Bielanka (powiat gorlicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bielanka
Bielanka, Cerkiew Opieki Matki Bożej
Bielanka, Cerkiew Opieki Matki Bożej
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat gorlicki
Gmina Gorlice
Liczba ludności (2007) 193[1]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 38-311
Tablice rejestracyjne KGR
SIMC 0425113
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Bielanka
Bielanka
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bielanka
Bielanka
Ziemia 49°35′25″N 21°07′09″E/49,590278 21,119167Na mapach: 49°35′25″N 21°07′09″E/49,590278 21,119167
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Tablica ustawiona w 2009 przed wjazdem do Bielanki z nazwą wsi po polsku i łemkowsku

Bielanka (dodatkowa nazwa w j. łem. Бiлянкаtrb. Bilanka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice, 5 km na południe od drogi 28 Nowy SączGorlice. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

Historia Bielanki[edytuj | edytuj kod]

Bielanka sięga początkami XIV wieku, kiedy to rycerze; Paweł Gładysz i jego syn Jan Gładysz (zarządca dóbr królewskich), byli właścicielami terenów gorlickich, wszak 27 października 1359 w Sączu Jan, za zasługi rycerskie; swoje i ojca od Kazimierza Wielkiego otrzymał tereny, po obu stronach rzeki Zdyni Wielkiej i Zdyni Małej, cały las po obu brzegach rzeki Ropy, aby tam lokować mógł wsie na prawie magdeburskim. W XV w. – wieś została założona przez potomka tych rycerzy Jana Gładysza herbu Gryf na prawie wołoskim, w jego dobrach u stóp Miejskiej Góry (643 m), Bartniej Góry (630 m) oraz północno-zachodnich ramion Magury Małastowskiej (813 m).

W 1486 roku Jan Gładysz z Szymbarku nabył w tym terenie gorlickim pobliskie Bielance miejscowości, takie jak np. pozostałe części wsi Polna od Jakuba Staszkowskiego, syna Stanisława za 400 grzywien. Po jego śmierci opiekunem małoletnich dzieci – dziedziców Bielanki, był w 1504 roku bratanek Jakub Gładysz z Kowalowych. Po osiągnięciu wieku dorosłego, dziedzictwo gorlickie przejął syn Jana, Erazm Gładysz. W roku 1557 właścicielem wsi był Stanisław Gładysz. Gładysze mieli w tej gorlickiej gminie w Szymbarku swój dwór obronny z 1540 tzw. „dominium Ropae”, z którego zarządzali m.in. Bielanką. Dwór przetrwał do dzisiejszych czasów. Od wielu lat remontowany, ma już odtworzone sgraffito,w ostatnich latach dzięki dotacji Unii Europejskiej Dwór odrestaurowano i udostępniono zwiedzającym.

Bielanka wraz z kluczem szymbarskim była następnie w posiadaniu Szymona Gładysza – pisarza grodzkiego, który był właścicielem kilku innych miejscowości, np.: Polnej i Szymonowic. Ostatnim z rodu Gładyszów w tej miejscowości był Paweł Gładysz, syn Szymona, do którego należał Szymbark do roku 1590 i Piotr Gładysz, który zeznał w testamencie z roku 1611, że Gładyszowie na zawsze przenoszą się z ziemi bieckiej w Sandomierskie. Na miejsce Gładyszów przybyli Strońscy, później Siedleccy, Bronikowscy.

Po przemarszach konfederatów barskich pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego i po wkroczeniu wojsk zaborczych, w 1773 wybudowano cerkiew greckokatolicką Opieki Bogurodzicy.

Z końcem XVIII w nabył tę miejscowość ks. Jan Bochniewicz, prałat gnieźnieński. W 1808 przekazał on klucz szymbarski na własność swym siostrom i siostrzeńcom.

Etnografia[edytuj | edytuj kod]

Według miejscowych podań[potrzebne źródło] mieszkańcy ówczesnej Bielanki zajmowali się uprawą lnu i tkactwem. Bardzo często pola były pokryte białymi płótnami. Legenda głosi, że pewnego razu przez wieś przejeżdżała królowa Kinga, która gdy zobaczyła w tej miejscowości płótna, nazwała osadę „Bielanką”.

Bielanka od najdawniejszych[potrzebne źródło] lat słynęła z wyrobu dziegciu, leku produkowanego z żywicy brzozy, używanego w medycynie i magii ludowej. Dziegciem, oraz produktem ubocznym – mazią, handlowali wędrowni dziegciarze. W pobliżu działała i działa huta szkła.

Bielanka jest jednym z wielu skupisk łemkowskich w Beskidzie Niskim, i pierwszą miejscowością na Łemkowszczyźnie, której mieszkańcy wystąpili o zgodę na stosowanie podwójnej, polsko-łemkowskiej nazwy miejscowości[2][3]. Za przyjęciem podwójnej nazwy wsi głosowało 32, przeciw 31 osób. Nazwa Бiлянка została urzędowo wprowadzona 24 listopada 2008.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Muzeum Rzemiosła Łemkowskiego im. Stefana Czerhoniaka.
  • Drewniana cerkiew greckokatolicka pw. Opieki Bogurodzicy, zbudowana prawdopodobnie w 1773, odnawiana w 1913, mocno zniszczona podczas pożaru w 1946. W cerkwi odprawiane są nabożeństwa prawosławne (do czasu wybudowania nowej cerkwi Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego), greckokatolickie i rzymskokatolickie.

Inne obiekty[edytuj | edytuj kod]

23 czerwca 2012 rozpoczęto budowę nowej murowanej cerkwi prawosławnej pod wezwaniem Opieki Matki Bożej i Poczajowskiej Ikony Matki Bożej (miejscowość jest siedzibą parafii prawosławnej). Plac pod budowę cerkwi poświęcił biskup gorlicki Paisjusz.

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Turystyczna encyklopedia Polski.Pascal 2007 Praca zbiorowa ISBN: 978-83-7304-972-7