Białozór
| Białozór | |
| Falco rusticolus[1] | |
| Linnaeus, 1758 | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | sokołowe |
| Rodzina | sokołowate |
| Podrodzina | sokoły |
| Rodzaj | Falco |
| Gatunek | białozór |
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 siedliska całoroczne obecny poza okresem lęgowym letnie pojawy (głównie osobniki młode) |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Hasło białozór w Wikisłowniku |
|
Białozór, sokół norweski (Falco rusticolus) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae), największy przedstawiciel rodzaju Falco.
Spis treści |
Występowanie [edytuj]
To gatunek arktyczny osiadły lub częściowo wędrowny. Występuje na prawie całej północnej półkuli i tworzy wiele form geograficznych. Zasiedla arktyczną część Eurazji i Ameryki Północnej. Gnieździ się na Półwyspie Skandynawskim, Islandii, w północnej Finlandii i Rosji. Niektóre z nich opisywano jako osobne gatunki.
Do Polski zalatuje wyjątkowo (stwierdzony 20 razy)[3] z lęgowisk leżących na północy Europy. Za każdym razem stwierdzono pojedyncze osobniki. Miało to miejsce od sierpnia do listopada i w styczniu, marcu oraz pierwszej połowie kwietnia. Sporadycznie był spotykany w różnych częściach kraju, zarówno na Wybrzeżu, jak i w centrum czy pogórzu[4].
Rozmieszczenie w zależności od podgatunku:
- Falco rusticolus candicans – w okolicach arktycznych Ameryki Północnej i wschodniej Azji; duży i niekiedy prawie biały
- Falco rusticolus aslandus – na terenie Islandii; popielaty na grzbiecie
- Falco rusticolus rusticolus – w Laponii, północnej Skandynawii i północnych obszarach Rosji
- Falco rusticolus intermedius – za Uralem
- Falco rusticolus grebnitzkii – w północnej Azji; bardziej brązowy, ciemniejszy
- Falco rusticolus altaicus – w górach Ałtaju.
Charakterystyka [edytuj]
Cechy gatunku [edytuj]
_in_flight.jpg)
Obie płci ubarwione jednakowo, ale samica jest wyraźnie większa. Wśród sokołów oprócz rozmiarów wyróżnia się największą zmiennością ubarwienia – występują trzy odmiany barwne: biała, ciemno plamkowana, z ciemnymi końcami skrzydeł; jasnoszara o piórach z białymi brzegami; ciemnoszara z piórami o jaśniejszych brzegach, ciemnobrązową głową z jasnymi podłużnymi pręgami, szarym lub szarobrązowym z niebieskawym nalotem grzbietem, szaro plamkowanym spodem. Upierzenie zmienia się wraz z szerokością geograficzną – ptaki z najbardziej północnego areału są prawie zupełnie białe ze skąpymi czarnymi plamkami, a południowe populacje mają brązowy lub łupkowoszary wierzch. Na policzku słabo zaznaczony ciemniejszy "wąs", u odmiany białej w ogóle niewidoczny. U wszystkich odmian spód ciała plamkowany lub kreskowany. Nogi i woskówka na dziobie żółte. Szyja i ogon krótkie. W locie charakterystyczna sylwetka o długich i ostro zakończonych skrzydłach. Może przez to przypominać samicę jastrzębia, choć przeczą temu dłuższe i bardziej zaostrzone skrzydła. Młode ptaki są zwykle ciemniejsze, brunatnoszare, i mocniej kreskowane od spodu.
Rozmiarami zbliżony do myszołowa. Od sokoła wędrownego różni go bardziej masywna sylwetka. W locie widoczne są szersze u nasady i słabiej zaostrzone skrzydła oraz szerszą nasadę ogona. Jednak ze względu na wielkość łatwy do rozpoznania.
Wymiary średnie[5] [edytuj]
- długość ciała z dziobem i ogonem
- ok. 50–60 cm
- rozpiętość skrzydeł
- 110 – 135 cm
- długość ogona
- 18,5 – 24,5 cm
Masa ciała[5] [edytuj]
- waga samicy
- ok. 1200 – 2150 g
- waga samca
- ok. 950 – 1450 g
Biotop [edytuj]
Arktyczna tundra, tereny górzyste tajgi, lasotundra, skaliste polarne wybrzeża, nadmorskie klify, hale, turnie, zwłaszcza w okolicach urwistych brzegów rzek.
Niektóre osobniki zimą pozostają na lęgowiskach, pozostałe koczują na terenach bardziej południowych, szczególnie preferując wybrzeża mórz.
Okres lęgowy [edytuj]
Toki [edytuj]
Drapieżniki te łączą się w trwałe pary, które mogą przetrwać wiele sezonów, być może są sobie wierne całe życie. Okres lęgowy rozpoczyna się na początku kwietnia lub w maju.
Gniazdo [edytuj]
Rzadziej gnieździ się na półce skalnej pod nawisem, gołej ziemi, a częściej na drzewie. Zajmuje konstrukcje lęgowe innych ptaków krukowatych i drapieżnych, np. kruków, myszołowów włochatych i orłów przednich. Często gniazduje w koloniach arktycznych ptaków morskich lub w miejscach żerowania pardw.
Jaja [edytuj]
Przeważnie jedno, rzadko dwa o kremowej barwie z obfitymi, rdzawymi plamkami.
Wychowywanie młodych [edytuj]
Głównie samica zajmuje się wysiadywaniem jaj. Zajmuje jej to 34 – 36 dni. Młode opuszczają gniazdo po 46 – 49 dniach.
Pożywienie [edytuj]
Głównym pokarmem białozorów są kuropatwy, cietrzewie, pardwy i kaczki. Na niektórych obszarach chwyta w większości alczyki, lemingi lub zające polarne i inne małej wielkości ssaki. Poluje latając nisko nad ziemią, aby wypłoszyć ofiarę. Może też chwytać ofiary z ziemi lub na wodzie. Nie pogardzi też napotkaną padliną.
Ochrona [edytuj]
Gatunek zagrożony wyginięciem. Pozostaje pod ścisłą ochroną gatunkową. Wskazana ochrona miejsc lęgowych, głównie skalistych wysepek na morzu.
Zobacz też [edytuj]
Przypisy
- ↑ Falco rusticolus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Falco rusticolus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 263. ISBN 83-919626-1-X.
- ↑ Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
- ↑ 5,0 5,1 Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
Bibliografia [edytuj]
- Klaus Richarz: Ptaki – Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
