Bielawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia.
Bielawa
Bielawa
Herb Flaga
Herb Bielawy Flaga Bielawy
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat dzierżoniowski
Gmina gmina miejska
Data założenia XIII w.
Prawa miejskie 1924 r.
Burmistrz Ryszard Dźwiniel
Powierzchnia 36,21 km²
Wysokość 280–345 m n.p.m.
Populacja (III 2011)
• liczba ludności
• gęstość

31 699 Red Arrow Down.svg [1]
990,6 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 74
Kod pocztowy 58-260, 58-263
Tablice rejestracyjne DDZ
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Bielawa
Bielawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bielawa
Bielawa
Ziemia 50°42′N 16°37′E/50,700000 16,616667Na mapach: 50°42′N 16°37′E/50,700000 16,616667
TERC
(TERYT)
5020102011
SIMC 0983818
Urząd miejski
pl. Wolności 1
58-260 Bielawa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Bielawa w Wikisłowniku
Strona internetowa
Góra Parkowa i zbiornik Sudety

Bielawa (niem. Langenbielau) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim. Bielawa położona jest na Przedgórzu Sudeckim, u podnóża Gór Sowich. Rozciąga się na długości 12 km wzdłuż potoku Bielawica (niem. Biele), na wysokości 280–345 m n.p.m. Historycznie leży na Dolnym Śląsku.

Według danych GUS z 31 marca 2011 miasto liczyło 31 699 mieszkańców.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza udokumentowana forma nazwy miejscowości (Bela) pochodzi z 1288 r. i wskazuje na to, iż pierwotnie była ona nazywana "Białą". Potwierdza to także zapis z 1379 r. (zur Bele). Od XV w. występuje już przystosowana do wymowy niemieckiej forma "Belau" czy "Bielau" (Berlaw 1472, Bylaw 1511). Ostatecznie w XVI w. utrwala się przedrostek "lang" (niem. "długi"), nawiązujący do charakterystycznej rozciągłości geograficznej wsi (8 km) - Langenbilav 1665 r., Langenbielau 1758 r. Jednocześnie lokalnie funkcjonowała dialektowa forma Biele.

W 1945 r. władze polskie dokonały repolonizacji nazwy na Bielawa, choć forma ta nie ma prawdopodobnie oparcia historycznego.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Góry[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wzgórza Bielawskie.

Bielawa położona jest u podnóża Gór Sowich. Najwyższym szczytem Bielawy jest Kalenica (964 m n.p.m.). Na południe od centrum miasta położona jest Góra Parkowa (455 m n.p.m.), a na niej znajduje się wieża widokowa i wyciąg narciarski. W granicach miasta znajduje się też Łysa Góra (364 m n.p.m.), funkcjonująca w starszej nomenklaturze topograficznej także jako Strażnik[2] - roztacza się stąd panorama miasta z widokiem na Góry Sowie. Miejsce to jest również wykorzystywane do uprawiania sportów lotniarskich.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze gminy znajduje się rezerwat przyrody Bukowa Kalenica chroniący fragment pierwotnego lasu bukowego typu kwaśnej buczyny sudeckiej z licznymi gatunkami prawnie chronionymi.[3].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2005[4] Bielawa ma obszar 36,2 km², w tym:

  • użytki rolne: 48,18%
  • użytki leśne: 35,47%
  • tereny mieszkaniowe: 4,67%
  • drogi: 4,2%
  • tereny przemysłowe: 1,87%
  • tereny wypoczynkowe: 1,19%
  • wody: 1,19%
  • inne: 3,23%

Miasto stanowi 7,56% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Ludność Bielawy.

Dane z 31 grudnia 2005[5]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 32 652 100 17 444 53 15 280 47
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
871 466,3 404,7

Największą populację Bielawa odnotowała w 2010 r. – wg danych GUS 34 851 mieszkańców[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • XIII w. - założenie wsi łańcuchowej dla kolonistów z Frankonii, Turyngii i Szwabii, zapewne na miejscu wcześniejszego osadnictwa słowiańskiego
  • 1288 – Pierwsza udokumentowana wzmianka o Bielawie
  • 1428Husyci w Bielawie
  • 1530 – Wskutek rozpowszechnienia się we wsi reformacji przejęcie kościoła katolickiego przez protestantów
  • 1598 – Budowa zamku
  • 1654 – (9.III) Nakaz zwrotu kościoła katolikom
  • 1713-1714 – Zaraza
  • 1720 – Pierwszy murowany dom mieszkalny w Bielawie
  • 1741 – Zajęcie wsi przez wojska pruskie; przyznanie ewangelikom swobód wyznaniowych
  • 1742Pokój wrocławski - Bielawa wraz z całym Dolnym Śląskiem, ziemią kłodzką i większą częścią Górnego stała się częścią Prus; założenie gminy ewangelickiej i pierwszej szkoły (ewangelickiej)
  • 1743 – Otwarcie zboru ewangelickiego
  • 1762 – Bitwa pod Fischerbergiem (Pilawą)
  • 1801 – Urbarz bielawski
  • 1804 – Wielka powódź i głód
  • 1805Christian Dierig zakłada przedsiębiorstwo tkackie, które później rozwinie się w największą fabrykę włókienniczą na Śląsku (Christian Dierig AG)
  • 1806-1808 – Okupacja francuska
  • 1826 – Pierwsza apteka
  • 1840 – Pierwsza placówka pocztowa
  • 1842-1843 – Budowa szosy
  • 1844 – (5.VI) Powstanie tkaczy
  • 1847 – Wprowadzenie targów tygodniowych
  • 1864 – Wprowadzenie oświetlenia gazowego
  • 1872 – Otwarcie szpitala ewangelickiego
  • 1874 – Pierwsze zabiegi o uzyskanie praw miejskich
  • 1876 – (15.XI) Otwarcie nowego kościoła katolickiego
  • 1877 – Powstanie pierwszej gazety Langenbielauer Anzeiger
  • 1883 – Pierwsze światło elektryczne
  • 1891 – (1.VI) Otwarcie linii kolejowej Dzierżoniów – Bielawa
  • 1899 – (7.X) Pierwszy samochód w Bielawie
  • 1900
  • 1901 – (30.IX) Otwarcie Szpitala św. Elżbiety
  • 1902 – Uruchomienie rzeźni
  • 1907 – (7.VIII) Otwarcie szkoły średniej (gimnazjum)
  • 1921 – Utworzenie Centralnej Gazowni
  • 1924 – (1.V) Nadanie Bielawie praw miejskich
  • 1925
    • Otwarcie wieży widokowej na Górze Parkowej
    • Miasto zamieszkuje 12 129 protestantów i 5 596 katolików
  • 1931 – (XII) Wydanie "Kroniki Bielawy" Fritza Hoenowa
  • 1933 – Wytyczenie rynku (dziś Pl. Wolności)
  • 1945
    • (8.V) Zajęcie Bielawy przez wojska radzieckie
    • (10.V) Nacjonalizacja przez administrację polską i ponowne uruchomienie zakładów włókienniczych Christian Dierig AG pod nazwą Państwowa Fabryka Wyrobów Bawełnianych Nr 1 w Bielawie (tzw. Bielawska Jedynka), od 1950 jako Bielawskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. II Armii Wojska Polskiego
    • (23.VI) Powołanie pierwszego polskiego burmistrza
  • 1946 – (12.IV) Rozpoczęcie akcji przesiedlenia dotychczasowych mieszkańców Bielawy do Niemiec Zachodnich
  • 1947 – Zaczęła ukazywać się gazeta "Krosno"
  • 1975 – Bielawa wchodzi w skład nowo utworzonego województwa wałbrzyskiego
  • 1977 – Likwidacja połączenia kolejowego ze Srebrną Górą, następnie fizyczna rozbiórka linii; zawieszenie połączenia osobowego z Dzierżoniowem
  • 1995 – (I) Podpisanie umowy partnerskiej z niemieckim miastem Lingen (Ems)
  • 1996 – Podpisanie umowy o Współpracy i Przyjaźni z czeskim miastem Hronov
  • 1999 – Bielawa w granicach województwa dolnośląskiego
  • 1999 – (IX) Otwarcie pływalni miejskiej "Aquarius"
  • 2000 – zawieszenie towarowego połączenia kolejowego z Dzierżoniowem; ostatnie połączenie kolejowe Bielawy ze światem przestaje istnieć
  • 2006 – (14.IV) Otwarcie obwodnicy

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Zabytki Bielawy.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • ośrodek historyczny miasta, z XIII-XX w.
  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, ul. Wolności 130, z l. 1877-80
  • kościół par. pw. Świętego Ducha, z l. 1877-1880, pl. Kościelny,
  • cmentarz komunalny, pl. Wolności, powstały po 1880 r.
  • cmentarz, ul. Żeromskiego, z drugiej poł. XIX-XX w.:
    • ogrodzenie mur. z bramą
    • kaplica rodziny Postpischil
    • kaplica rodziny Froehlich
    • kaplica rodziny Franz
  • park sanatoryjny, z pocz. XX w.
  • willa, ul. Cmentarna 2, z drugiej poł. XIX w.
  • dom sierot, ob. kaplica, ul. Kopernika 21 a, z l. 1900-1901
  • willa, ul. Korczaka 4, 1904 r.
  • dom, ul. Nowobielawska 16, z XIX/XX w.
  • pensjonat „Leśny Domek”, ul. Nowobielawska 89, z XIX/XX w.
  • pałac, ul. Piastowska 23, z XIX/XX w.
  • pawilon ogrodowy, drewn.
  • pałac, ul. Piastowska 24, z XIX/XX w.
  • dom, ul. Piastowska 46, z 1799 r.
  • zespół willowy, ul. Spółdzielcza 1-2, z 1928 r.:
    • willa, nr 1
    • willa, nr 2
    • park
  • willa Dyrekcji Fabryki Włókienniczej, ul. Wolności 22, z 1889 r.
  • willa, ul. Wolności 57, z 1890 r.
  • willa, ob. dom kultury, ul. Wolności 80, z 1915 r.
  • dwór, ul. Wolności 92 (dec. ul. Mickiewicza 1)
  • dom, ob. przychodnia, ul. Wolności 148, wyb. po 1880 r.
  • dom z apteką, ul. Wolności 158, z pocz. XX w.
  • przepompownia wody nr 1 (z urządzeniami z pocz. XX), z 1898 r., ul. Hempla
  • przepompownia wody nr 2 (zespół połączonych budynków), z 1909 r., ul. Ostatnia
  • zespół Zakładów Bawełnianych „Bielbaw”, ul. Piastowska 19:
    • tkalnia XI, z 1880 r., 1914 r.
    • tkalnia X, z 1914 r.
    • tkalnia IX, z 1891 r.
    • przędzalnia I, z l. 1912-20
    • budynek zarządu, z 1875 r., XX w.
    • przędzalnia II, z 1900 r.
    • stolarnia, z 1900 r.
    • siłownia elektryczna, z 1906 r.
    • remiza, z 1925 r.
    • wykańczalnia, z 1890 r.
    • budynek klejarni w ZPB „Bieltex” Zakład nr 2, ul. Tkacka 17, z 1880 r.
  • zespół Zakładów Bawełnianych „Bieltex”, Zakład nr 4, ul. Ostroszowicka 11:
    • budynek administracyjny, z 1920 r.
    • wieża ciśnień, z 1913 r.
    • budynek drukarni, z 1923 r.
  • zespół Zakładów Bawełnianych „Bieltex”, Zakład nr 5, ul. Waryńskiego 25:
    • przędzalnia (I), z k. XIX w.
    • budynek trzepalni i mieszalni bawełny, z 1890 r.
    • przędzalnia z wieżą ciśnień, z 1920 r.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Samochodowa - dawniej przejazd przez Bielawę był trudniejszy, jednak stał się łatwiejszy gdy w 2006 otwarto obwodnicę zajmującą ulicę Jana Pawła II i Władysława Sikorskiego w ciągu DW384.

Autobusowa - komunikacją autobusową na terenie powiatu dzierżoniowskiego zajmuje się ZKM Bielawa (Zarząd Komunikacji Miejskiej w Bielawie). Autobusy dojeżdżają do wszystkich osiedli Bielawy oraz wiosek położonych pod nim. W Bielawie nie ma wyodrębnionego dworca PKS.

Kolejowa - dawniej miasto posiadało dwa czynne dworce kolejowe (Bielawa Wschodnia i Bielawa Zachodnia). Linia kolejowa z Dzierżoniowa kończyła się na tym drugim końcu. Stacje zostały zamknięte razem z linią gdy głównym przewoźnikiem do Dzierżoniowa stały się autobusy. Warto też zaznaczyć że Bielawa leżała na trasie kolei sowiogórskiej, a w samym mieście istniały dwa dworce tej właśnie kolei (Bielawa Zachodnia Dworzec Mały - w budynku Bielawy Zachodniej i Nowa Bielawa).

Bielawa posiada dwie, nieczynna od 1977, stacje kolejowe:

Lotnicza - komunikacja lotnicza w tej okolicy jest słabo rozwinięta. Najbliższym czynnym lotniskiem jest port lotniczy Wrocław-Strachowice im. Mikołaja Kopernika.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Położenie geograficzne Bielawy w południowo-zachodniej części Polski sprawia, że bliżej jest np. do Pragi - ok. 250 km, Wiednia ok. 360 km, niż do Warszawy ok. 420 km. Odległość do Wrocławia (najbliższe lotnisko) wynosi ok. 67 km. Przejścia graniczne z Czechami w Tłumaczowie oddalone jest o ok. 30 km, w Kudowie Słonem o 85 km., a z Niemcami w Zgorzelcu - 160 km. Przez miasto przebiega obwodnica miejska należąca do drogi wojewódzkiej nr DW384 Wrocław - Nowa Ruda - Tłumaczów. W regionie działa Komunikacja Miejska (autobusowa) obsługująca 13 okolicznych miejscowości, w których żyje ok. 100 tys. mieszkańców.

U podnóża Łysej Góry w ciągu drogi wojewódzkiej nr DW384 przebiega obwodnica miejska, wokół której zlokalizowano tereny inwestycyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw. Do zagospodarowania przewiduje się ok. 65 ha. uzbrojonych działek inwestycyjnych[potrzebne źródło].

Rozwojowi miasta sprzyja specyficzne położenie w trójkącie miast, w skład którego wchodzą również Dzierżoniów i Pieszyce. Usytuowanie to stwarza możliwość łączenia ponadlokalnych funkcji komunikacji, oświaty, kultury. Połączenie to zwiększa potencjał gospodarczy regionu, a także sprzyja rozwojowi sektora usług w gminie.

Największe firmy w Bielawie to:Lincoln Electric Bester – producent spawarek oraz Ace Rico - producent półproduktów m.in. dla LG, Samsunga oraz firmy Dell. Do niedawna w Bielawie istniały firmy włókiennicze - Bielbaw oraz Bieltex które ogłosiły upadłość. W okresie swojej świetności zatrudniały 10 tys pracowników. W Bielawie istnieje również kilkanaście średnich przedsiębiorstw specjalizujących się w budownictwie, kamieniarstwie, elektronice, produkcji okien, mebli, tarcicy, oprawek okularowych, pędzli i szczotek. Pozostałe podmioty gospodarcze to małe firmy rodzinne zatrudniające do kilku osób. Zajmują się one przeważnie handlem lub świadczeniem usług[potrzebne źródło].

Bielawski Park Przemysłowy[edytuj | edytuj kod]

Władze Bielawy planują utworzenie parku przemysłowo technologicznego. Miasto na lokalizację parku wyznaczyło tereny znajdujące się wewnątrz nowej obwodnicy bielawskiej. Na jego terenie, na 24 hektarach, mają powstać zakłady przemysłowe, a pod działalność usługową zarezerwowano kolejnych 10 hektarów. W ramach parku powstanie Inkubator Przedsiębiorczości, który będzie funkcjonował przy ulicy Wolności[potrzebne źródło].

Znane obiekty współczesne[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta w Bielawie

Najbardziej znanymi obiektami są:

  • Pływalnia Miejska "AQUARIUS"
  • Ośrodek Wczasowo Wypoczynkowy "Sudety"
  • Szkoła Leśna w Bielawie

Sport[edytuj | edytuj kod]

W okresie powojennym powstał Klub Sportowy "Bielawianka", który już w zmienionej formie, działa do obecnych czasów z sekcjami: piłkarską, lekkoatletyczną, zapaśniczą i siatkarską. Od 2003 roku działa również ULKS Muflon zrzeszający młodzież z Bielawy i Dzierżoniowa, szkoląc ją w lekkiej atletyce, a także od roku 2006 w narciarstwie biegowym.

Od 1991 r. w Bielawie działa również koszykarski Klub Sportowy Ziemi Dzierżoniowskiej "LUZ". Drużyny młodzieżowe tego klubu rywalizują w rozgrywkach organizowanych przez Dolnośląski Związek Koszykówki. Od 1998 r. organizowane są amatorskie rozgrywki koszykarskie pod nazwą Bielawska Liga Koszykówki. W rywalizacji bierze udział zarówno młodzież, jak dorośli, którzy chcą aktywnie spędzić wolny czas.

W mieście znajduje się boisko treningowe i stadion z trybunami, hala sportowa z nawierzchnią tartanową, sala treningowa oraz pływalnia "Aquarius" z basenem przygotowanym do rozgrywania zawodów pływackich. W roku 2001 powstało Miejskie Centrum Kultury Fizycznej, które ma za zadanie koordynować i wspomagać działalność rekreacyjno-sportową w mieście. Organizuje również imprezy sportowe oraz współpracuje z innymi organizatorami. Jedną z imprez są Mistrzostwa Dolnego Śląska w Toczeniu Opony Wielkogabarytowej.

15 października 2005 powstała sekcja pływania synchronicznego LUKS Aquarius Bielawa Pływanie Synchroniczne.

W styczniu 2007 powstała drużyna futbolu amerykańskiego Bielawa Owls.

17 lipca 2011 na stadionie lokalnego klubu sportowego KS Bielawianka odbył się VI finał pierwszej ligi futbolu amerykańskiego.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Bielawie można znaleźć dogodne warunki do odpoczynku oraz uprawiania turystyki. Z Bielawy prowadzą szlaki turystyczne piesze i rowerowe w Góry Sowie w kierunku przełęczy Jugowskiej i dalej na Wielką Sowę. Latem turyści mogą wędrować szlakami turystycznymi, zimą zaś mogą korzystać z terenów narciarskich oraz cieszyć się urokami śnieżnych krajobrazów[potrzebne źródło]. Do najważniejszych atrakcji architektonicznych Bielawy można zaliczyć: neogotycki kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, kościół katolicki pw. Bożego Ciała, Pałac Sandreckich, barokowe domy oraz krzyże pokutne.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny żółty Przeworno - Gromnik - Biały KościółNieszkowiceŻelowiceOstra GóraNiemcza - Tatarski Okop - Gilów - Marianówek - Piława Dolna - Owiesno - Myśliszów - Góra Parkowa - Bielawa - Zimna Polana - Kalenica - Bielawska Polana - Zdrojowisko - Nowa Ruda - Tłumaczów - Radków - Pasterka - Karłów - Skalne Grzyby - Batorów - Duszniki-Zdrój - Szczytna - Zamek Leśna - Polanica-Zdrój - Bystrzyca Kłodzka - Igliczna - Międzygórze - Przełęcz Puchacza[8]

Pomnik sowy na kolumnie, symbolu miasta, położonego na placu Wolności

Wydarzenia kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • "eFHa Festiwal" – Festiwal Amatorskich Filmów Fantastycznych i Horrorów - kwiecień
  • Gra Terenowa - "Poszukiwacze Złotego Pazura" - maj
  • StreetFighter Festival (SFF) – impreza motocyklowa w Bielawie – maj/czerwiec
  • Dni Bielawy – czerwiec
  • TOLK FOLK – festiwal Tolkiena w Bielawie – lipiec
  • Sudeckie Lato – festyn sportowo-rekreacyjny w Bielawie – lipiec
  • Lines Of Bielawa - skateboarding festival - sierpień
  • Regałowisko – koncert muzyki reggae w Bielawie – sierpień
  • Sudety Sound-Event z muzyką Trance
  • Powiatowy Konkurs Krasomówczy "Sowiogórski Bajarz" - listopoad - styczeń

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Panorama Bielawy widziana z gór Sowich

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Obecnie gmina Bielawa jest organem prowadzącym dla: 6 przedszkoli, 5 szkół podstawowych, 5 gimnazjów i Świetlicy Socjoterapeutycznej. Wszystkie gimnazja i szkoły podstawowe mają pracownie komputerowe z dostępem do internetu.

Ciekawe miejsce stanowi ekologiczny plac zabaw przy Przedszkolu Publicznym nr l „Parkowe Skrzaty” przy ul. Parkowej 5, który powstał dzięki realizacji międzynarodowego polsko-niemieckiego projektu ekologiczno-edukacyjnego.

W starannie wyremontowanym budynku z końca XIX wieku przy ul. Wolności 57 mieści się Powiatowe Centrum Kształcenia Praktycznego, z nowocześnie wyposażonymi pracowniami komputerowymi przeznaczonymi do szkoleń zawodowo-technicznych oraz z zakresu maszyn sterowanych CNC. Zajęcia w tych kierunkach organizuje Lokalna Akademia Informatyczna.

Na terenie Bielawy funkcjonują 2 szkoły średnie tj.: Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zespół Szkół w Bielawie. Absolwenci tych szkół mogą kontynuować naukę w kilku policealnych szkołach znajdujących się również w Bielawie.

23 marca 2001 r. w Bielawie została otwarta dziesiąta w Europie, a pierwsza w kraju i Europie Wschodniej „Szkoła Słoneczna”. Było to wydarzenie na miarę XXI wieku. Szkoła kształci instalatorów solarnych urządzeń instalacji grzewczych: centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej, a także systemów fotovoltaicznych – współpracujących z siecią elektryczną i akumulatorami. W roku 2002 rozszerzono działalność „Szkoły Słonecznej” tworząc Centrum Energii Odnawialnej.

Od 1990 r. w mieście działa również Zespół Szkół Społecznych, który oprócz szkoły podstawowej i gimnazjum, prowadzi Szkołę Muzyczną I stopnia.

Inne placówki oświatowe w mieście to: Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, Zespół Szkół Specjalnych, Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Wieża kościelna jedna z najwyższych w Polsce (101 m.) kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Bielawianie[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Dzierżoniów, Nowa Ruda, Pieszyce, Ząbkowice Śląskie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. Góry Sowie - mapa turystyczna w skali 1:50 000, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera S.A., wydanie drugie, Warszawa-Wrocław 1999.
  3. Rejestr rezerwatów przyrody województwa dolnośląskiego, RDOŚ stan na 18 czerwca 2013. [dostęp 27-01-2014].
  4. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  5. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  6. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 29 XII 2010
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 3 września 2012]. s. 8,9.
  8. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 25.03.2014
  9. UM Bielawa
  10. UM Bielawa
  11. UM Bielawa
  12. UM Bielawa

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg