Bielawa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia.
Bielawa
Kościół Bożego Ciała w Bielawie
Kościół Bożego Ciała w Bielawie
Herb Flaga
Herb Bielawy Flaga Bielawy
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat dzierżoniowski
Gmina gmina miejska
Data założenia XIII w.
Prawa miejskie 1924 r.
Burmistrz Piotr Łyżwa
Powierzchnia 36,21 km²
Wysokość 280–345 m n.p.m.
Populacja (III 2011)
• liczba ludności
• gęstość

31 699 [1]
990,6 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 74
Kod pocztowy 58-260, 58-263
Tablice rejestracyjne DDZ
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Bielawa
Bielawa
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bielawa
Bielawa
Ziemia 50°40′59″N 16°36′40″E/50,683056 16,611111Na mapach: 50°40′59″N 16°36′40″E/50,683056 16,611111
TERC
(TERYT)
5020102011
SIMC 0983818
Urząd miejski
pl. Wolności 1
58-260 Bielawa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Bielawa w Wikisłowniku
Strona internetowa
Góra Parkowa i zbiornik Sudety

Bielawa (niem. Langenbielau) – miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim. Bielawa położona jest na Przedgórzu Sudeckim, u podnóża Gór Sowich. Rozciąga się na długości 12 km wzdłuż potoku Bielawica (niem. Biele), na wysokości 280–345 m n.p.m. Historycznie leży na Dolnym Śląsku.

Według danych GUS z 31 marca 2011 miasto liczyło 31 699 mieszkańców.

Nazwa miasta[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy koloru białego[2]. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą formę nazwy wymienia Bielawy podając jej znaczenie "Weissbach" czyli po polsku "Biały potok, strumień"[2]. Pierwotna nazwa została później przez Niemców fonetycznie zgermanizowana na Bielau, a póżniej na Langenbielau tracąc swoje pierwotne znaczenie[2].

Pierwsza udokumentowana forma nazwy miejscowości (Bela) pochodzi z 1288 r. Kolejny zapis z 1379 r. także podaje tą nazwę (zur Bele). Od XV w. występuje już przystosowana do wymowy niemieckiej forma "Belau" czy "Bielau" (Berlaw 1472, Bylaw 1511). Ostatecznie w XVI w. utrwala się przedrostek "lang" (niem. "długi"), nawiązujący do charakterystycznej rozciągłości geograficznej wsi (8 km) - Langenbilav 1665 r., Langenbielau 1758 r. Jednocześnie lokalnie funkcjonowała dialektowa forma Biele.

W 1945 r. władze polskie dokonały repolonizacji nazwy na Bielawa.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Góry[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wzgórza Bielawskie.

Bielawa położona jest u podnóża Gór Sowich. Najwyższym szczytem Bielawy jest Kalenica (964 m n.p.m.). Na południe od centrum miasta położona jest Góra Parkowa (455 m n.p.m.), a na niej znajduje się wieża widokowa i wyciąg narciarski. W granicach miasta znajduje się też Łysa Góra (364 m n.p.m.), funkcjonująca w starszej nomenklaturze topograficznej także jako Strażnik[3] - roztacza się stąd panorama miasta z widokiem na Góry Sowie. Miejsce to jest również wykorzystywane do uprawiania sportów lotniarskich.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze gminy znajduje się rezerwat przyrody Bukowa Kalenica chroniący fragment pierwotnego lasu bukowego typu kwaśnej buczyny sudeckiej z licznymi gatunkami prawnie chronionymi.[4].

Struktura powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Według danych z roku 2005[5] Bielawa ma obszar 36,2 km², w tym:

  • użytki rolne: 48,18%
  • użytki leśne: 35,47%
  • tereny mieszkaniowe: 4,67%
  • drogi: 4,2%
  • tereny przemysłowe: 1,87%
  • tereny wypoczynkowe: 1,19%
  • wody: 1,19%
  • inne: 3,23%

Miasto stanowi 7,56% powierzchni powiatu.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Ludność Bielawy.

Dane z 31 grudnia 2005[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 32 652 100 17 444 53 15 280 47
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
871 466,3 404,7

Największą populację Bielawa odnotowała w 2010 r. – wg danych GUS 34 851 mieszkańców[7].

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • XIII w. - założenie wsi łańcuchowej dla kolonistów z Frankonii, Turyngii i Szwabii, zapewne na miejscu wcześniejszego osadnictwa słowiańskiego
  • 1288 – Pierwsza udokumentowana wzmianka o Bielawie
  • 1428Husyci w Bielawie
  • 1530 – Wskutek rozpowszechnienia się we wsi reformacji przejęcie kościoła katolickiego przez protestantów
  • 1598 – Budowa zamku
  • 1654 – (9.III) Nakaz zwrotu kościoła katolikom
  • 1713-1714 – Zaraza
  • 1720 – Pierwszy murowany dom mieszkalny w Bielawie
  • 1741 – Zajęcie wsi przez wojska pruskie; przyznanie ewangelikom swobód wyznaniowych
  • 1742Pokój wrocławski - Bielawa wraz z całym Dolnym Śląskiem, ziemią kłodzką i większą częścią Górnego stała się częścią Prus; założenie gminy ewangelickiej i pierwszej szkoły (ewangelickiej)
  • 1743 – Otwarcie zboru ewangelickiego
  • 1762 – Bitwa pod Fischerbergiem (Pilawą)
  • 1801 – Urbarz bielawski
  • 1804 – Wielka powódź i głód
  • 1805Christian Dierig zakłada przedsiębiorstwo tkackie, które później rozwinie się w największą fabrykę włókienniczą na Śląsku (Christian Dierig AG)
  • 1806-1808 – Okupacja francuska
  • 1826 – Pierwsza apteka
  • 1840 – Pierwsza placówka pocztowa
  • 1842-1843 – Budowa szosy
  • 1844 – (5.VI) Powstanie tkaczy
  • 1847 – Wprowadzenie targów tygodniowych
  • 1864 – Wprowadzenie oświetlenia gazowego
  • 1872 – Otwarcie szpitala ewangelickiego
  • 1874 – Pierwsze zabiegi o uzyskanie praw miejskich
  • 1876 – (15.XI) Otwarcie nowego kościoła katolickiego
  • 1877 – Powstanie pierwszej gazety Langenbielauer Anzeiger
  • 1883 – Pierwsze światło elektryczne
  • 1891 – (1.VI) Otwarcie linii kolejowej Dzierżoniów – Bielawa
  • 1899 – (7.X) Pierwszy samochód w Bielawie
  • 1900
  • 1901 – (30.IX) Otwarcie Szpitala św. Elżbiety
  • 1902 – Uruchomienie rzeźni
  • 1907 – (7.VIII) Otwarcie szkoły średniej (gimnazjum)
  • 1921 – Utworzenie Centralnej Gazowni
  • 1924 – (1.V) Nadanie Bielawie praw miejskich
  • 1925
    • Otwarcie wieży widokowej na Górze Parkowej
    • Miasto zamieszkuje 12 129 protestantów i 5 596 katolików
  • 1931 – (XII) Wydanie "Kroniki Bielawy" Fritza Hoenowa
  • 1933 – Wytyczenie rynku (dziś Pl. Wolności)
  • 1945
    • (8.V) Zajęcie Bielawy przez wojska radzieckie
    • (10.V) Nacjonalizacja przez administrację polską i ponowne uruchomienie zakładów włókienniczych Christian Dierig AG pod nazwą Państwowa Fabryka Wyrobów Bawełnianych Nr 1 w Bielawie (tzw. Bielawska Jedynka), od 1950 jako Bielawskie Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. II Armii Wojska Polskiego
    • (23.VI) Powołanie pierwszego polskiego burmistrza
  • 1946 – (12.IV) Rozpoczęcie akcji przesiedlenia dotychczasowych mieszkańców Bielawy do Niemiec Zachodnich
  • 1947 – Zaczęła ukazywać się gazeta "Krosno"
  • 1975 – Bielawa wchodzi w skład nowo utworzonego województwa wałbrzyskiego
  • 1977 – Likwidacja połączenia kolejowego ze Srebrną Górą, następnie fizyczna rozbiórka linii; zawieszenie połączenia osobowego z Dzierżoniowem
  • 1995 – (I) Podpisanie umowy partnerskiej z niemieckim miastem Lingen (Ems)
  • 1996 – Podpisanie umowy o Współpracy i Przyjaźni z czeskim miastem Hronov
  • 1999 – Bielawa w granicach województwa dolnośląskiego
  • 1999 – (IX) Otwarcie pływalni miejskiej "Aquarius"
  • 2000 – zawieszenie towarowego połączenia kolejowego z Dzierżoniowem; ostatnie połączenie kolejowe Bielawy ze światem przestaje istnieć
  • 2006 – (14.IV) Otwarcie obwodnicy

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Zabytki Bielawy.

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • ośrodek historyczny miasta, z XIII-XX w.
  • kościół par. pw. Wniebowzięcia NMP, ul. Wolności 130, z l. 1877-80
  • kościół par. pw. Świętego Ducha, z l. 1877-1880, pl. Kościelny,
  • cmentarz komunalny, pl. Wolności, powstały po 1880 r.
  • cmentarz, ul. Żeromskiego, z drugiej poł. XIX-XX w.:
    • ogrodzenie mur. z bramą
    • kaplica rodziny Postpischil
    • kaplica rodziny Froehlich
    • kaplica rodziny Franz
  • park sanatoryjny, z pocz. XX w.
  • willa, ul. Cmentarna 2, z drugiej poł. XIX w.
  • dom sierot, ob. kaplica, ul. Kopernika 21 a, z l. 1900-1901
  • willa, ul. Korczaka 4, 1904 r.
  • dom, ul. Nowobielawska 16, z XIX/XX w.
  • pensjonat „Leśny Domek”, ul. Nowobielawska 89, z XIX/XX w.
  • pałac, ul. Piastowska 23, z XIX/XX w.
  • pawilon ogrodowy, drewn.
  • pałac, ul. Piastowska 24, z XIX/XX w.
  • dom, ul. Piastowska 46, z 1799 r.
  • zespół willowy, ul. Spółdzielcza 1-2, z 1928 r.:
    • willa, nr 1
    • willa, nr 2
    • park
  • willa Dyrekcji Fabryki Włókienniczej, ul. Wolności 22, z 1889 r.
  • willa, ul. Wolności 57, z 1890 r.
  • willa, ob. dom kultury, ul. Wolności 80, z 1915 r.
  • dwór, ul. Wolności 92 (dec. ul. Mickiewicza 1)
  • dom, ob. przychodnia, ul. Wolności 148, wyb. po 1880 r.
  • dom z apteką, ul. Wolności 158, z pocz. XX w.
  • przepompownia wody nr 1 (z urządzeniami z pocz. XX), z 1898 r., ul. Hempla
  • przepompownia wody nr 2 (zespół połączonych budynków), z 1909 r., ul. Ostatnia
  • zespół Zakładów Bawełnianych „Bielbaw”, ul. Piastowska 19:
    • tkalnia XI, z 1880 r., 1914 r.
    • tkalnia X, z 1914 r.
    • tkalnia IX, z 1891 r.
    • przędzalnia I, z l. 1912-20
    • budynek zarządu, z 1875 r., XX w.
    • przędzalnia II, z 1900 r.
    • stolarnia, z 1900 r.
    • siłownia elektryczna, z 1906 r.
    • remiza, z 1925 r.
    • wykańczalnia, z 1890 r.
    • budynek klejarni w ZPB „Bieltex” Zakład nr 2, ul. Tkacka 17, z 1880 r.
  • zespół Zakładów Bawełnianych „Bieltex”, Zakład nr 4, ul. Ostroszowicka 11:
    • budynek administracyjny, z 1920 r.
    • wieża ciśnień, z 1913 r.
    • budynek drukarni, z 1923 r.
  • zespół Zakładów Bawełnianych „Bieltex”, Zakład nr 5, ul. Waryńskiego 25:
    • przędzalnia (I), z k. XIX w.
    • budynek trzepalni i mieszalni bawełny, z 1890 r.
    • przędzalnia z wieżą ciśnień, z 1920 r.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Samochodowa - dawniej przejazd przez Bielawę był trudniejszy, jednak stał się łatwiejszy gdy w 2006 otwarto obwodnicę zajmującą ulicę Jana Pawła II i Władysława Sikorskiego w ciągu DW384.

Autobusowa - komunikacją autobusową na terenie powiatu dzierżoniowskiego zajmuje się ZKM Bielawa (Zarząd Komunikacji Miejskiej w Bielawie). Autobusy dojeżdżają do wszystkich osiedli Bielawy oraz wiosek położonych pod nim. W Bielawie nie ma wyodrębnionego dworca PKS.

Kolejowa - dawniej miasto posiadało dwa czynne dworce kolejowe (Bielawa Wschodnia i Bielawa Zachodnia). Linia kolejowa z Dzierżoniowa kończyła się na tym drugim końcu. Stacje zostały zamknięte razem z linią gdy głównym przewoźnikiem do Dzierżoniowa stały się autobusy. Warto też zaznaczyć że Bielawa leżała na trasie kolei sowiogórskiej, a w samym mieście istniały dwa dworce tej właśnie kolei (Bielawa Zachodnia Dworzec Mały - w budynku Bielawy Zachodniej i Nowa Bielawa).

Bielawa posiada dwie, nieczynna od 1977, stacje kolejowe:

Lotnicza - komunikacja lotnicza w tej okolicy jest słabo rozwinięta. Najbliższym czynnym lotniskiem jest port lotniczy Wrocław-Strachowice im. Mikołaja Kopernika.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Położenie geograficzne Bielawy w południowo-zachodniej części Polski sprawia, że bliżej jest np. do Pragi - ok. 250 km, Wiednia ok. 360 km, niż do Warszawy ok. 420 km. Odległość do Wrocławia (najbliższe lotnisko) wynosi ok. 67 km. Przejścia graniczne z Czechami w Tłumaczowie oddalone jest o ok. 30 km, w Kudowie Słonem o 85 km., a z Niemcami w Zgorzelcu - 160 km. Przez miasto przebiega obwodnica miejska należąca do drogi wojewódzkiej nr DW384 Wrocław - Nowa Ruda - Tłumaczów. W regionie działa Komunikacja Miejska (autobusowa) obsługująca 13 okolicznych miejscowości, w których żyje ok. 100 tys. mieszkańców.

U podnóża Łysej Góry w ciągu drogi wojewódzkiej nr DW384 przebiega obwodnica miejska, wokół której zlokalizowano tereny inwestycyjne dla małych i średnich przedsiębiorstw. Do zagospodarowania przewiduje się ok. 65 ha. uzbrojonych działek inwestycyjnych[potrzebne źródło].

Rozwojowi miasta sprzyja specyficzne położenie w trójkącie miast, w skład którego wchodzą również Dzierżoniów i Pieszyce. Usytuowanie to stwarza możliwość łączenia ponadlokalnych funkcji komunikacji, oświaty, kultury. Połączenie to zwiększa potencjał gospodarczy regionu, a także sprzyja rozwojowi sektora usług w gminie.

Największe firmy w Bielawie to:Lincoln Electric Bester – producent spawarek oraz Ace Rico - producent półproduktów m.in. dla LG, Samsunga oraz firmy Dell. Do niedawna w Bielawie istniały firmy włókiennicze - Bielbaw oraz Bieltex które ogłosiły upadłość. W okresie swojej świetności zatrudniały 10 tys pracowników. W Bielawie istnieje również kilkanaście średnich przedsiębiorstw specjalizujących się w budownictwie, kamieniarstwie, elektronice, produkcji okien, mebli, tarcicy, oprawek okularowych, pędzli i szczotek. Pozostałe podmioty gospodarcze to małe firmy rodzinne zatrudniające do kilku osób. Zajmują się one przeważnie handlem lub świadczeniem usług[potrzebne źródło].

Bielawski Park Przemysłowy[edytuj | edytuj kod]

Władze Bielawy planują utworzenie parku przemysłowo technologicznego. Miasto na lokalizację parku wyznaczyło tereny znajdujące się wewnątrz nowej obwodnicy bielawskiej. Na jego terenie, na 24 hektarach, mają powstać zakłady przemysłowe, a pod działalność usługową zarezerwowano kolejnych 10 hektarów. W ramach parku powstanie Inkubator Przedsiębiorczości, który będzie funkcjonował przy ulicy Wolności[potrzebne źródło].

Znane obiekty współczesne[edytuj | edytuj kod]

Urząd Miasta w Bielawie

Najbardziej znanymi obiektami są:

  • Pływalnia Miejska "AQUARIUS"
  • Ośrodek Wczasowo Wypoczynkowy "Sudety"
  • Szkoła Leśna w Bielawie

Sport[edytuj | edytuj kod]

W okresie powojennym powstał Klub Sportowy "Bielawianka", który już w zmienionej formie, działa do obecnych czasów z sekcjami: piłkarską, lekkoatletyczną, zapaśniczą i siatkarską. Od 2003 roku działa również ULKS Muflon zrzeszający młodzież z Bielawy i Dzierżoniowa, szkoląc ją w lekkiej atletyce, a także od roku 2006 w narciarstwie biegowym.

Od 1991 r. w Bielawie działa również koszykarski Klub Sportowy Ziemi Dzierżoniowskiej "LUZ". Drużyny młodzieżowe tego klubu rywalizują w rozgrywkach organizowanych przez Dolnośląski Związek Koszykówki. Od 1998 r. organizowane są amatorskie rozgrywki koszykarskie pod nazwą Bielawska Liga Koszykówki. W rywalizacji bierze udział zarówno młodzież, jak dorośli, którzy chcą aktywnie spędzić wolny czas.

W mieście znajduje się boisko treningowe i stadion z trybunami, hala sportowa z nawierzchnią tartanową, sala treningowa oraz pływalnia "Aquarius" z basenem przygotowanym do rozgrywania zawodów pływackich. W roku 2001 powstało Miejskie Centrum Kultury Fizycznej, które ma za zadanie koordynować i wspomagać działalność rekreacyjno-sportową w mieście. Organizuje również imprezy sportowe oraz współpracuje z innymi organizatorami. Jedną z imprez są Mistrzostwa Dolnego Śląska w Toczeniu Opony Wielkogabarytowej.

15 października 2005 powstała sekcja pływania synchronicznego LUKS Aquarius Bielawa Pływanie Synchroniczne.

W styczniu 2007 powstała drużyna futbolu amerykańskiego Bielawa Owls.

17 lipca 2011 na stadionie lokalnego klubu sportowego KS Bielawianka odbył się VI finał pierwszej ligi futbolu amerykańskiego.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Bielawie można znaleźć dogodne warunki do odpoczynku oraz uprawiania turystyki. Z Bielawy prowadzą szlaki turystyczne piesze i rowerowe w Góry Sowie w kierunku przełęczy Jugowskiej i dalej na Wielką Sowę. Latem turyści mogą wędrować szlakami turystycznymi, zimą zaś mogą korzystać z terenów narciarskich oraz cieszyć się urokami śnieżnych krajobrazów[potrzebne źródło]. Do najważniejszych atrakcji architektonicznych Bielawy można zaliczyć: neogotycki kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, kościół katolicki pw. Bożego Ciała, Pałac Sandreckich, barokowe domy oraz krzyże pokutne.

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny żółty Przeworno - Gromnik - Biały KościółNieszkowiceŻelowiceOstra GóraNiemcza - Tatarski Okop - Gilów - Marianówek - Piława Dolna - Owiesno - Myśliszów - Góra Parkowa - Bielawa - Zimna Polana - Kalenica - Bielawska Polana - Zdrojowisko - Nowa Ruda - Tłumaczów - Radków - Pasterka - Karłów - Skalne Grzyby - Batorów - Duszniki-Zdrój - Szczytna - Zamek Leśna - Polanica-Zdrój - Bystrzyca Kłodzka - Igliczna - Międzygórze - Przełęcz Puchacza[9]

Pomnik sowy na kolumnie, symbolu miasta, położonego na placu Wolności

Wydarzenia kulturalne[edytuj | edytuj kod]

  • "eFHa Festiwal" – Festiwal Amatorskich Filmów Fantastycznych i Horrorów - kwiecień
  • Gra Terenowa - "Poszukiwacze Złotego Pazura" - maj
  • StreetFighter Festival (SFF) – impreza motocyklowa w Bielawie – maj/czerwiec
  • Dni Bielawy – czerwiec
  • TOLK FOLK – festiwal Tolkiena w Bielawie – lipiec
  • Sudeckie Lato – festyn sportowo-rekreacyjny w Bielawie – lipiec
  • Lines Of Bielawa - skateboarding festival - sierpień
  • Regałowisko – koncert muzyki reggae w Bielawie – sierpień
  • Sudety Sound-Event z muzyką Trance
  • Powiatowy Konkurs Krasomówczy "Sowiogórski Bajarz" - listopoad - styczeń

Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Panorama Bielawy widziana z gór Sowich

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Obecnie gmina Bielawa jest organem prowadzącym dla: 6 przedszkoli, 5 szkół podstawowych, 5 gimnazjów i Świetlicy Socjoterapeutycznej. Wszystkie gimnazja i szkoły podstawowe mają pracownie komputerowe z dostępem do internetu.

Ciekawe miejsce stanowi ekologiczny plac zabaw przy Przedszkolu Publicznym nr l „Parkowe Skrzaty” przy ul. Parkowej 5, który powstał dzięki realizacji międzynarodowego polsko-niemieckiego projektu ekologiczno-edukacyjnego.

W starannie wyremontowanym budynku z końca XIX wieku przy ul. Wolności 57 mieści się Powiatowe Centrum Kształcenia Praktycznego, z nowocześnie wyposażonymi pracowniami komputerowymi przeznaczonymi do szkoleń zawodowo-technicznych oraz z zakresu maszyn sterowanych CNC. Zajęcia w tych kierunkach organizuje Lokalna Akademia Informatyczna.

Na terenie Bielawy funkcjonują 2 szkoły średnie tj.: Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zespół Szkół w Bielawie. Absolwenci tych szkół mogą kontynuować naukę w kilku policealnych szkołach znajdujących się również w Bielawie.

23 marca 2001 r. w Bielawie została otwarta dziesiąta w Europie, a pierwsza w kraju i Europie Wschodniej „Szkoła Słoneczna”. Było to wydarzenie na miarę XXI wieku. Szkoła kształci instalatorów solarnych urządzeń instalacji grzewczych: centralnego ogrzewania oraz ciepłej wody użytkowej, a także systemów fotowoltaicznych – współpracujących z siecią elektryczną i akumulatorami. W roku 2002 rozszerzono działalność „Szkoły Słonecznej” tworząc Centrum Energii Odnawialnej.

Od 1990 r. w mieście działa również Zespół Szkół Społecznych, który oprócz szkoły podstawowej i gimnazjum, prowadzi Szkołę Muzyczną I stopnia.

Inne placówki oświatowe w mieście to: Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, Zespół Szkół Specjalnych, Poradnia Psychologiczno – Pedagogiczna

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Wieża kościelna jedna z najwyższych w Polsce (101 m.) kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Bielawianie[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Sąsiednie gminy[edytuj | edytuj kod]

Dzierżoniów, Nowa Ruda, Pieszyce, Ząbkowice Śląskie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym. Stan w dniu 31 III 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 66.
  3. Góry Sowie - mapa turystyczna w skali 1:50 000, Państwowe Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych im. Eugeniusza Romera S.A., wydanie drugie, Warszawa-Wrocław 1999.
  4. Rejestr rezerwatów przyrody województwa dolnośląskiego, RDOŚ stan na 18 czerwca 2013. [dostęp 27-01-2014].
  5. Portal Regionalny i Samorządowy REGIOset (pol.). regioset.pl. [dostęp 2010-09-14].
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. GUS Bank Danych Regionalnych, faktyczne miejsce zamieszkania, stan na 29 XII 2010
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 3 września 2012]. s. 8,9.
  9. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 25.03.2014
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  11. UM Bielawa
  12. UM Bielawa
  13. UM Bielawa
  14. UM Bielawa

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg