograficznych. Zasiedla arktyczną część Eurazji i Ameryki Północnej. Gnieździ się na Półwyspie Skandynawskim, Islandii, w północnej Finlandii i Rosji. Niektóre z nich opisywano jako osobne gatunki.

Do Polski zalatuje wyjątkowo (stwierdzony 20 razy)[3] z lęgowisk leżących na północy Europy. Za każdym razem stwierdzono pojedyncze osobniki. Miało to miejsce od sierpnia do listopada i w styczniu, marcu oraz pierwszej połowie kwietnia. Sporadycznie był spotykany w różnych częściach kraju, zarówno na Wybrzeżu, jak i w centrum czy pogórzu[4].

Rozmieszczenie w zależności od podgatunku:

  • Falco rusticolus candicans – w okolicach arktycznych Ameryki Północnej i wschodniej Azji; duży i niekiedy prawie biały
  • Falco rusticolus aslandus – na terenie Islandii; popielaty na grzbiecie
  • Falco rusticolus rusticolus – w Laponii, północnej Skandynawii i północnych obszarach Rosji
  • Falco rusticolus intermedius – za Uralem
  • Falco rusticolus grebnitzkii – w północnej Azji; bardziej brązowy, ciemniejszy
  • Falco rusticolus altaicus – w górach Ałtaju.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Białozór w locie

Obie płci ubarwione jednakowo, ale samica jest wyraźnie większa. Wśród sokołów oprócz rozmiarów wyróżnia się największą zmiennością ubarwienia – występują trzy odmiany barwne: biała, ciemno plamkowana, z ciemnymi końcami skrzydeł; jasnoszara o piórach z białymi brzegami; ciemnoszara z piórami o jaśniejszych brzegach, ciemnobrązową głową z jasnymi podłużnymi pręgami, szarym lub szarobrązowym z niebieskawym nalotem grzbietem, szaro plamkowanym spodem. Upierzenie zmienia się wraz z szerokością geograficzną – ptaki z najbardziej północnego areału są prawie zupełnie białe ze skąpymi czarnymi plamkami, a południowe populacje mają brązowy lub łupkowoszary wierzch. Na policzku słabo zaznaczony ciemniejszy "wąs", u odmiany białej w ogóle niewidoczny. U wszystkich odmian spód ciała plamkowany lub kreskowany. Nogi i woskówka na dziobie żółte. Szyja i ogon krótkie. W locie charakterystyczna sylwetka o długich i ostro zakończonych skrzydłach. Może przez to przypominać samicę jastrzębia, choć przeczą temu dłuższe i bardziej zaostrzone skrzydła. Młode ptaki są zwykle ciemniejsze, brunatnoszare, i mocniej kreskowane od spodu.

Rozmiarami zbliżony do myszołowa. Od sokoła wędrownego różni go bardziej masywna sylwetka. W locie widoczne są szersze u nasady i słabiej zaostrzone skrzydła oraz szerszą nasadę ogona. Jednak ze względu na wielkość łatwy do rozpoznania.

Upierzenie północnoamerykańskie

Wymiary średnie[5][edytuj | edytuj kod]

długość ciała z dziobem i ogonem 
ok. 50–60 cm
rozpiętość skrzydeł 
110 – 135 cm
długość ogona 
18,5 – 24,5 cm

Masa ciała[5][edytuj | edytuj kod]

waga samicy 
ok. 1200 – 2150 g
waga samca 
ok. 950 – 1450 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Arktyczna tundra, tereny górzyste tajgi, lasotundra, skaliste polarne wybrzeża, nadmorskie klify, hale, turnie, zwłaszcza w okolicach urwistych brzegów rzek.

Niektóre osobniki zimą pozostają na lęgowiskach, pozostałe koczują na terenach bardziej południowych, szczególnie preferując wybrzeża mórz.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Toki[edytuj | edytuj kod]

Drapieżniki te łączą się w trwałe pary, które mogą przetrwać wiele sezonów, być może są sobie wierne całe życie. Okres lęgowy rozpoczyna się na początku kwietnia lub w maju.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Pisklę białozora

Rzadziej gnieździ się na półce skalnej pod nawisem, gołej ziemi, a częściej na drzewie. Zajmuje konstrukcje lęgowe innych ptaków krukowatych i drapieżnych, np. kruków, myszołowów włochatych i orłów przednich. Często gniazduje w koloniach arktycznych ptaków morskich lub w miejscach żerowania pardw.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Falco rusticolus

Przeważnie jedno, rzadko dwa o kremowej barwie z obfitymi, rdzawymi plamkami.

Wychowywanie młodych[edytuj | edytuj kod]

Głównie samica zajmuje się wysiadywaniem jaj. Zajmuje jej to 34 – 36 dni. Młode opuszczają gniazdo po 46 – 49 dniach.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Głównym pokarmem białozorów są kuropatwy, cietrzewie, pardwy i kaczki. Na niektórych obszarach chwyta w większości alczyki, lemingi lub zające polarne i inne małej wielkości ssaki. Poluje latając nisko nad ziemią, aby wypłoszyć ofiarę. Może też chwytać ofiary z ziemi lub na wodzie. Nie pogardzi też napotkaną padliną.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek zagrożony wyginięciem. Pozostaje pod ścisłą ochroną gatunkową. Wskazana ochrona miejsc lęgowych, głównie skalistych wysepek na morzu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Falco rusticolus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Falco rusticolus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 263. ISBN 83-919626-1-X.
  4. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  5. 5,0 5,1 Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]