Bielaczek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bielaczek
Mergellus albellus[1]
(Linnaeus, 1758)
Para, samiec u góry zdjęcia
Para, samiec u góry zdjęcia
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Plemię Mergini
Rodzaj Mergellus[2]
Selby, 1840
Gatunek bielaczek
Synonimy
  • Mergus albellus Linnaeus, 1758[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło bielaczek w Wikisłowniku

Bielaczek, tracz bielaczek[5] (Mergellus albellus) – gatunek średniej wielkości wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący Półwysep Skandynawski i Syberię aż do północnego zakola Amuru, Sachalinu i Kamczatki. Zimuje w Europie Zachodniej (od południowej Anglii po północne brzegi Morza Śródziemnego) i Środkowej, we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego, w Azji Środkowej oraz na Bliskim i Dalekim Wschodzie. W Polsce pojawia się na przelotach i zimuje; dość licznie na północy, nielicznie na południu[6].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wygląd zewnętrzny
Bielaczek jest najmniejszym z europejskich traczy. Podobny do gągoła, mniejszy od czernicy. Samiec w upierzeniu godowym niemal cały biały, wśród kaczek ma najjaśniejsze ubarwienie. Kantarek i obszar wokół oka czarny, na skroni czarna kresa o kształcie litery V przechodząca na czub utworzony z piór. Na karku czarna półobroża, a na granicy boków i piersi czarna kresa łącząca się z półobrożą i przechodząca w czarne pasmo na grzbiecie (dobrze widoczna w locie). Czarne są również kresy w tylnej części białych plam na grzbiecie. Ogon i boki popielate z poprzecznym prążkowaniem. Samica i młode popielatoszare, z brązową głową, nad okiem widnieją czarne plamki. Szyja, podgardle i boki głowy białe. Dziób i nogi szaroniebieskie. Samiec w upierzeniu spoczynkowym i młodociane popielate.
Głos
Kaczor wydaje chrząkliwe "krre-ek" lub "e-rreg", a kaczka pojedyncze "reg" lub "greg".
Rozmiary[7][8]
długość ciała ok. 38–50 cm, długość skrzydła 17-20 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 55-70 cm
Masa ciała[7]
ok. 500–950 g
Zachowanie
Wznosi się do lotu, uderzając szybko skrzydłami. Zimuje samotnie lub w małych stadkach, czasem mieszanych z innymi kaczkami. Na zimowiskach spada liczba samców, nawet do 15% na Jeziorze Bodeńskim. Coraz łagodniejsze zimy powodują, że trasy wędrówek (zwłaszcza samców) się skracają.

Środowisko[edytuj | edytuj kod]

Jeziora i rzeki na lesistych terenach w strefie tajgi, rzadziej tundry. Zimuje na wybrzeżach mórz i w niewielkiej liczbie na jeziorach w głębi lądu.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Ryby (głównie zimą) i inne drobne zwierzęta wodne, rzadziej skorupiaki i mięczaki, uzupełnione przez rośliny. W porównaniu z innymi kaczkami ma krótki i mocny dziób o zagiętym końcu i ostrych brzegach, co jest adaptacją do łapania pod wodą żywej zdobyczy. Nurkując przyciska skrzydłami tułów.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Okres godowy[edytuj | edytuj kod]

Bielaczek przyspieszający do lotu
Toki 
Grupowe toki rozpoczynają się w czasie wiosennych przelotów w lutym i marcu, choć czasem zaczynają się w styczniu jeszcze na zimowiskach.
Gniazdo 
Najchętniej w starych dziuplach drzew lub budce lęgowej. Wyjątkowo może się gnieździć między korzeniami lub wśród kamieni. Gniazda nie są niczym wyścielone, oprócz piór i szarobiałego puchu. W poszukiwaniu odpowiednich gniazd konkurują z gągołami, które zwykle wcześniej zaczynają składać jaja. Gęstość zasiedlenia obszaru przez bielaczka zależy od ilości miejsc gniazdowania.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Samiec
Jaja 
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w kwietniu–maju 5 do 14 kremowych lub bladocielistych jaj[9]. Spotyka się również zniesienia mieszane z jajami gągoła.
Wysiadywanie
Jaja wysiadywane są "twardo" przez okres 26 do 28 dni przez samicę.
Pisklęta
Kaczęta na drugi dzień po wykluciu wyskakują z gniazda. Matka wodzi je, aż nauczą się latać po 6–7 tygodniach. Kaczęta są w czarno-białym puchu. Pisklęta pierzą się w wieku 70 dni. Stają się dojrzałe płciowo w drugim roku życia, podobnie jak nurogęś i szlachar.

Status, zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10]. W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (najmniejszej troski)[4].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mergellus albellus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Mergullus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-25]
  3. Mergus albellus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-25]
  4. 4,0 4,1 Mergellus albellus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  5. Denis Lapage: Bielaczek (Mergellus albellus) (Linnaeus, 1758). Avibase. [dostęp 2013-11-25].
  6. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 186. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu zimowego nieliczny oznacza zagęszczenie 2–20 osobników na 100 km2, a dość liczny – 20–200 osobników na 100 km2.
  7. 7,0 7,1 Busse i in. 1991 ↓, s. 45.
  8. Sterry i in. 2002 ↓, s. 90.
  9. Busse i in. 1991 ↓, s. 46.
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7.
  • Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
  • Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  • Paul Sterry, Andrew Cleave, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.